Εν μέσω της φλογερής σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, ο στρατός του Πακιστάν βρίσκεται να περπατάει σε ένα γεωπολιτικό τεντωμένο σχοινί: ευθυγραμμίζεται δημόσια με το Ιράν, υπαινίσσεται ακόμη και πυρηνικά αντίποινα εναντίον του Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα προσκολλάται στην στρατιωτική εύνοια των ΗΠΑ στην εκστρατεία του κατά των ιρανικών πυρηνικών περιουσιακών στοιχείων.
Αυτή η σχιζοφρενική στάση υπογραμμίζει ένα μοτίβο δεκαετιών: το «βαθύ κράτος» του Πακιστάν και το κατεστημένο των στρατιωτικών πληροφοριών του έχουν επανειλημμένα πουλήσει την εθνική κυριαρχία σε όποιον προστάτη προσφέρει τη μεγαλύτερη μόχλευση. Το αποτέλεσμα; Μια αναχαιτισμένη εξέλιξη και χρόνια υποεκτίμηση.
Την περασμένη εβδομάδα, ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάι, ισχυρίστηκε στην κρατική τηλεόραση ότι «το Πακιστάν μας έχει πει ότι εάν το Ισραήλ χρησιμοποιήσει πυρηνικούς πυραύλους, θα του επιτεθούμε και εμείς με πυρηνικά όπλα». Το Πακιστάν ούτε επιβεβαίωσε ούτε διέψευσε δημόσια τον ισχυρισμό. Ωστόσο, μέσα σε λίγες μέρες, το υπουργείο Εξωτερικών του καταδίκασε τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν – Φορντόου, Νατάνζ, Ισφαχάν – χαρακτηρίζοντάς τες «σοβαρά ανησυχητικές» και επισημαίνοντας πιθανή περιφερειακή κλιμάκωση.
Αυτή η καταγγελία ήρθε αμέσως μετά την υποστήριξη του Πακιστάν στον Πρόεδρο Τραμπ για το Νόμπελ Ειρήνης για τις προσπάθειές του για αποκλιμάκωση με την Ινδία. Σε διάστημα μόλις 48 ωρών, το Ισλαμαμπάντ επαίνεσε τον Τραμπ για τη σταθεροποίηση της Νότιας Ασίας και στη συνέχεια επέπληξε τις βόμβες του.
Εν τω μεταξύ, ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν, Στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, βρέθηκε στην Ουάσιγκτον για ένα πλούσιο γεύμα στον Λευκό Οίκο – όπου ο Τραμπ επαίνεσε δημόσια την πακιστανική αυτοσυγκράτηση μετά την πυραυλική αναζωπύρωση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν τον Μάιο. Αυτή η συγκάλυψη των αντιφάσεων του Ισλαμαμπάντ – η οποία καλωσόρισε την πακιστανική πυρηνική διπλωματία ενώ υποστήριξε τις επιθέσεις – αποκαλύπτει πολλά για τον συναλλακτικό χαρακτήρα αυτής της συνεργασίας.
Βαθύ Κράτος εξ Σχεδιασμού
Το στρατιωτικό κατεστημένο του Πακιστάν, κοινώς «το βαθύ κράτος», δεν έχει δει ποτέ τον εαυτό του ως υπηρέτη, αλλά μάλλον ως αφέντη. Από το 1947, έχει ενορχηστρώσει πραξικοπήματα, έχει μεσολαβήσει στην εξωτερική πολιτική και έχει κατευθύνει οικονομικές αλλά και στρατηγικές προτεραιότητες. Η πολιτική διακυβέρνηση παραμένει ένα επίχρισμα. Η εξουσία συσσωρεύεται μέσω του δόγματος πλήρους φάσματος πυρηνικής αποτροπής του Πακιστάν – σχεδιασμένο λιγότερο για άμυνα και περισσότερο για διαπραγμάτευση επί της Ινδίας, των ΗΠΑ και άλλων περιφερειακών δυνάμεων.
Το οικονομικό κόστος αυτής της μεγαλοπρέπειας είναι υψηλό. Δεκαετίες εκτροπής σπάνιων πόρων σε στρατιωτικά προγράμματα – μερικές φορές υποστηριζόμενα από κινεζική ή αμερικανική βοήθεια, μερικές φορές κρυφά μέσω δικτύων πυρηνικής διάδοσης όπως του A.Q. Khan – έχουν στερήσει από το Πακιστάν επενδύσεις στην εκπαίδευση, την υγεία, τις υποδομές και τη βιομηχανία. Η οικονομία του κουτσαίνει κάτω από χρόνιο χρέος. τα αστικά κέντρα πνίγονται. οι δημόσιες υπηρεσίες είναι φθαρμένες.
Πώληση του Έθνους στον Πλειοδότη
Αυτή η φαουστική συμφωνία συνεχίζεται. Το Πακιστάν φλερτάρει τις ΗΠΑ όταν χρειάζεται στρατιωτικό υλικό, διπλωματική κάλυψη και οικονομική ανακούφιση. Μόλις η Ουάσινγκτον κάνει στροφή, το Ισλαμαμπάντ στρέφεται προς το Ιράν – ή την Κίνα, ή τη Ρωσία. Πρόσφατη ανάλυση του Indian-express σημειώνει την «λεπτή πράξη εξισορρόπησης» του Ισλαμαμπάντ, η οποία διαμορφώνεται από τις ανησυχίες για την Ινδία και την ανάγκη για την προστασία των ΗΠΑ. Αλλά το αποτέλεσμα είναι η στρατηγική ασυνέπεια και η διεθνής δυσπιστία.
Ο πυρήνας του προβλήματος είναι η διαφθορά στην κορυφή. Το βαθύ κράτος χρησιμοποιεί την επιρροή του για να αρπάξει πόρους. Οι ελίτ αποσπούν έσοδα από τους προϋπολογισμούς ανάπτυξης, προστατεύουν τους μαχητικούς πληρεξουσίους και ασκούν την εξωτερική πολιτική. Η κοινωνία των πολιτών και η δημοκρατία υπάρχουν μόνο κατ’ όνομα. Η πραγματική εξουσία βρίσκεται στους στρατηγούς που βλέπουν το έθνος ως σκακιέρα. Ως αποτέλεσμα, η ανάπτυξη σταματά, η ανισότητα βαθαίνει και το δυναμικό του Πακιστάν παραμένει ανεκμετάλλευτο.
Το Πυρηνικό Αλίμονο
Το φλερτ του Πακιστάν με την πυρηνική ακροβατική πολιτική – που υπονοεί αντίποινα για το Ισραήλ, στρέφοντας βομβαρδιστικά B-2 προς το Ιράν – εκθέτει την εγγενή αντίφαση: τα πυρηνικά όπλα είναι για αποτροπή, όχι για διπλωματία. Αντί για μια ώριμη πυρηνική στρατηγική που στοχεύει στην εξασφάλιση της ειρήνης και της οικονομικής σταθερότητας, ο στρατός χρησιμοποιεί την πυρηνική ασάφεια για μέγιστα γεωπολιτικά οφέλη. Αυτό έχει φέρει φευγαλέα πρωτοσέλιδα και ξένα κεφάλαια, αλλά καμία βιώσιμη ανάπτυξη.
Το Πακιστάν πρέπει να αναρωτηθεί: ανεβάζει το γεωπολιτικό του προφίλ ή συγκρατείται μέσω στρατηγικής σχιζοφρένειας; Το μοτίβο εξάρτησής του – από τις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, τις κινεζικές επενδύσεις, την ιρανική καλή θέληση – το καθιστά κράτος-πελάτης, όχι κυρίαρχο παράγοντα στην παγκόσμια σκηνή.
Μια Δρόμος προς τα Εμπρός: Αποσύνδεση του Βαθέος Κράτους
Για να ξεκλειδώσει το Πακιστάν τις δυνατότητές του, πρέπει να διαλύσει το μονοπώλιο του βαθέος κράτους. Να αποστρατιωτικοποιήσει την εξωτερική πολιτική, να εμπιστευτεί στην πολιτική ηγεσία οικονομικές και διπλωματικές ατζέντες. Να κόψει τα δωρεάν δρομολόγια σε πληρεξούσια των τζιχαντιστών που δημιουργούν βραχυπρόθεσμο γεωπολιτικό κύρος αλλά μακροπρόθεσμη παγκόσμια απομόνωση. Να ανακατευθύνει τους πόρους από την πυρηνική πολιτική στην καθαρή ενέργεια, τον αλφαβητισμό και την υγειονομική περίθαλψη.
Διαφορετικά, η «πράξη εξισορρόπησης» του Πακιστάν δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια εξισορρόπηση προσφορών: να παίξει με τις ΗΠΑ για βοήθεια, το Ιράν για περιφερειακή προσέγγιση, την Κίνα για υποδομές – μέχρι την επόμενη στροφή. Αλλά κάθε μετατόπιση βαθαίνει την αστάθεια και καταπνίγει την ανάπτυξη. Ο λαός, όχι οι στρατηγοί, υποφέρει.
Τελικά, μόνο ένα διάλειμμα από αυτόν τον στρατιωτικοποιημένο κύκλο – μια αγκαλιά της γνήσιας δημοκρατίας και των εγχώριων επενδύσεων – μπορεί να απελευθερώσει το Πακιστάν από το να είναι ο αέναος γεωπολιτικός εισοδηματίας του κόσμου. Οτιδήποτε λιγότερο είναι πάλι πώληση της ψυχής του.