Οι επαναλαμβανόμενες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ δεν προκαλούν πλέον μόνο ανησυχία, αλλά και νέες στρατηγικές σκέψεις στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τους New York Times, όλο και πιο έντονα συζητείται το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ», καθώς ενισχύεται η αίσθηση ότι η Ουάσινγκτον δεν αποτελεί πλέον μόνο εγγυητή ασφάλειας, αλλά ενδεχομένως και μέρος του προβλήματος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει επανειλημμένα με αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Χθες (01.04.2026) το έκανε ξανά, εκφράζοντας την απογοήτευσή του που τα ευρωπαϊκά κράτη αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο που η χώρα του διεξάγει με το Ισραήλ κατά του Ιράν. «Σκέφτομαι σοβαρά να αποσύρω τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ», είπε στην Telegraph. Είχαν προηγηθεί άλλες τρεις φορές που ο Τραμπ επέκρινε το ΝΑΤΟ και απείλησε με αποχώρηση.
Όπως είναι φυσικό, οι αμφιβολίες για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σπεύσουν να υπερασπιστούν τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ εντείνουν την ανησυχία στην Ευρώπη, οδηγώντας όλο και περισσότερες χώρες να εξετάζουν το ενδεχόμενο μιας συμμαχίας χωρίς την Ουάσινγκτον. «Όμως όσο περισσότερο απαξιώνει το ΝΑΤΟ και απειλεί να το εγκαταλείψει, τόσο περισσότερο το αποδυναμώνει», συμπεραίνουν οι New York Times, μιλώντας με βετεράνους αξιωματούχους σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Η συμμαχία, που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως δύναμη αποτροπής απέναντι στη Σοβιετική Ενωση με στόχο να διατηρήσει την ειρήνη στην Ευρώπη, βρίσκεται σε κρίση, με ορισμένους να αμφισβητούν τη δυνατότητα επιβίωσή της. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην επιφάνεια τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στη συμμαχία, παρατηρεί ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.
«Είναι δύσκολο για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα να εμπιστευθεί πλέον τις ΗΠΑ πως θα σπεύσουν να τη υπερασπιστούν» σε περίπτωση ανάγκης, είπε.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Ίσως να το ελπίζουν. Αλλά δεν μπορούν να το θεωρούν δεδομένο».
Στην prime time ομιλία του προς το έθνος το βράδυ της Τετάρτης (ξημερώματα Πέμτης ωρα Ελλάδας0, ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στο ΝΑΤΟ, γεγονός που ανακούφισε τους συμμάχους. Ωστόσο, ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν πιστεύουν πλέον πως το Αρθρο 5 -η δέσμευση του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα – έχει πραγματική ισχύ. Οι ΗΠΑ φαίνεται πλέον να αποτελούν μέρος του προβλήματος της διεθνούς αστάθειας, σχολίασε ο αξιωματούχος, μιλώντας ανώνυμαστην αμερικανική εφημερίδα. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πλέον μέρος της λύσης, ούτε εγγυήτριες ασφαλείας.
Μιλώντας την Πέμπτη στη Σεούλ, ο Εμανουέλ Μακρόν ήταν ξεκάθαρος: ο Τραμπ υπονομεύει το ΝΑΤΟ με τις επαναλαμβανόμενες απειλές αποχώρησης.
Την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αντανακλώντας τη δυσαρέσκεια του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, προειδοποίησε ότι οι σχέσεις με το ΝΑΤΟ θα πρέπει να επανεξεταστούν μετά τη λήξη του πολέμου με το Ιράν. «Χωρίς τις ΗΠΑ δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Ρούμπιο. «Μια συμμαχία πρέπει να είναι αμοιβαία επωφελής. Δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Ας ελπίσουμε ότι μπορούμε να το διορθώσουμε».
Άλλοι δεν είναι τόσο βέβαιοι.
Τι θα χρειαστεί για ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»
Οι ΗΠΑ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της συμμαχίας επειδή έτσι σχεδιάστηκε στην Ουάσιγκτον, όμως η Ευρώπη δεν είναι ανήμπορη και αυξάνει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες, εν μέρει εξαιτίας της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και εν μέρει εξαιτίας των πιέσεων του Τραμπ (συμπεριλαμβανομένων προηγούμενων απειλών ότι θα αποχωρήσει αν τα μέλη «δεν πληρώσουν το μερίδιό τους»).
Ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τους 70.000 Αμερικανούς στρατιώτες που βρίσκονται στην Ευρώπη, ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» θα ήταν εφικτό, λένε ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι. Το σύστημα διοίκησης και οι υποδομές του ΝΑΤΟ παραμένουν, και οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες θέσεις. Υπάρχουν ήδη μελέτες για το τι θα χρειαστεί η Ευρώπη ώστε να συμπληρώσουν το κενό που θα άφηναν πίσω τους οι ΗΠΑ.
Μία από αυτές τις μελέτες, του International Institute for Strategic Studies, τοποθετούσε το κόστος σε περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια σε βάθος 25ετίας. Το think tank Bruegel, σε συνεργασία με το ινστιτούτο Kiel για την Παγκόσμια Οικονομία, υπολόγισε ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί 300.000 επιπλέον στρατιώτες και αύξηση των αμυντικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισ. δολάρια ετησίως βραχυπρόθεσμα, ώστε να είναι σε θέσει να αντιμετωπίσει με επάρκεια τη ρωσική επιθετικότητα.
Εν τω μεταξύ, αξιωματούχοι του Τραμπ επιμένουν ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αναλάβουν τη συμβατική άμυνα και η Ουάσιγκτον να συνεχίσει να παρέχει την «πυρηνική ομπρέλα».
Ο χρονικός ορίζοντας για αυτό το σχέδιο, όπως συγκλίνουν αρκετές εκτιμήσεις, είναι το 2029.
Επίσης, συζητείται η ανάγκη για ευρωπαϊκή πυρηνική ομπρέλα, με χώρες όπως η Βρετανία και η Γαλλία να αναζητούν τρόπους να ενισχύσουν τη δική τους πυρηνική ικανότητα, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ.
Η αίσθηση ανάγκης για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία ενισχύθηκε από την απόφαση του Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν χωρίς διαβούλευση ζητώντας βοήθεια εκ των υστέρων, κάτι που ενίσχυσε την αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια της Ευρώπης, ενώ η «γηραιά ήπειρος» αναζητά όλο και περισσότερο τη δική της αυτονομία.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να είναι καταστροφική για τις ίδιες, όπως προειδοποιούν Αμερικανοί διπλωμάτες, ενώ άλλοι τονίζουν ότι η αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ θα ήταν «δώρο» για τη Ρωσία στρατηγικά – κάτι που οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιτρέψουν.