Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να ενέκριναν μυστικά μια οικονομική και ναυτιλιακή συμφωνία μεταξύ Κατάρ και Ιράν, μέσω της οποίας δισεκατομμύρια δολάρια κατέληξαν στην Τεχεράνη με αντάλλαγμα την ασφαλή διέλευση καταριανών δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.
Την αποκάλυψη επιβεβαιώνουν πλέον τρεις διπλωματικές πηγές, οι οποίες υποστηρίζουν ότι η συμφωνία είχε τη σιωπηρή έγκριση της Ουάσιγκτον, παρά το γεγονός ότι ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τη δημόσια πολιτική πίεσης που ασκούσαν οι ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η αμερικανική κυβέρνηση επέτρεψε στο Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ να αγνοήσει ουσιαστικά τη συγκεκριμένη διευθέτηση, με στόχο τη σταθεροποίηση των διεθνών ενεργειακών αγορών και την αποφυγή εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου.
Το παρασκήνιο της συμφωνίας
Οι αποκαλύψεις δείχνουν ότι ο Λευκός Οίκος είχε αρχίσει να προετοιμάζει το έδαφος για το μεταγενέστερο μνημόνιο κατανόησης που διαμορφώνεται σήμερα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τους επικριτές της πολιτικής αυτής, το Ιράν απέκτησε μια κρίσιμη οικονομική ανάσα σε μια περίοδο κατά την οποία αντιμετώπιζε έντονη οικονομική ασφυξία λόγω κυρώσεων, πολεμικών απωλειών και περιορισμών στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η μυστική αμερικανική έγκριση φέρεται να δόθηκε περίπου πριν από έναν μήνα και συνέπεσε με την προσπάθεια του Κατάρ να ανοίξει απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με την Τεχεράνη μετά την εκεχειρία στην περιοχή.
Το Κατάρ αναζητούσε ασφάλεια
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Ντόχα ανησυχούσε για το ενδεχόμενο νέων ιρανικών επιθέσεων εναντίον κρίσιμων ενεργειακών εγκαταστάσεων της χώρας.
Οι φόβοι αυτοί ενισχύθηκαν όταν, κατά τη διάρκεια του πολέμου, ιρανικά πλήγματα έπληξαν ενεργειακές υποδομές στην περιοχή.
Το Κατάρ φέρεται να επιδίωξε μέσω της συμφωνίας να εξασφαλίσει μια μορφή «ασφαλιστικής δικλείδας» απέναντι σε πιθανές μελλοντικές επιθέσεις.
Γιατί το Κατάρ έμεινε εκτός στόχαστρου
Ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία βρέθηκαν αντιμέτωπα με επιθέσεις πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μετά την εκεχειρία, το Κατάρ παρέμεινε πλήρως προστατευμένο.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Τεχεράνη φέρεται να εξασφάλισε πρόσβαση σε μέρος των οικονομικών της αποθεμάτων που βρίσκονταν κατατεθειμένα στο Κατάρ.
Μέρος των χρημάτων παρουσιάστηκε ως τέλη διέλευσης δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ παράλληλα ενεργοποιήθηκε πιστωτική γραμμή που έφθανε έως και το 1 δισεκατομμύριο δολάρια για αγορές αγαθών μέσω Κατάρ.
Διπλή πολιτική από την Ουάσιγκτον
Οι αποκαλύψεις προκαλούν ερωτήματα για τον πραγματικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ενώ δημόσια η Ουάσιγκτον διακήρυττε ότι περιόριζε τις εξαγωγές και εισαγωγές του Ιράν μέσω αυστηρών ναυτικών ελέγχων, στην πράξη φαίνεται πως ακολουθούσε μια διαφορετική προσέγγιση.
Όπως αναφέρουν οι πηγές, οι ΗΠΑ επέβαλλαν από τη μία πλευρά πίεση στην Τεχεράνη, αλλά από την άλλη επέτρεπαν τη ροή οικονομικών πόρων μέσω του Κατάρ.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μάλιστα είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι οι ΗΠΑ είχαν καταφέρει να διατηρήσουν ανοιχτές τις θαλάσσιες οδούς στα Στενά του Ορμούζ παρά τις ιρανικές απειλές.
Σήμερα αποκαλύπτεται ότι σημαντικός αριθμός πλοίων διέσχιζε την περιοχή χάρη σε αυτήν ακριβώς τη μυστική συμφωνία.
Άμεση εμπλοκή Ουάσιγκτον και Τεχεράνης
Οι επαφές δεν περιορίστηκαν μόνο σε οικονομικές διευθετήσεις.
Κατά την επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνασέρ Χεματί, στη Ντόχα, πραγματοποιήθηκαν απευθείας επικοινωνίες με την Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, στις συνομιλίες συμμετείχαν και Αμερικανοί διαπραγματευτές, μεταξύ των οποίων ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις.
Το παράδειγμα του Κατάρ ακολούθησαν και άλλες χώρες
Η επιτυχία του Κατάρ φαίνεται πως ενθάρρυνε και άλλες χώρες του Κόλπου να αναζητήσουν παρόμοιες συμφωνίες με την Τεχεράνη.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιχείρησαν να διαμορφώσουν ανάλογο πλαίσιο συνεννόησης, χωρίς όμως να επιτύχουν στον ίδιο βαθμό.
Παρατηρητές επισημαίνουν ότι το γεγονός πως το Ιράν απέφυγε να πλήξει τα Εμιράτα, ενώ εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον του Μπαχρέιν και του Κουβέιτ, ενισχύει τα σενάρια περί παρασκηνιακών επαφών.
Ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας
Διπλωματικές πηγές αφήνουν επίσης να εννοηθεί ότι η συγκεκριμένη διευθέτηση εξυπηρετούσε και τα συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας.
Το Ριάντ είχε υποστεί σημαντικές οικονομικές απώλειες εξαιτίας των προβλημάτων στις ενεργειακές μεταφορές και αναζητούσε τρόπους να περιορίσει τις επιπτώσεις.
Αν και διαθέτει τον αγωγό Ανατολής – Δύσης για να παρακάμπτει εν μέρει τα Στενά του Ορμούζ, η δυνατότητα αυτή δεν επαρκεί για να καλύψει πλήρως τις εξαγωγικές του ανάγκες.
Οι διαφωνίες που απειλούν τη νέα συμφωνία
Παρά τις επαφές και την πρόοδο που έχει σημειωθεί, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν δύσκολες.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η εσωτερική αντιπαράθεση στην Ουάσιγκτον έχει ενταθεί λόγω των έντονων επικρίσεων που δέχεται η κυβέρνηση για το περιεχόμενο της υπό διαμόρφωση συμφωνίας.
Αυτό οδήγησε τον πρόεδρο Τραμπ σε πιο σκληρή δημόσια στάση και σε αυστηρότερες απαιτήσεις απέναντι στην Τεχεράνη.
Τα τρία μεγάλα «αγκάθια»
Οι συνομιλίες έχουν μπλοκάρει σε τρία βασικά ζητήματα:
Άμεση αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων
Το Ιράν απαιτεί την άμεση αποδέσμευση 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων που παραμένουν δεσμευμένα στο Κατάρ αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνούνται να δώσουν το πράσινο φως πριν εξασφαλιστεί πλήρως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και πριν υπάρξουν δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να απορρίπτει οποιαδήποτε σαφή και γραπτή δέσμευση σχετικά με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει.
Η συνέχιση του πυρηνικού προγράμματος
Το Ιράν αρνείται επίσης να συζητήσει τον τερματισμό ή τον περιορισμό των δραστηριοτήτων εμπλουτισμού ουρανίου, κάτι που αποτελεί βασικό αίτημα της αμερικανικής πλευράς.
Ποιος θα ελέγχει τα δισεκατομμύρια
Ένα ακόμη σημείο διαφωνίας αφορά την εποπτεία των κεφαλαίων που θα αποδεσμευτούν.
Αρχικά οι ΗΠΑ ζητούσαν τα χρήματα να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για πολιτικούς και ανθρωπιστικούς σκοπούς, υπό αυστηρή διεθνή παρακολούθηση.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η απαίτηση αυτή έχει αποδυναμωθεί σημαντικά και η διαχείριση των κονδυλίων αναμένεται να περάσει σχεδόν αποκλειστικά στα χέρια του Κατάρ.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε κύκλους ασφαλείας και πολιτικούς αναλυτές, οι οποίοι εκφράζουν φόβους ότι μεγάλα ποσά ενδέχεται να διοχετευθούν σε δραστηριότητες που θα ενισχύσουν την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης.