Τραμπ και Ιράν: Συμφωνία ή απλώς μια νέα διαπραγμάτευση με αβέβαιο τέλος;
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσιάζει το υπό διαμόρφωση μνημόνιο με το Ιράν ως μια ιστορική επιτυχία που θα διασφαλίσει οριστικά ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό οπλοστάσιο. Η εικόνα που επιχειρεί να περάσει ο Αμερικανός πρόεδρος είναι αυτή μιας μεγάλης διπλωματικής νίκης που αποτρέπει έναν νέο πόλεμο στη Μέση Ανατολή και κλείνει το κεφάλαιο της ιρανικής πυρηνικής απειλής.
Ωστόσο, πίσω από τις θριαμβευτικές δηλώσεις, η πραγματικότητα φαίνεται πολύ πιο σύνθετη. Αυτό που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι δεν είναι μια ολοκληρωμένη πυρηνική συμφωνία, αλλά ένα μνημόνιο κατανόησης που ανοίγει τον δρόμο για μια νέα περίοδο σκληρών διαπραγματεύσεων.
Οι κρίσιμες 60 ημέρες που θα καθορίσουν τα πάντα
Η συμφωνία που προωθείται δεν λύνει άμεσα τα βασικά ζητήματα. Αντίθετα, δημιουργεί ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης διάρκειας 60 ημερών, μέσα στο οποίο θα πρέπει να διευθετηθούν τα πιο δύσκολα και ευαίσθητα θέματα.
Στο τραπέζι θα βρεθούν η διάρκεια της αναστολής του εμπλουτισμού ουρανίου, το μέλλον των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, οι διεθνείς επιθεωρήσεις, η τύχη των προηγμένων φυγοκεντρητών και το εύρος της άρσης των αμερικανικών κυρώσεων.
Με απλά λόγια, ο Τραμπ παρουσιάζει ως τετελεσμένο αυτό που στην πραγματικότητα αποτελεί μόνο την αρχή μιας δύσκολης διαδρομής.
Το μεγάλο αγκάθι του εμπλουτισμού ουρανίου
Το πιο ακανθώδες ζήτημα παραμένει το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει μακροχρόνια αναστολή, η οποία θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 20 χρόνια. Αντίθετα, η Τεχεράνη φαίνεται να αποδέχεται μόνο μια πολύ πιο περιορισμένη περίοδο, πιθανώς κοντά στη δεκαετία.
Η διαφορά αυτή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, κάθε επιπλέον χρόνος περιορισμού μεταθέτει μακριά τον κίνδυνο πυρηνικής εξοπλιστικής επανεκκίνησης. Για το Ιράν όμως, η εγκατάλειψη του εμπλουτισμού σημαίνει απώλεια ενός βασικού εργαλείου στρατηγικής ισχύος και διαπραγματευτικής επιρροής.
Γι’ αυτό και η Τεχεράνη επιμένει ότι ακόμη και αν αποδεχθεί προσωρινό «πάγωμα», δεν πρόκειται να εγκαταλείψει οριστικά το δικαίωμα εμπλουτισμού.
Τα 440 κιλά ουρανίου που προκαλούν πονοκέφαλο
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διαχείριση των αποθεμάτων ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, ποσοστό που βρίσκεται πολύ κοντά σε επίπεδα στρατιωτικής χρήσης.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το Ιράν εξετάζει την παράδοση ή απομάκρυνση περίπου των μισών αποθεμάτων του, ενώ το υπόλοιπο θα αραιωθεί ώστε να χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς.
Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει αναπάντητο:
Ποιος θα επιβλέπει τη διαδικασία;
Πού θα μεταφερθεί το υλικό;
Ποιος θα διασφαλίζει τη συνεχή πρόσβαση των επιθεωρητών;
Χωρίς σαφείς απαντήσεις, οι δεσμεύσεις παραμένουν περισσότερο πολιτικές δηλώσεις παρά πραγματικοί μηχανισμοί ασφαλείας.
Η βαριά σκιά της συμφωνίας του 2015
Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος και με μια πολιτική αντίφαση.
Το 2018 εγκατέλειψε τη συμφωνία του 2015 χαρακτηρίζοντάς την ως τη χειρότερη συμφωνία που είχε ποτέ υπογράψει η Ουάσιγκτον. Σήμερα καλείται να παρουσιάσει μια νέα συμφωνία ως αυστηρότερη, αποτελεσματικότερη και πιο μόνιμη.
Το βασικό του επιχείρημα είναι ότι οι νέοι περιορισμοί δεν θα έχουν ημερομηνία λήξης. Ωστόσο μέχρι στιγμής δεν είναι ξεκάθαρο ποιο επίπεδο εμπλουτισμού θα επιτρέπεται, ποιο θα είναι το καθεστώς επιθεωρήσεων και κατά πόσο το Ιράν θα αποδεχθεί πραγματικά μόνιμους περιορισμούς.
Οι γκρίζες ζώνες επιτρέπουν σήμερα και στις δύο πλευρές να παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές της ίδιας συμφωνίας.
Η Τεχεράνη ζητά πρώτα ανταλλάγματα
Σε αντίθεση με την εικόνα ενός πιεσμένου καθεστώτος που υποχωρεί, το Ιράν εμφανίζεται να προσέρχεται στις συνομιλίες απαιτώντας συγκεκριμένα ανταλλάγματα.
Η Τεχεράνη θέτει ως προϋποθέσεις τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την άρση των οικονομικών περιορισμών και την αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Οι ΗΠΑ επιθυμούν πρώτα πυρηνικές δεσμεύσεις. Το Ιράν ζητά πρώτα οικονομικά οφέλη.
Αυτή ακριβώς η αντίθεση δημιουργεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο κατάρρευσης των συνομιλιών πριν καν ξεκινήσουν ουσιαστικά.
Το Ισραήλ βλέπει τη συμφωνία με καχυποψία
Το Ισραήλ μπορεί να μην συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις, όμως παραμένει ο πιο άμεσα ενδιαφερόμενος παίκτης.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν ανησυχεί μόνο για το πυρηνικό πρόγραμμα. Θεωρεί ότι η απειλή του Ιράν συνδέεται άμεσα με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τη Χαμάς στη Γάζα, τους Χούθι στην Υεμένη και το ευρύτερο δίκτυο ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή.
Για το Τελ Αβίβ, μια συμφωνία που περιορίζει προσωρινά το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά αφήνει άθικτο το περιφερειακό δίκτυο ισχύος της Τεχεράνης δεν αποτελεί πραγματική λύση.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Στο παρόν στάδιο, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ως ο πρώτος πολιτικός κερδισμένος. Μπορεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που απέτρεψε έναν ευρύτερο πόλεμο και έφερε το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Το Ιράν επίσης κερδίζει χρόνο και προοπτική οικονομικής ανακούφισης χωρίς να έχει εγκαταλείψει ακόμη τα βασικά στρατηγικά του εργαλεία.
Το Ισραήλ παραμένει επιφυλακτικό, καθώς φοβάται ότι η αμερικανική στρατηγική αποκλιμάκωσης μπορεί να αφήσει ανοιχτές απειλές που το αφορούν άμεσα.
Η Ευρώπη, από την πλευρά της, προσδοκά σταθερότερες αγορές ενέργειας και μείωση του κινδύνου νέας ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.
Μια εύθραυστη παύση, όχι οριστική λύση
Το μνημόνιο Τραμπ–Ιράν μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας σημαντικής διπλωματικής εξέλιξης. Μπορεί να παγώσει προσωρινά μια επικίνδυνη πυρηνική πορεία και να προσφέρει χρόνο στην περιοχή.
Όμως δεν λύνει ακόμη το πρόβλημα.
Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει όταν οι δύο πλευρές κληθούν να υπογράψουν δεσμευτικές ρυθμίσεις για το ουράνιο, τις φυγοκεντρήσεις, τους μηχανισμούς ελέγχου και τις κυρώσεις.
Μέχρι τότε, ο Τραμπ έχει μια πολιτική επιτυχία να προβάλλει. Το Ιράν έχει κερδίσει χρόνο. Το Ισραήλ παραμένει δύσπιστο. Και η Μέση Ανατολή εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια εύθραυστη περίοδο αποκλιμάκωσης, μακριά ακόμη από μια οριστική και βιώσιμη ειρήνη.
Συμφωνία Τραμπ – Ιράν: Ειρήνη ή απλώς η αναβολή της επόμενης σύγκρουσης;
Η ανακοίνωση της προκαταρκτικής συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η οποία αναμένεται να υπογραφεί στη Γενεύη και να ανοίξει μια περίοδο εκεχειρίας και διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, έγινε δεκτή με ανακούφιση από τη διεθνή κοινότητα. Ύστερα από τέσσερις μήνες πολέμου, η προοπτική αποκλιμάκωσης μοιάζει να απομακρύνει τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης που απειλούσε να βυθίσει τη Μέση Ανατολή σε νέο κύκλο αστάθειας και να προκαλέσει σοβαρούς κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία.
Ωστόσο, πίσω από το κλίμα αισιοδοξίας, τα ερωτήματα παραμένουν περισσότερα από τις απαντήσεις.
Τέσσερις μήνες πολέμου που άλλαξαν τη Μέση Ανατολή
Από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, η περιοχή βρέθηκε αντιμέτωπη με μια από τις πιο επικίνδυνες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, οι ενεργειακές αγορές βρέθηκαν στα όρια πανικού και η διεθνής ναυσιπλοΐα απειλήθηκε άμεσα από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο. Το ενδεχόμενο μετατροπής της σύγκρουσης σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς είχε αρχίσει να προκαλεί έντονη ανησυχία τόσο στις κυβερνήσεις όσο και στις αγορές.
Η συμφωνία έρχεται να ανακόψει αυτή την πορεία, χωρίς όμως να σημαίνει ότι τα βαθύτερα προβλήματα έχουν επιλυθεί.
Ο Τραμπ αναζητούσε μια έξοδο με πολιτικό όφελος
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η ανάγκη εξόδου από τον πόλεμο είχε καταστεί επιτακτική.
Οι αρχικοί στρατηγικοί στόχοι δεν επιτεύχθηκαν, το οικονομικό κόστος της στρατιωτικής επιχείρησης αυξανόταν διαρκώς, ενώ η αμερικανική οικονομία άρχισε να δέχεται τις πρώτες σοβαρές πιέσεις από την ενεργειακή αβεβαιότητα και τις στρατιωτικές δαπάνες.
Παράλληλα, η παράταση της σύγκρουσης απειλούσε να φθείρει την εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών ως παγκόσμιας υπερδύναμης. Η νέα συμφωνία δίνει στον Αμερικανό πρόεδρο τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως ηγέτης που σταμάτησε έναν πόλεμο και έφερε το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται ως ανθεκτική δύναμη
Στην άλλη πλευρά, το Ιράν θεωρεί ότι κατάφερε να αντέξει τη μεγαλύτερη στρατιωτική πίεση που έχει δεχθεί εδώ και δεκαετίες.
Το καθεστώς των μουλάδων απέφυγε την κατάρρευση, διατήρησε τον έλεγχο της χώρας και προσέρχεται στις συνομιλίες θεωρώντας ότι απέδειξε την ανθεκτικότητά του απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Η μεγαλύτερη ίσως στρατηγική επιτυχία της Τεχεράνης ήταν ότι απέδειξε στην πράξη τη δύναμη του σημαντικότερου γεωπολιτικού της όπλου: της δυνατότητας να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Το Ορμούζ μετατρέπεται στο ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί
Το μεγάλο διακύβευμα της συμφωνίας φαίνεται πως δεν είναι πλέον μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα.
Το επίκεντρο μετατοπίζεται στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Η επαναφορά της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αποτελεί προτεραιότητα για τις μεγάλες δυνάμεις και τις διεθνείς αγορές. Το Ιράν, έχοντας δείξει ότι μπορεί να απειλήσει αυτό το πέρασμα, διαθέτει πλέον ένα ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο που επιχειρεί να ανταλλάξει με οικονομικά και πολιτικά οφέλη.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει ανοιχτή υπόθεση
Παρά τις δηλώσεις περί ιστορικής συμφωνίας, το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος δεν έχει λυθεί.
Αντίθετα, παραπέμπεται στις επόμενες διαπραγματεύσεις, όπου θα καθοριστούν οι πραγματικοί όροι της συμφωνίας.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο περιορισμένου εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν, γεγονός που απέχει σημαντικά από τους αρχικούς στόχους περί πλήρους κατάργησης του πυρηνικού προγράμματος και μεταφοράς των αποθεμάτων ουρανίου εκτός χώρας.
Κυρώσεις, κεφάλαια και ανοικοδόμηση στο τραπέζι
Η Τεχεράνη δεν ζητά μόνο πολιτικές εγγυήσεις.
Στόχος της είναι η πλήρης άρση των κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων δισεκατομμυρίων δολαρίων και η συμμετοχή ξένων επενδυτών στην αποκατάσταση των υποδομών που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Αν οι απαιτήσεις αυτές γίνουν αποδεκτές, το Ιράν θα βγει από τη σύγκρουση με σημαντικά οικονομικά οφέλη, παρά τις τεράστιες καταστροφές που υπέστη.
Το Ισραήλ βλέπει τους στόχους του να απομακρύνονται
Για το Ισραήλ, ο απολογισμός είναι ιδιαίτερα σύνθετος.
Παρότι κατάφερε να εμπλέξει άμεσα τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση εναντίον του Ιράν, δεν πέτυχε τον βασικό στόχο της εξάλειψης της ιρανικής απειλής.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν εξακολουθεί να υπάρχει, ενώ οι δυνάμεις που στηρίζει η Τεχεράνη στην περιοχή εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντα αστάθειας.
Η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι υπόλοιποι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν παραμένουν μέρος της εξίσωσης.
Οι αραβικές μοναρχίες αλλάζουν υπολογισμούς
Ο πόλεμος λειτούργησε ως καμπανάκι και για τις χώρες του Κόλπου.
Η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και οι υπόλοιπες αραβικές μοναρχίες αντιλήφθηκαν ότι η ασφάλειά τους εξαρτάται περισσότερο από ποτέ από τις εξελίξεις στην Τεχεράνη.
Παράλληλα, οι προσδοκίες για ταχεία διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ φαίνεται να υποχωρούν, καθώς το παλαιστινιακό παραμένει ανοιχτή πληγή που δυσκολεύει την πλήρη προσέγγιση με το Ισραήλ.
Μια εύθραυστη ειρήνη με πολλούς ανοιχτούς λογαριασμούς
Η συμφωνία που ετοιμάζεται να υπογραφεί δεν αποτελεί το τέλος της κρίσης.
Αποτελεί περισσότερο μια παύση πυρός και την έναρξη μιας νέας διαπραγματευτικής μάχης.
Η μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων εβδομάδων θα είναι να αποφευχθεί η μετατροπή των συνομιλιών σε μια διαδικασία όπου κάθε πλευρά θα επιχειρεί να κερδίσει στο τραπέζι όσα δεν κατάφερε να επιβάλει στο πεδίο της μάχης.
Αν συμβεί αυτό, τότε η σημερινή εκεχειρία ίσως αποδειχθεί απλώς η προετοιμασία για μια ακόμη μεγαλύτερη σύγκρουση στο μέλλον.
Η Μέση Ανατολή μπορεί να απομακρύνεται προσωρινά από τον πόλεμο, όμως απέχει ακόμη πολύ από μια πραγματική και βιώσιμη ειρήνη.
Τραμπ, Βανς και Γκαλιμπάφ υπέγραψαν το μνημόνιο κατανόησης για τη λήξη του πολέμου ΗΠΑ – Ιράν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο πρόεδρος του κοινοβουλίου του Ιράν Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ υπέγραψαν ηλεκτρονικά το μνημόνιο κατανόησης που αφορά τη λήξη του πολέμου, ανακοίνωσε ένας υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος.
Ο αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι η συμφωνία περιλαμβάνει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, σημειώνοντας ότι «θα αυξηθεί σημαντικά» η ναυσιπλοϊα στην περιοχή.
Αυτή είναι η πρόθεση: στην πράξη, όμως η παρουσία ναρκών στα Στενά του Ορμούζ θα απαιτήσει την απομάκρυνσή τους. Εκτιμάται ότι η επιχείρηση θα διαρκέσει 50 ημέρες, χρόνος κατά τον οποίο η ροή του πετρελαίου μπορεί να είναι ασταθής.
Η επίσημη τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί, όπως έχει προγραμματιστεί, την Παρασκευή, πρόσθεσε ο αξιωματούχος. Πιθανόν να γίνει σε ευρωπαϊκή χώρα, όπως στη Γενεύη της Ελβετίας.
Την ίδια ώρα, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν χαρακτήρισε το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ως «έγγραφο τιμής» για την περιοχή και τις «δυνάμεις της αντίστασης» του Ιράν.
Μιλώντας σε συνέδριο, ο Πεζεσκιάν ανέφερε ότι υπήρχαν «μικρές διαφορές σε ένα πολύ σύντομο τμήμα», χωρίς όμως να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Η αντίδραση του Ισραήλ στη συμφωνία αποδεικνύει ότι «είμαστε νικητές», πρόσθεσε ο πρόεδρος.
Τι δηλώνει το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών
Οι ΗΠΑ θα άρουν πλήρως τις κυρώσεις κατά του Ιράν και θα καταβάλουν αποζημιώσεις στο πλαίσιο του συμφωνηθέντος πλαισίου για τον τερματισμό του πολέμου, δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαήλ Μπαγκαεΐ, κατά την καθημερινή ενημέρωση του Τύπου.
Στις δηλώσεις του ο εκπρόσωπος αποκάλυψε μέρος του περιεχομένου της συμφωνίας.
- Η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων του Ιράν και οι πολεμικές αποζημιώσεις αποτελούν δύο σημαντικές οικονομικές προτεραιότητες σε αυτό το μνημόνιο κατανόησης, και οι ΗΠΑ δεσμεύονται για την εφαρμογή τους.
- Η Ουάσιγκτον πρέπει να άρει όλες τις πρωτογενείς και δευτερογενείς κυρώσεις, καθώς και τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Όλοι οι περιορισμοί στην πώληση ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων θα αρθούν αμέσως με την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης.
- Οι λεπτομέρειες αυτών των πυρηνικών και οικονομικών θεμάτων θα οριστικοποιηθούν εντός 60 ημερών από την υπογραφή της συμφωνίας.
- Βάσει του μνημονίου κατανόησης, το Ιράν θα διασφαλίσει την ασφάλεια και την ασφαλή διέλευση των πλοίων στη βασική ναυτιλιακή οδό, σε συνεργασία με το Ομάν και σε συνεννόηση με τους ενδιαφερόμενους. Θα επιβάλλονται διόδια.
- Ο Λίβανος αναφέρεται τρεις φορές στο μνημόνιο κατανόησης, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην κυριαρχία και την εδαφική της ανεξαρτησία.
- Για τις παραβιάσεις, ο εκπρόσωπος είπε ότο : Εάν οι ΗΠΑ δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους βάσει της συμφωνίας, η Τεχεράνη θα λάβει αντίστοιχα μέτρα.