Συμφωνία Τραμπ – Ιράν: Λιγότερο αυστηρή από τη συμφωνία Ομπάμα; Τα μεγάλα κέρδη της Τεχεράνης και τα ερωτήματα για τα πυρηνικά

Η συμφωνία με το Ιράν ήταν για τον Ντόναλντ Τραμπ κάτι περισσότερο από μια διπλωματική επιλογή. Ήταν μια πολιτική και οικονομική αναγκαιότητα. Μετά από μήνες στρατιωτικής έντασης και μια σύγκρουση που κόστισε ακριβά τόσο στην αμερικανική οικονομία όσο και στη διεθνή σταθερότητα, ο Αμερικανός πρόεδρος αναζητούσε μια διέξοδο.

Ωστόσο, καθώς πλησιάζει η υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, το τοπίο παραμένει θολό. Παρά τις δηλώσεις περί «ιστορικής συμφωνίας», οι ακριβείς όροι εξακολουθούν να προκαλούν ερωτήματα, ενώ πληθαίνουν οι φωνές που υποστηρίζουν ότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ισραήλ πέτυχαν τους στρατηγικούς στόχους που είχαν θέσει όταν ξεκίνησε η αντιπαράθεση με το Ιράν.

Το Bloomberg βλέπει μια συμφωνία πιο αδύναμη από εκείνη του Ομπάμα

Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, η συμφωνία που διαμορφώνει η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να επιβάλλει λιγότερους περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα από εκείνους που περιλάμβανε η συμφωνία του 2015, η οποία είχε επιτευχθεί επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.

Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς ο ίδιος ο Τραμπ είχε αποχωρήσει από εκείνη τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «καταστροφική» και υποσχόμενος ότι θα εξασφάλιζε μια πολύ πιο αυστηρή και αποτελεσματική λύση.

Σήμερα όμως, αρκετοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι το νέο πλαίσιο ενδέχεται να είναι ακόμη πιο ελαστικό απέναντι στην Τεχεράνη.

Το μεγάλο αγκάθι: Τι θα γίνει με το εμπλουτισμένο ουράνιο;

Το βασικό σημείο προβληματισμού αφορά το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν.

Το προσχέδιο του μνημονίου αναφέρει απλώς ότι το συγκεκριμένο υλικό θα πρέπει να «αντιμετωπιστεί επαρκώς», χωρίς να καθορίζει:

• Καταστροφή αποθεμάτων.
• Απομάκρυνση υλικού από το Ιράν.
• Υποχρεωτική παράδοσή του σε διεθνείς φορείς.
• Άμεση αποσυναρμολόγηση κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Με άλλα λόγια, παραμένει ασαφές τι θα συμβεί με ποσότητες ουρανίου που θεωρητικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πολλών πυρηνικών όπλων.

Αντιφατικά μηνύματα από τον Τραμπ

Ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση προκαλούν οι δημόσιες τοποθετήσεις του Αμερικανού προέδρου.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου της G7, ο Τραμπ εμφανίστηκε να υποβαθμίζει τη σημασία του εμπλουτισμένου ουρανίου.

«Θα μπορούσε κάποιος να πει: γιατί ασχολείστε καν; Δεν είναι πραγματικά τόσο σημαντικό. Ψυχολογικά, θέλουμε να το πάρουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η δήλωση αυτή προκάλεσε έντονο προβληματισμό σε διπλωματικούς και αμυντικούς κύκλους, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τις μέχρι πρότινος αμερικανικές θέσεις περί πλήρους ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Τα μεγάλα κέρδη της Τεχεράνης

Εκτός από το ζήτημα των πυρηνικών, η Τεχεράνη φαίνεται να αποκομίζει σημαντικά πολιτικά και οικονομικά οφέλη.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει, οι ΗΠΑ φέρονται να συμφωνούν:

• Στην άρση όλων των αμερικανικών κυρώσεων.
• Στην κατάργηση περιορισμών που συνδέονται με αποφάσεις του ΟΗΕ.
• Στην αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
• Στην επανεκκίνηση των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου.
• Στην πρόσβαση σε αναπτυξιακό ταμείο που φέρεται να φτάνει τα 300 δισ. δολάρια.

Απέναντι σε αυτές τις παραχωρήσεις, το βασικό αντάλλαγμα που εμφανίζεται να προσφέρει η Τεχεράνη είναι η επανάληψη της διαβεβαίωσης ότι δεν θα επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Τι προέβλεπε η συμφωνία Ομπάμα

Η συμφωνία του 2015 είχε θέσει πολύ πιο συγκεκριμένους περιορισμούς.

Μεταξύ άλλων:

• Περιόριζε το απόθεμα ουρανίου στα 300 κιλά.
• Περιόριζε τον βαθμό εμπλουτισμού.
• Προέβλεπε την αποσυναρμολόγηση ορισμένων πυρηνικών υποδομών.
• Έδινε στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας τη δυνατότητα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων.

Παρά ταύτα, ο Τραμπ εξακολουθεί να επιμένει ότι εκείνη ήταν:

«Η χειρότερη συμφωνία που έγινε ποτέ»

υποστηρίζοντας ότι η νέα συμφωνία θα λειτουργήσει ως:

«Τείχος απέναντι στην απόκτηση πυρηνικών όπλων».

Στροφή 180 μοιρών στην αμερικανική στρατηγική

Η νέα προσέγγιση σηματοδοτεί μια εντυπωσιακή μεταβολή της αμερικανικής πολιτικής.

Μόλις λίγους μήνες πριν, στον Λευκό Οίκο εξετάζονταν ακόμη και σενάρια επιχείρησης ειδικών δυνάμεων για την κατάσχεση των ιρανικών αποθεμάτων ουρανίου.

Σήμερα, η Ουάσιγκτον δείχνει διατεθειμένη να αποδεχθεί μια κατάσταση μεγαλύτερης ασάφειας, εφόσον αυτό συμβάλει:

• Στην αποκλιμάκωση της έντασης.
• Στην αποκατάσταση των ενεργειακών ροών.
• Στη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών.

Αντιδράσεις ακόμη και από Ρεπουμπλικάνους

Η συμφωνία δεν προκαλεί αντιδράσεις μόνο στους Δημοκρατικούς ή στο Ισραήλ.

Ακόμη και Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές εκφράζουν επιφυλάξεις.

Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, ένας από τους στενότερους συμμάχους του Τραμπ, προειδοποίησε:

«Αν το Ιράν μπορεί να συνεχίσει να εμπλουτίζει ουράνιο, τότε η συμφωνία δεν διαφέρει ουσιαστικά από το JCPOA.»

Παράλληλα εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο η Τεχεράνη θα αποδεχθεί ποτέ τον πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού.

Ο ΔΟΑΕ προειδοποιεί για νέους κινδύνους

Την ίδια στιγμή, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας προειδοποιεί για νέους κινδύνους διάδοσης πυρηνικών τεχνολογιών που προέκυψαν μετά τον πόλεμο.

Πριν από τη σύγκρουση, οι επιθεωρητές είχαν πλήρη εικόνα των αποθεμάτων ουρανίου στις εγκαταστάσεις:

• Φορντό
• Ισφαχάν
• Νατάνζ

Σήμερα, παραμένουν ερωτήματα για την ακριβή κατάσταση και τοποθεσία μέρους του υλικού.

Η μάχη των επόμενων 60 ημερών

Μετά την υπογραφή του μνημονίου στην Ελβετία, θα ακολουθήσει μια κρίσιμη περίοδος διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών.

Εκεί θα κριθεί αν η συμφωνία θα μετατραπεί σε ένα αυστηρό πλαίσιο ελέγχου του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος ή αν τελικά θα καταγραφεί ως μια μεγάλη γεωπολιτική παραχώρηση προς την Τεχεράνη.

Για τους υποστηρικτές της, αποτελεί τον δρόμο προς τη σταθερότητα. Για τους επικριτές της, κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως μια συμφωνία που προσέφερε τεράστια ανταλλάγματα στο Ιράν χωρίς να εξασφαλίσει ουσιαστικές εγγυήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα.