Η Τουρκία προωθεί νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας με στόχο τη θεσμική κατοχύρωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Το σχέδιο νόμου, το οποίο εκπονήθηκε από το Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο Θαλάσσιου Δικαίου του Πανεπιστημίου Άγκυρας (DEHAKUM), αναμένεται να κατατεθεί στο τουρκικό Κοινοβούλιο τον Ιούνιο του 2026, μετά τη γιορτή του Κουρμπάν Μπαϊράμ.
Οι βασικοί άξονες του σχεδίου της Άγκυρας
- Νομική θεσμοθέτηση διεκδικήσεων: Μετατροπή των μονομερών τουρκικών θέσεων και αυθαιρεσιών σε εσωτερικό δίκαιο της χώρας.
- Στοχοποίηση «γκρίζων ζωνών»: Ρητή συμπερίληψη περιοχών με δήθεν «ασαφή όρια κυριαρχίας» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
- Συγκέντρωση εξουσιών: Παροχή αυξημένων αρμοδιοτήτων στον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για τον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων.
- Απάντηση στην Αθήνα: Το νομοσχέδιο λειτουργεί ως αντίμετρο στις ελληνικές περιβαλλοντικές και θαλάσσιες πρωτοβουλίες (π.χ. θαλάσσια πάρκα).
Η στάση και η απάντηση της Αθήνας
- Ψυχραιμία και εγρήγορση: Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά το ζήτημα, επισημαίνοντας ότι οι μονομερείς ενέργειες δεν παράγουν διεθνές δίκαιο.
- Νέα εστία έντασης: Η Αθήνα εκτιμά ότι η κίνηση αυτή υπονομεύει το κλίμα των «ήρεμων νερών» και δημιουργεί νέα διπλωματική τριβή.
Το φάσμα των προκλήσεων
Η Άγκυρα, χρησιμοποιώντας ένα ευρύ φάσμα μέσων, από παραβιάσεις του εναέριου χώρου μέχρι τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV) και τη διπλωματία των NAVTEX, επιδιώκει να παγιώσει τις αξιώσεις της, ειδικά σε περιοχές όπου εκτελούνται έργα υποδομής, όπως η πόντιση καλωδίων οπτικών ινών.
Ιανουάριος – Μάιος: 500 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 μέχρι και τα μέσα Μαΐου, τα στατιστικά στοιχεία που προκύπτουν από τις καθημερινές ενημερώσεις του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ) αποτυπώνουν μια πυκνή δραστηριότητα. Έχουν καταγραφεί εκατοντάδες παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας (ΚΕΚ) στο FIR Αθηνών και περισσότερες από πεντακόσιες παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου. Η ποιοτική διαφορά σε σχέση με προηγούμενα έτη έγκειται στη συστηματική χρήση των UAV τύπου Anka και Bayraktar, τα οποία πραγματοποιούν πτήσεις μεγάλης διάρκειας πάνω από το κεντρικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο, συλλέγοντας πληροφορίες και αναγκάζοντας την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία σε διαρκή ετοιμότητα. Μόνο κατά τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο του 2026, τα τουρκικά drones ευθύνονταν για το 60% των συνολικών παραβιάσεων, γεγονός που υποδηλώνει μια στροφή της Τουρκίας προς οικονομικότερες αλλά εξίσου προκλητικές μεθόδους αμφισβήτησης.
Παρενόχληση πλοίων
Στο θαλάσσιο πεδίο, η ένταση επικεντρώθηκε κυρίως γύρω από το έργο SEA-SPINE. Η παρενόχληση πλοίων όπως το Ocean Link και το Ocean Connector δεν ήταν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μέρος μιας συντονισμένης προσπάθειας της Άγκυρας να επιβάλει τη δικαιοδοσία της σε θαλάσσιες ζώνες που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα. Η έκδοση αντι-NAVTEX έχει καταστεί πλέον μια αυτοματοποιημένη διαδικασία για την τουρκική πλευρά. Κάθε φορά που η Αθήνα εκδίδει αναγγελία για ερευνητικές εργασίες ή πόντιση καλωδίων, η υδρογραφική υπηρεσία της Αττάλειας ή της Σμύρνης απαντά εντός λίγων ωρών, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή εμπίπτει στη δική της αρμοδιότητα. Αυτή η «μάχη των NAVTEX» έχει κορυφωθεί το 2026, με την Τουρκία να δηλώνει μάλιστα επίσημα τον Ιανουάριο ότι οι δικές της αναγγελίες έχουν αόριστη χρονική ισχύ, σε μια προφανή κίνηση να δημιουργήσει τετελεσμένα διαρκείας.
Η επιθετική ρητορική των Τούρκων αξιωματούχων έχει ενταθεί
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσαν ορισμένα περιστατικά κατά τον μήνα Μάρτιο, όταν τουρκικά μαχητικά F-16 εισήλθαν στο FIR Αθηνών σε οπλισμένους σχηματισμούς. Σε τουλάχιστον δέκα περιπτώσεις κατά το πρώτο τετράμηνο, οι αναχαιτίσεις από τα ελληνικά μαχητικά επιφυλακής εξελίχθηκαν σε σκληρές εμπλοκές (dogfights), κυρίως πάνω από το βορειοανατολικό Αιγαίο και την περιοχή μεταξύ Χίου και Σάμου. Παρόλο που ο αριθμός των υπερπτήσεων πάνω από κατοικημένα νησιά δεν έχει καμία σχέση με τις κρίσεις του 2020 ή του 2022, η επιθετική ρητορική των Τούρκων αξιωματούχων έχει ενταθεί. Κατά τη διάρκεια του Απριλίου και του Μαΐου του 2026, υπήρξαν επανειλημμένες δηλώσεις από το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας που καλούσαν την Ελλάδα να μην επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα ούτε στο ελάχιστο, συνδέοντας την προκλητικότητα στο πεδίο με την απειλή του casus belli.