Ο Δρ. Χάι Εϊτάν Κοέν Γιανροτζάκ, ειδικός σε θέματα Τουρκίας από το Κέντρο Νταγιάν στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, προειδοποιεί: «Βλέπουμε ιστορικές μέρες στην Τουρκία». Σύμφωνα με τον ίδιο, η σειρά των πρόσφατων εξελίξεων, από την αναστάτωση στο κόμμα της αντιπολίτευσης μέχρι την πίεση στα κοσμικά κέντρα εξουσίας, υποδηλώνει μια σαφή τάση: «Ο Ερντογάν εργάζεται για να φτάσει σε εκλογές εναντίον μιας διχασμένης αντιπολίτευσης που δεν θα μπορέσει να τον νικήσει».
Σύμφωνα με τον Γιανροτζάκ, οι πρόσφατες εξελίξεις δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα, αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας συγκέντρωσης εξουσίας γύρω από τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παράλληλα με μια σταδιακή αποδυνάμωση των μηχανισμών ισορροπίας και συγκράτησης στη χώρα.
«Ο Ερντογάν κάνει ένα είδος προληπτικής επίθεσης. Πιθανότατα αναγνωρίζει την πιθανότητα ήττας στην κάλπη στο μέλλον και, ως εκ τούτου, επηρεάζοντας τους θεσμούς του κράτους, χτυπάει κάτω από τη ζώνη», είπε σε συνομιλία του με την «Maariv».
Μία από τις βασικές εξελίξεις στις οποίες αναφέρθηκε σχετίζεται με την κρίση στο κοσμικό κόμμα της αντιπολίτευσης CHP, μετά από μια νομική απόφαση που πυροδότησε διαμάχη γύρω από την ηγεσία του κόμματος.
«Είδαμε ότι οι δικαστές αποφάσισαν ότι οι προκριματικές εκλογές του κοσμικού κόμματος της αντιπολίτευσης ήταν άκυρες. Αυτό σημαίνει ανάκληση της ιδιότητας του νυν προέδρου και επαναφορά του προηγούμενου προέδρου. Τώρα υπάρχει ένας αγώνας για τον έλεγχο εντός του κόμματος», είπε.
Είπε ότι το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι βαθύτερο από μια εσωτερική κρίση. «Από την οπτική μου γωνία, ο Ερντογάν έχει πετύχει πολλά επειδή έχει δημιουργήσει μια διαίρεση εντός του στρατοπέδου της αντιπολίτευσης. Στόχος του είναι να φτάσει σε εκλογές εναντίον μιας διχασμένης αντιπολίτευσης, στις οποίες πολλά στοιχεία θα κατέβουν ξεχωριστά και δεν θα μπορέσουν να τον νικήσουν μαζί».
Ο Γιανροτσάκ αναφέρθηκε επίσης στον Εκρέμ Ιμάμογλου, τον δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης και έναν από τους κύριους αντιπάλους του Ερντογάν, ο οποίος για χρόνια θεωρούνταν η πιο πιθανή προσωπικότητα που θα τον αμφισβητούσε σε μελλοντικές προεδρικές εκλογές. «Ο πιο χαρισματικός υποψήφιος που υποτίθεται ότι θα έθετε υποψηφιότητα εναντίον του βρίσκεται υπό δικαστική διαδικασία. Βλέπουμε εδώ μια ευρύτερη κίνηση για την αποδυνάμωση της αντιπολίτευσης», είπε.
Είπε ότι η τάση ριζοσπαστικοποίησης δεν είναι νέα, αλλά έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια. «Νομίζω ότι η ριζοσπαστικοποίηση ξεκίνησε όταν ελήφθησαν μέτρα κατά του Εκρέμ Ιμάμογλου. Βλέπουμε όλο και μεγαλύτερη χρήση του συστήματος για την εξουδετέρωση πολιτικών αντιπάλων».
Παράλληλα με την πολιτική κρίση, ξεσπά θύελλα στην Τουρκία σχετικά με την απόφαση ανάκλησης της άδειας λειτουργίας του Πανεπιστημίου Bilgi στην Κωνσταντινούπολη, ενός από τα παλαιότερα και πιο γνωστά ιδιωτικά πανεπιστήμια της χώρας, το οποίο πολλοί ταυτίζουν με το κοσμικό και φιλελεύθερο κοινό.
Σύμφωνα με τον Yanrocak, η απόφαση έχει πυροδοτήσει μια σειρά από εικασίες και ερωτήματα. «Πρόκειται για ένα ίδρυμα που θεωρείται σύμβολο για τμήματα του κοσμικού κοινού στην Τουρκία εδώ και χρόνια, επομένως έχουν υπάρξει πολλές εικασίες σχετικά με τον πραγματικό λόγο της κίνησης», είπε. Τόνισε ότι έχουν αναπτυχθεί και θεωρίες συνωμοσίας γύρω από την υπόθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά ξεκαθάρισε ότι δεν τις παρουσιάζει ως γεγονότα.
«Κυκλοφορούν πολλές θεωρίες συνωμοσίας. Μία από αυτές ισχυρίζεται ότι οι ιδιοκτήτες του πανεπιστημίου φέρονται να συνδέονται με μεταφορές χρημάτων από το Ιράν και ότι ασκήθηκε αμερικανική πίεση στην Τουρκία. Τονίζω ότι πρόκειται για μια θεωρία συνωμοσίας που δεν γνωρίζω αν έχει κάποια βάση», είπε, προσθέτοντας: «Δεν νομίζω ότι η απόφαση ελήφθη αποκλειστικά λόγω αμέλειας ή δυσλειτουργίας εκ μέρους του πανεπιστημίου. Υπάρχει πιθανώς ένας άλλος λόγος εδώ που δεν έχει αποκαλυφθεί στο κοινό».
«Η πολιτική επιβίωση πάνω απ’ όλα»
Σύμφωνα με τον Yanrocak, η πολιτική αστάθεια επηρεάζει ήδη την τουρκική οικονομία. «Βλέπουμε μια υποτίμηση της τουρκικής λίρας. Από την οπτική γωνία του Ερντογάν, η πολιτική επιβίωση είναι πάνω απ’ όλα. Πιθανότατα κατάλαβαν ότι θα υπήρχε ένα οικονομικό τίμημα, αλλά προτίμησαν να το πληρώσουν».
Κατά την εκτίμησή του, η διεθνής αντίδραση συμβάλλει επίσης στη συνέχιση της τάσης. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη δεν ασκούν σημαντική πίεση στην Τουρκία. Όσον αφορά τον Ερντογάν, το μήνυμα που λαμβάνει είναι ότι δεν υπάρχει πραγματικό τίμημα για την επιδείνωση της δημοκρατίας».
Ο Yanrojak πιστεύει ότι η Ευρώπη αποφεύγει μια άμεση αντιπαράθεση με την Άγκυρα και για ευρύτερους λόγους ασφαλείας. «Λόγω της ρωσικής απειλής, η Ευρώπη φοβάται την Τουρκία και υπογράφει διάφορες συμφωνίες μαζί της. Επομένως, σε πολλές περιπτώσεις σιωπά για τις εσωτερικές εξελίξεις στην Τουρκία», είπε. Ισχυρίστηκε επίσης ότι η Τουρκία προωθεί κινήσεις που μπορεί στο μέλλον να αυξήσουν τις εντάσεις με άλλες χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, στο πλαίσιο των αγώνων για τα θαλάσσια σύνορα και τα περιφερειακά συμφέροντα.
«Το Ισραήλ έχει γίνει εργαλείο αντιπερισπασμού».
Όταν ρωτήθηκε τι σημαίνει αυτό για το Ισραήλ, ο Yanrojek απάντησε ότι το Ισραήλ θα πρέπει να προετοιμαστεί για μια πραγματικότητα στην οποία η Τουρκία θα γίνει πιο συγκεντρωτική, με λιγότερους μηχανισμούς εποπτείας της κυβέρνησης. «Το Ισραήλ θα πρέπει να προετοιμαστεί για περισσότερες ημέρες Ερντογάν. Θα πρέπει να σταματήσουμε να περιμένουμε σημαντικές αλλαγές μέσω της κάλπης. Οι εκλογές πιθανότατα θα χρησιμεύσουν περισσότερο για την ενίσχυση της νομιμότητας», είπε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η τουρκική κυβέρνηση χρησιμοποιεί επίσης τις περιφερειακές συγκρούσεις και τις σχέσεις με το Ισραήλ ως εσωτερικό πολιτικό εργαλείο: «Ο Ερντογάν χρησιμοποιεί το Ισραήλ για να αποσπάσει την προσοχή του κοινού από ζητήματα όπως η οικονομία, η ανεργία, η φτώχεια και η υποτίμηση του νομίσματος. Μέχρι στιγμής, έχει λειτουργήσει καλά».
Υποστήριξε επίσης ότι η τουρκική αντιπολίτευση δεν αποτελεί απαραίτητα μια εναλλακτική λύση που θα οδηγήσει σε βελτίωση των σχέσεων με το Ισραήλ. «Πρέπει να εσωτερικεύσουμε ότι ακόμη και αν υπάρξει μια ισχυρότερη αντιπολίτευση στο μέλλον, αυτό δεν σημαίνει ότι θα είναι φιλοϊσραηλινή. Μετά τις 7 Οκτωβρίου, πολλά πράγματα άλλαξαν και η κριτική στάση απέναντι στο Ισραήλ έγινε ευρύτερη».
Συμπερασματικά, ο Γιανρουκτσέκ προειδοποίησε για τη συνεχιζόμενη τάση συγκέντρωσης της εξουσίας στην Τουρκία. «Βλέπουμε μια χώρα όπου ο πρόεδρος αισθάνεται όλο και λιγότερο την ανάγκη να λογοδοτεί. Δεν υπάρχουν έλεγχοι και ισορροπίες εδώ και επομένως η ελπίδα για αλλαγή μέσω εκλογών εξασθενεί». Είπε ότι οι τελευταίες εξελίξεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστική στιγμή στην τουρκική πολιτική στο μέλλον. «Βλέπουμε μια διαδικασία που τελικά θα οδηγήσει την Τουρκία να γίνει ένα πολύ πιο συγκεντρωτικό κράτος. Τώρα αρχίζει ήδη να γίνεται σαφές».