Η Χάλκη επιστρέφει στο προσκήνιο: Το γεωπολιτικό παζάρι Ερντογάν με φόντο τον Τραμπ

Έπειτα από περισσότερα από πενήντα χρόνια σιωπής, η ιστορική Θεολογική Σχολή της Χάλκης βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων. Η αιφνίδια κινητικότητα της Άγκυρας γύρω από το ζήτημα προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, καθώς πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι πίσω από τις κινήσεις του Τούρκου προέδρου κρύβονται πολύ ευρύτεροι γεωπολιτικοί υπολογισμοί.

Η επαναλειτουργία της Χάλκης αποτελεί πάγιο αίτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία στην οποία επανέρχεται το θέμα μόνο τυχαία δεν θεωρείται.

Το χαρτί που ετοιμάζει ο Ερντογάν για τον Τραμπ

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να έχει δώσει εντολή για επιτάχυνση των διαδικασιών που αφορούν τη Σχολή της Χάλκης, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από κρίσιμες επαφές με την αμερικανική ηγεσία.

Η επικείμενη επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία, στο περιθώριο των διεθνών συναντήσεων του ΝΑΤΟ, θεωρείται από πολλούς ο βασικός λόγος της τουρκικής κινητικότητας.

Η Άγκυρα επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη που κάνει βήματα καλής θέλησης απέναντι στη χριστιανική κοινότητα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε μια περίοδο όπου επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Το αισιόδοξο κλίμα μετά τη συνάντηση Βαρθολομαίου – Ερντογάν

Στο Φανάρι επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία μετά τη συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Τούρκο πρόεδρο.

Οι δύο πλευρές αντάλλαξαν θερμές χειρονομίες και θετικά μηνύματα, με τις πληροφορίες να αναφέρουν ότι το θέμα της Χάλκης βρέθηκε ψηλά στην ατζέντα των συνομιλιών.

Παρά το θετικό κλίμα, ωστόσο, όλοι γνωρίζουν ότι οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν σε ανώτερο πολιτικό επίπεδο και θα συνδεθούν με ευρύτερες στρατηγικές επιδιώξεις της Τουρκίας.

Η μεγάλη παγίδα πίσω από το άνοιγμα της Χάλκης

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα ανοίξει η Σχολή, αλλά με ποιους όρους θα λειτουργήσει.

Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η τουρκική πλευρά δεν προσανατολίζεται στην πλήρη επαναφορά του ιστορικού καθεστώτος της Χάλκης, αλλά σε ένα νέο μοντέλο λειτουργίας που θα συνδέεται θεσμικά με τουρκικό πανεπιστήμιο.

Με αυτόν τον τρόπο, το τουρκικό κράτος θα διατηρεί σημαντικό βαθμό ελέγχου τόσο στο ακαδημαϊκό πλαίσιο όσο και στη λειτουργία του ιδρύματος.

Πρόκειται για μια φόρμουλα που θα επιτρέψει στην Άγκυρα να παρουσιάσει διεθνώς την επαναλειτουργία της Σχολής, χωρίς όμως να απεμπολήσει τον θεσμικό έλεγχο που επιδιώκει να διατηρήσει.

Το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων

Τις επόμενες ημέρες αναμένεται να ξεκινήσουν κρίσιμες επαφές μεταξύ των αρμόδιων τουρκικών εκπαιδευτικών και κρατικών φορέων, προκειμένου να καθοριστούν οι τεχνικές και νομικές λεπτομέρειες του εγχειρήματος.

Οι συζητήσεις επικεντρώνονται:

• Στο ακαδημαϊκό καθεστώς της Σχολής.
• Στη σχέση της με τουρκικά πανεπιστήμια.
• Στο πρόγραμμα σπουδών.
• Στη διαδικασία επιλογής φοιτητών και διδασκόντων.
• Στο εύρος της διοικητικής αυτονομίας που θα διαθέτει.

Τα ζητήματα αυτά θεωρούνται καθοριστικά για το μέλλον της ιστορικής Σχολής.

Τα χαμόγελα δεν αρκούν

Παρά τη θετική ατμόσφαιρα που επικράτησε στις πρόσφατες επαφές, αρκετοί εκτιμούν ότι η επαναλειτουργία της Χάλκης απέχει ακόμη από το να θεωρείται δεδομένη.

Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων διαδικασιών και η έναρξη λειτουργίας της Σχολής δύσκολα μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα στους επόμενους μήνες.

Άλλωστε, η Χάλκη αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα στις σχέσεις Τουρκίας, Ηνωμένων Πολιτειών, Ελλάδας και Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Η Χάλκη ως γεωπολιτικό χαρτί

Πέρα από τη θρησκευτική και ιστορική της σημασία, η Θεολογική Σχολή της Χάλκης εξελίσσεται ξανά σε ένα σημαντικό γεωπολιτικό εργαλείο.

Η Άγκυρα φαίνεται να επιχειρεί να αξιοποιήσει το ζήτημα ως διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στην Ουάσιγκτον, επιδιώκοντας ευρύτερα πολιτικά, αμυντικά και στρατηγικά οφέλη.

Το εάν η ιστορική Σχολή θα ανοίξει πραγματικά τις πύλες της ή αν θα αποτελέσει ακόμη ένα επεισόδιο σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό παζάρι, θα φανεί τους επόμενους μήνες. Μέχρι τότε, η Χάλκη παραμένει στο επίκεντρο ενός παιχνιδιού όπου η διπλωματία, η θρησκεία και η γεωπολιτική συναντώνται με τρόπο μοναδικό.