Η επίθεση της συριακής κυβέρνησης κατά των κουρδικών δυνάμεων στη βόρεια πόλη του Χαλεπίου ανέδειξε ότι, ακόμη και περισσότερο από έναν χρόνο μετά την πτώση του καθεστώτος του πρώην προέδρου Bashar al-Assad, η εθνοτική και θρησκευτική βία συνεχίζει να μαίνεται στη Συρία.
Η επίθεση ξεκίνησε στις 4 Ιανουαρίου και αποτέλεσε άμεσο αποτέλεσμα της αποτυχίας εφαρμογής της συμφωνίας ενσωμάτωσης που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές τον Μάρτιο του περασμένου έτους.
Η κυβέρνηση επιχείρησε να αξιοποιήσει τη συμφωνία για να αποδομήσει σε μεγάλο βαθμό τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), περιορίζοντάς τες σε τρεις μεραρχίες υπό τον πλήρη έλεγχο του υπουργείου Άμυνας.
Η κουρδικής ηγεσίας οργάνωση αρνήθηκε, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει η επίθεση στις κουρδικές συνοικίες Sheikh Maqsoud και Ashrafieh.
Μαχητές των δυνάμεων ασφαλείας των SDF, γνωστών ως Asayish, προέβαλαν σθεναρή αντίσταση στις γειτονιές τους απέναντι σε δεκάδες χιλιάδες κυβερνητικούς στρατιώτες.
Ωστόσο, η μάχη έληξε στις 11 Ιανουαρίου, όταν οι τελευταίοι αποχώρησαν βάσει συμφωνίας που επιβλήθηκε από την κυβέρνηση.
Τα συριακά κρατικά μέσα ενημέρωσης επιχείρησαν να παρουσιάσουν την επιχείρηση ως μια «περιορισμένη επιχείρηση επιβολής του νόμου», προβάλλοντας την πειθαρχία των κυβερνητικών δυνάμεων.
Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Οι ίδιες δυνάμεις, ωστόσο, είχαν διαπράξει τον Μάρτιο σειρά σφαγών κατά της αλαουιτικής κοινότητας στις παράκτιες περιοχές, με περισσότερους από 1.400 νεκρούς αμάχους, ενώ τον Ιούλιο ακολούθησαν αντίστοιχες επιθέσεις κατά της κοινότητας των Δρούζων στην al-Suwayda, με πάνω από 3.000 θύματα.
Παρά τις προσπάθειες συγκάλυψης, καθώς το αποτέλεσμα της μάχης γινόταν σαφές στις 10 Ιανουαρίου, άρχισαν να εμφανίζονται στο διαδίκτυο στοιχεία σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σε ένα βίντεο που κυκλοφόρησε εκείνη την ημέρα, κυβερνητικοί μαχητές εμφανίζονται να πετούν μια Κούρδισσα μαχήτρια από το μπαλκόνι κατεστραμμένου κτιρίου στη συνοικία Sheikh Maqsoud.
Οι καταγγελίες για θηριωδίες
Ακολούθησαν και άλλα βίντεο, που δείχνουν εκατοντάδες —τουλάχιστον 300 σύμφωνα με το AFP— Κούρδους, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, να κρατούνται από κυβερνητικές δυνάμεις, οι οποίες τους εξυβρίζουν αποκαλώντας τους «γουρούνια» και «άθεους» και τους απειλούν με βία.
Οι SDF επιβεβαίωσαν ότι τουλάχιστον δεκάδες κρατούμενοι άνδρες εξαφανίστηκαν αφού αποσπάστηκαν από τις οικογένειές τους.
Η κυβέρνηση αγνόησε πλήρως τις καταγγελίες.
Η τύχη τουλάχιστον ενός από αυτούς έγινε σύντομα γνωστή: φέρεται να πυροβολήθηκε στο μάτι από κυβερνητικούς στρατιώτες, οι οποίοι επιχείρησαν μάλιστα να του αφαιρέσουν την καρδιά ενώ βρισκόταν ακόμη εν ζωή.
Άλλο βίντεο δείχνει κυβερνητικούς στρατιώτες να σέρνουν το πτώμα ενός άνδρα από όχημα που μετέφερε και άλλους αιχμαλώτους, σε περιοχή που μοιάζει απομακρυσμένη. Το υλικό δεν έχει επαληθευτεί, ωστόσο υποστηρίζεται ότι όλοι οι αιχμάλωτοι, Κούρδοι στο σύνολό τους, οδηγήθηκαν για εκτέλεση.
Σε ακόμη ένα βίντεο από τη Sheikh Maqsoud, διακρίνονται αρκετές σοροί να καίγονται μέσα σε χώρο που μοιάζει με κατοικία.
Φιλοκυβερνητικά μέσα ανέφεραν ότι επρόκειτο για Κούρδους μαχητές που σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις, ωστόσο Κούρδοι ακτιβιστές καταγγέλλουν ότι 13 άμαχοι συνελήφθησαν, εκτελέστηκαν και στη συνέχεια πυρπολήθηκαν από κυβερνητικές δυνάμεις.
Με βάση τις παραβιάσεις αυτές, εκτιμάται ότι η πλειονότητα των Κούρδων που εγκατέλειψαν τις συνοικίες Sheikh Maqsoud και Ashrafieh —περισσότεροι από 150.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της μάχης— δεν πρόκειται να επιστρέψουν σύντομα.
Οι δύο περιοχές ενδέχεται να έχουν υποστεί μορφή εθνοκάθαρσης, ακόμη κι αν αυτό δεν αποτέλεσε δηλωμένο στόχο της κυβέρνησης.
Επιθέσεις κατά των Αλαουιτών
Η μάχη κατά των SDF στο Χαλέπι δεν σηματοδότησε μετάβαση από τη θρησκευτική βία —όπως εκείνη κατά των Αλαουιτών στις ακτές και των Δρούζων στην al-Suwayda— σε καθαρά εθνοτική βία κατά των Κούρδων, καθώς η πρώτη μορφή βίας συνεχίστηκε πριν και κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.
Τις εβδομάδες πριν από τη μάχη, κυβερνητικές δυνάμεις προχώρησαν σε σειρά συλλήψεων σε αλαουιτικές περιοχές στις ακτές, καθώς και στις επαρχίες Hama και Homs. Δεκάδες άτομα, μεταξύ τους θρησκευτικοί λόγιοι και ακτιβιστές, συνελήφθησαν για συμμετοχή σε διαδηλώσεις τον Δεκέμβριο. Τουλάχιστον ένας πέθανε υπό κράτηση, με ακτιβιστές να καταγγέλλουν ότι βασανίστηκε μέχρι θανάτου. Ανάμεσά τους ο Mohamad Mahmoud Ali.
Σχεδόν όλοι κατηγορήθηκαν για «υποκίνηση βίας» και «διατάραξη της κοινωνικής ειρήνης», κατηγορίες που η νέα κυβέρνηση διατήρησε από την εποχή Assad.
Οι συλλήψεις αυτές ενθάρρυναν νέο κύμα βίας κατά της αλαουιτικής κοινότητας, το οποίο κορυφώθηκε στις 9 Ιανουαρίου, όταν τέσσερις αλαουίτες υγειονομικοί, ανάμεσά τους και μία γυναίκα, δολοφονήθηκαν σε καλά οργανωμένη επίθεση έξω από το νοσοκομείο al-Kindi στη Χομς. Η κυβέρνηση αγνόησε πλήρως το περιστατικό, χωρίς καν να ανακοινώσει έρευνα.
Οι επιθέσεις κατά Δρουζων μαχητών
Παράλληλα, κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων στο Χαλέπι, οι κυβερνητικές δυνάμεις ενέτειναν τις επιθέσεις κατά Δρούζων μαχητών στην al-Suwayda, σκοτώνοντας τουλάχιστον έναν στις 9 Ιανουαρίου.
Η βία επεκτάθηκε και κατά μελών της κοινότητας που επέλεξαν να εμπιστευτούν την κυβέρνηση και να ζήσουν εκτός al-Suwayda. Στις 7 Ιανουαρίου, το αποκεφαλισμένο σώμα ενός Δρούζου άνδρα βρέθηκε σε κάδο απορριμμάτων στην κυβερνητικά ελεγχόμενη περιοχή Jaramana, κοντά στη Δαμασκό. Ούτε σε αυτή την περίπτωση ανακοινώθηκε έρευνα.
Οι πρόσφατες εξελίξεις —από τη μάχη στο Χαλέπι έως τις επιθέσεις κατά Αλαουιτών και Δρούζων— καταδεικνύουν ότι η κυβέρνηση, η οποία εξακολουθεί να κυριαρχείται από σουνιτικές ισλαμιστικές δυνάμεις, δεν έχει σημειώσει καμία ουσιαστική πρόοδο στην αποκλιμάκωση των εθνοτικών και θρησκευτικών εντάσεων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η ίδια η κυβέρνηση —και ιδιαίτερα τα μέσα ενημέρωσής της— τροφοδοτεί τις εντάσεις, παρουσιάζοντας τις μειονότητες ως απειλή, προκειμένου να διατηρήσει τη στήριξη της σουνιτικής πλειοψηφίας.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση συνεχίζει να προχωρά σε παραχωρήσεις προς το Ισραήλ, στο πλαίσιο άμεσων συνομιλιών με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Δεν αποτέλεσε έκπληξη το γεγονός ότι η μάχη στο Χαλέπι ξέσπασε καθώς η κυβέρνηση αποδέχθηκε μηχανισμό συντονισμού ασφαλείας που πρότειναν οι ΗΠΑ, ο οποίος θα παρείχε στο Ισραήλ πλήρη στρατιωτική και οικονομική επιρροή στο σύνολο της νότιας Συρίας.
Χωρίς σαφή πρόθεση για ουσιαστικό διάλογο με τις SDF, ή ακόμη και με τις κοινότητες των Αλαουιτών και των Δρούζων, η κυβέρνηση φαίνεται να οδεύει προς μια ευρείας κλίμακας σύγκρουση με τους Κούρδους — μια εξέλιξη που πιθανότατα θα οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της εθνοτικής και θρησκευτικής βίας σε ολόκληρη τη Συρία.