Συμφωνία-σεισμός ΗΠΑ – Ιράν: Τι προβλέπει το μυστικό μνημόνιο που αλλάζει τη Μέση Ανατολή
Λίγες μόλις ημέρες πριν από την προγραμματισμένη υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στην Ελβετία, αποκαλύπτονται κρίσιμες λεπτομέρειες του Μνημονίου Κατανόησης που αναμένεται να καθορίσει τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με πληροφορίες που διέρρευσαν σε αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, το κείμενο προβλέπει τερματισμό των εχθροπραξιών, επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, σταδιακή άρση κυρώσεων και σημαντικά οικονομικά οφέλη για την Τεχεράνη, με αντάλλαγμα δεσμεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Τέλος στον πόλεμο και άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία του μνημονίου αφορά τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Παράλληλα, προβλέπεται η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η επιστροφή της εμπορικής κίνησης στα προπολεμικά επίπεδα μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια που προκαλούν αίσθηση
Το πλέον εντυπωσιακό σημείο των διαρροών αφορά τη δημιουργία ενός αναπτυξιακού και επενδυτικού πλάνου ύψους έως 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την οικονομική ανάκαμψη του Ιράν.
Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περιφερειακοί τους εταίροι θα συμβάλουν στη δημιουργία ενός μηχανισμού χρηματοδότησης και ανάπτυξης, εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τις δεσμεύσεις που θα αναλάβει στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη προκάλεσε πολιτική αντιπαράθεση, καθώς ο πρόεδρος Donald Trump διέψευσε δημοσίως ότι οι ΗΠΑ θα χρηματοδοτήσουν το Ιράν.
Trump: «Ούτε δέκα σεντ στο Ιράν»
Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να διαθέσει αμερικανικά κεφάλαια για την ανοικοδόμηση του Ιράν, απορρίπτοντας τις πληροφορίες περί χρηματοδότησης εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
«Δεν πρόκειται να βάλουμε ούτε δέκα σεντ», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν σχεδιάζουν να δημιουργήσουν κανένα τέτοιο ταμείο.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, εκτιμώντας ότι υπάρχει σχεδόν απόλυτη βεβαιότητα για αυτό το ενδεχόμενο.
Οι κυρώσεις, το πετρέλαιο και τα παγωμένα κεφάλαια
Το προσχέδιο προβλέπει σημαντικά μέτρα οικονομικής ανακούφισης για την Τεχεράνη.
Μεταξύ άλλων:
- Επιτρέπονται ξανά οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων.
- Δρομολογείται η σταδιακή άρση αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων.
- Αποδεσμεύονται ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και κεφάλαια που βρίσκονται στο εξωτερικό.
- Παρέχονται ειδικές τραπεζικές, ασφαλιστικές και μεταφορικές εξαιρέσεις για τις εμπορικές συναλλαγές του Ιράν.
Εφόσον εφαρμοστούν, τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν δραστικά τις οικονομικές προοπτικές της χώρας μετά από χρόνια κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει το μεγάλο αγκάθι
Παρά τις εκτεταμένες αναφορές στα οικονομικά και γεωπολιτικά ζητήματα, το προσχέδιο αφήνει ανοιχτό το πιο κρίσιμο θέμα: το μέλλον του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Η Τεχεράνη επαναλαμβάνει ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, ωστόσο οι λεπτομέρειες για τα αποθέματα εμπλουτισμένου υλικού και το τελικό καθεστώς του πυρηνικού προγράμματος παραπέμπονται στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Οι απειλές Trump παρά τη συμφωνία
Παρά το θετικό κλίμα που επιχειρεί να δημιουργήσει η συμφωνία, ο Donald Trump διατήρησε ιδιαίτερα σκληρή ρητορική απέναντι στην Τεχεράνη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι το μνημόνιο δεν αποτελεί οριστική συμφωνία και προειδοποίησε ότι εάν το Ιράν δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις του, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιστρέψουν άμεσα σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.
«Αν δεν συμπεριφερθούν σωστά, θα επιστρέψουμε αμέσως στο να τους βομβαρδίζουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, στέλνοντας μήνυμα ότι η συμφωνία συνοδεύεται από ισχυρές εγγυήσεις και πιέσεις προς την ιρανική πλευρά.
Η συμφωνία που μπορεί να αλλάξει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής
Παρά τις διαψεύσεις, τις διαρροές και τις αμφιβολίες για το τελικό κείμενο, το βέβαιο είναι ότι η επικείμενη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η πιθανή άρση κυρώσεων, η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις αγορές και οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα μπορούν να αναδιαμορφώσουν τις ισορροπίες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και να επηρεάσουν άμεσα τις διεθνείς αγορές ενέργειας, την ασφάλεια και τη γεωπολιτική στρατηγική των μεγάλων δυνάμεων.
Το Πλήρες κείμενο
1. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους συμμάχους τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και αναλαμβάνουν την υποχρέωση ότι από εδώ και στο εξής δεν θα προβούν σε καμία εχθρική ενέργεια η μία εναντίον της άλλης και θα απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας μεταξύ τους. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου και των υπολοίπων άρθρων.
2. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να σέβονται η μία την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της άλλης και να απέχουν από οποιαδήποτε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης πλευράς.
3. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να διαπραγματευθούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός μέγιστης προθεσμίας 60 ημερών, η οποία μπορεί να παραταθεί με κοινή συναίνεση.
4. Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και θα αποτρέψουν οποιαδήποτε παρέμβαση ή παρεμπόδιση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, αποκαθιστώντας εντός μέγιστης προθεσμίας 30 ημερών τη ναυσιπλοΐα στην πλήρη δυναμικότητά της. Η κίνηση των πλοίων θα είναι ανάλογη του προπολεμικού όγκου ναυσιπλοΐας από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται επίσης να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από τις γύρω περιοχές εντός 30 ημερών από την τελική συμφωνία.
5. Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει άμεσα μέτρα ώστε να αποκατασταθεί εντός 30 ημερών η κίνηση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα, στα προπολεμικά επίπεδα, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη άρσης τεχνικών εμποδίων και εξουδετέρωσης ναρκών από το Ιράν.
6. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν, μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, συμφωνημένο από τα δύο μέρη, για την αποκατάσταση και οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, διασφαλίζοντας χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων. Ο μηχανισμός υλοποίησης αυτού του σχεδίου, ως μέρος της τελικής συμφωνίας, θα διαμορφωθεί εντός 60 ημερών.
7. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, κάθε μορφή κυρώσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, του Συμβουλίου Διοικητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς και όλων των μονομερών αμερικανικών κυρώσεων, πρωτογενών και δευτερογενών.
8.Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναλαμβάνει ότι δεν θα κατασκευάσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού και όλα τα άλλα αμοιβαία συμφωνημένα ζητήματα που σχετίζονται με τα πυρηνικά, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών αναγκών του Ιράν, θα ρυθμιστούν επαρκώς στην τελική συμφωνία. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου.
9. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι, μέχρι να επιτευχθεί τελική συμφωνία, θα διατηρήσουν το υφιστάμενο καθεστώς: το Ιράν θα διατηρήσει αμετάβλητο το πυρηνικό του πρόγραμμα και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα ενισχύσουν τις δυνάμεις τους στην περιοχή.
10. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και έως την ημερομηνία άρσης των κυρώσεων, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ θα εκδώσει εξαιρέσεις (waivers) για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και για όλες τις σχετικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών, ασφαλιστικών και μεταφορικών υπηρεσιών.
11. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται ότι, υπό το φως της προόδου των διαπραγματεύσεων προς μια τελική συμφωνία, τα δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα αποδεσμευθούν και θα καταστούν πλήρως διαθέσιμα. Τα κεφάλαια αυτά, είτε τηρούνται σε κύριο λογαριασμό είτε έχουν μεταφερθεί, θα χρησιμοποιούνται για οποιαδήποτε τελική πληρωμή δικαιούχου που θα καθορίζεται από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και θα είναι πλήρως διαθέσιμα προς χρήση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να εκδώσουν όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις για τον σκοπό αυτό.
12. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι θα δημιουργηθεί μηχανισμός εφαρμογής για την εποπτεία της επιτυχούς υλοποίησης και της μελλοντικής τήρησης της Τελικής Συμφωνίας.
13. Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Κατανόησης και αφού παρασχεθούν διαβεβαιώσεις σχετικά με την έναρξη εφαρμογής των άρθρων 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου, καθώς και τη συνεχή εφαρμογή αυτών των μέτρων, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εισέλθουν σε διαπραγματεύσεις για την Τελική Συμφωνία αποκλειστικά ως προς τα υπόλοιπα άρθρα.
14. Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.