Συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν υπό κατάρρευση; Ο Λίβανος μετατρέπεται στο πιο επικίνδυνο μέτωπο της Μέσης Ανατολής

Η πολυσυζητημένη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η οποία παρουσιάστηκε ως το πρώτο μεγάλο βήμα για τον τερματισμό της πολεμικής κρίσης στη Μέση Ανατολή, βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη δοκιμασία της.

Ο Λίβανος εξελίσσεται στο πιο εύφλεκτο σημείο της περιοχής, καθώς οι νέες συγκρούσεις μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ απειλούν να τινάξουν στον αέρα ολόκληρο το πλαίσιο αποκλιμάκωσης που συμφωνήθηκε μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η ειρήνη που ανακοινώθηκε μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο εύθραυστη από όσο πίστευαν οι εμπνευστές της.

Ο Λίβανος μπλοκάρει τις συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν

Το πρώτο σοβαρό πλήγμα στη διαδικασία ήρθε με την αναβολή του νέου γύρου συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία.

Η ακύρωση του ταξιδιού του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς δεν θεωρείται τυχαία εξέλιξη. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Τεχεράνη ζήτησε σαφείς εγγυήσεις ότι οι εχθροπραξίες στον Λίβανο θα σταματήσουν πριν επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Με απλά λόγια, το Ιράν συνδέει πλέον άμεσα τη συνέχιση της συμφωνίας με τη συμπεριφορά του Ισραήλ απέναντι στη Χεζμπολάχ.

Αυτό δημιουργεί ένα νέο, εξαιρετικά περίπλοκο γεωπολιτικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.

Η συμφωνία που ερμηνεύεται διαφορετικά από όλους

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι κάθε πλευρά φαίνεται να διαβάζει διαφορετικά τους όρους της συμφωνίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι η αμερικανική αντίληψη προβλέπει πλήρη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου και των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ.

Ωστόσο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζεται να ακολουθεί διαφορετική στρατηγική.

Το Τελ Αβίβ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν σκοπεύει να αποσύρει τις δυνάμεις του από τον νότιο Λίβανο και θεωρεί πως διατηρεί το δικαίωμα να συνεχίσει στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ.

Αυτή η θεμελιώδης διαφωνία απειλεί να υπονομεύσει ολόκληρο το οικοδόμημα της συμφωνίας.

Η ισραηλινή κυβέρνηση υπό πίεση

Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω των ισχυρών πιέσεων που δέχεται η κυβέρνηση Νετανιάχου από το εσωτερικό της.

Μετά τον θάνατο τεσσάρων Ισραηλινών στρατιωτών στον Λίβανο, κορυφαία στελέχη της ισραηλινής κυβέρνησης ζήτησαν σκληρότερη στρατιωτική απάντηση.

Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ προχώρησε σε ακραίες δηλώσεις, υποστηρίζοντας ότι:

«Όλος ο Λίβανος πρέπει να καεί».

Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς δήλωσε ότι:

«Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε με φωτιά».

Οι τοποθετήσεις αυτές ενισχύουν τους φόβους για περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση.

Η συμφωνία που θεωρείται ήττα για το Ισραήλ

Πίσω από την ένταση κρύβεται μια βαθύτερη πολιτική πραγματικότητα.

Πολλοί Ισραηλινοί αναλυτές θεωρούν ότι η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν αποτελεί στρατηγική ήττα για το Ισραήλ.

Ο πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στις στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών του Ισραήλ, Ντάνι Σιτρίνοβιτς, περιέγραψε τη συμφωνία ως «καταστροφή», υποστηρίζοντας ότι:

• Δεν περιορίζει ουσιαστικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
• Δεν αποδυναμώνει τους περιφερειακούς συμμάχους της Τεχεράνης.
• Δεν προβλέπει διάλυση των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
• Αναγνωρίζει έμμεσα το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Κατά την άποψή του, η Ουάσιγκτον κατέληξε να νομιμοποιήσει το ίδιο καθεστώς που αρχικά επιχειρούσε να αποδυναμώσει.

Το Ιράν βγαίνει κερδισμένο

Αντίθετα, στην Τεχεράνη επικρατεί η αίσθηση ότι η συμφωνία αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία.

Εφόσον εφαρμοστεί πλήρως, το Ιράν αναμένεται να αποκομίσει σημαντικά οφέλη:

• Σταδιακή άρση κυρώσεων.
• Επανεκκίνηση των εξαγωγών πετρελαίου.
• Πρόσβαση σε κεφάλαια ανοικοδόμησης.
• Διεθνή πολιτική νομιμοποίηση.
• Ενίσχυση της περιφερειακής επιρροής του.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Τεχεράνη εμφανίζεται να επιστρέφει στο προσκήνιο όχι ως απομονωμένος παίκτης αλλά ως αναγνωρισμένος συνομιλητής της Ουάσιγκτον.

Η Χεζμπολάχ ανακτά ρόλο στον Λίβανο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιπτώσεις της συμφωνίας στον Λίβανο.

Η Χεζμπολάχ θεωρεί ότι η νέα πραγματικότητα ενισχύει τη θέση της, καθώς ο Λίβανος εντάσσεται πλέον σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Παρά τις αντιδράσεις του προέδρου του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, κύκλοι προσκείμενοι στη Χεζμπολάχ εκτιμούν ότι η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον μπορούν να πιέσουν τους συμμάχους τους για την επίτευξη ενός νέου συμβιβασμού.

Ο μεγάλος αστάθμητος παράγοντας

Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν σε ένα σημείο:

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη συμφωνία είναι πλέον το μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ.

Όσο δεν ξεκαθαρίζεται αν η κατάπαυση του πυρός περιλαμβάνει πλήρως τον Λίβανο και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να ερμηνεύουν διαφορετικά τις δεσμεύσεις τους, η πιθανότητα νέας ανάφλεξης παραμένει εξαιρετικά υψηλή.

Η Μέση Ανατολή σε νέο σταυροδρόμι

Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν παρουσιάστηκε ως ιστορική ευκαιρία για να κλείσει ένας κύκλος συγκρούσεων που ταλαιπώρησε τη Μέση Ανατολή για δεκαετίες.

Ωστόσο, οι τελευταίες μάχες στον Λίβανο αποδεικνύουν ότι η πραγματική δοκιμασία δεν είναι η υπογραφή της συμφωνίας αλλά η εφαρμογή της.

Εάν η κρίση μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ συνεχίσει να κλιμακώνεται, τότε ο Λίβανος μπορεί να εξελιχθεί στο σημείο από το οποίο θα ξεκινήσει είτε η οριστική εδραίωση της ειρήνης είτε η κατάρρευση της πιο φιλόδοξης αμερικανοϊρανικής συμφωνίας των τελευταίων δεκαετιών