Ο «πόλεμος» των εμπορικών διαδρόμων: Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ φέρνει στο προσκήνιο νέους χερσαίους άξονες από την Ασία προς την Ευρώπη
Τα Στενά του Ορμούζ και το νέο γεωοικονομικό σοκ
Ο διπλός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ – από το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες – σε συνδυασμό με τις επιθέσεις των Χούθι, οι οποίοι απειλούν διαρκώς να κλείσουν το στενό Μπαμπ αλ Μαντάμπ, αναδεικνύουν πόσο ευάλωτο παραμένει το παγκόσμιο εμπόριο όταν εξαρτάται από συγκεκριμένα θαλάσσια περάσματα.
Οι εξελίξεις αυτές αναγκάζουν κυβερνήσεις, επενδυτές και μεγάλες εμπορικές δυνάμεις να επανεξετάσουν τις υφιστάμενες διαδρομές μεταφοράς εμπορευμάτων και να αναζητήσουν εναλλακτικές χερσαίες συνδέσεις μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Δύο ανταγωνιστικά σχέδια αλλάζουν τον χάρτη του εμπορίου
Σήμερα, δύο μεγάλα γεωοικονομικά σχέδια διεκδικούν τον ρόλο του νέου εμπορικού διαδρόμου που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη.
Το πρώτο αφορά τον άξονα που συνδέει τη Σαουδική Αραβία με την Τουρκία, μέσω Ιορδανίας και Συρίας, με παράλληλη σύνδεση προς τον Λίβανο.
Το δεύτερο είναι ο διάδρομος που θα περνά από τα κράτη του Κόλπου, την Ιορδανία και το Ισραήλ, αποτελώντας μέρος της ευρύτερης πρωτοβουλίας IMEC (India-Middle East-Europe Corridor).
Ενώ το Ισραήλ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολιτικές και στρατηγικές δυσκολίες στην προώθηση του δικού του σχεδίου, σημαντική πρόοδος καταγράφεται στον τουρκο-σαουδαραβικό άξονα.
Τουρκία και Σαουδική Αραβία υπογράφουν συμφωνίες στρατηγικής σημασίας
Ο Τούρκος υπουργός Μεταφορών και Υποδομών, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, ανακοίνωσε ότι η Άγκυρα και το Ριάντ υπέγραψαν δύο μνημόνια συνεργασίας στους τομείς των σιδηροδρόμων και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Οι συμφωνίες υπεγράφησαν έπειτα από συνάντηση με τον Σαουδάραβα υπουργό Μεταφορών και Logistics, Σάλεχ Αλ Τζάσερ, στη σαουδαραβική πρωτεύουσα.
«Ελπίζω ότι αυτά τα βήματα, τα οποία θα συμβάλουν στη διασύνδεση, το εμπόριο και την ανάπτυξη της περιοχής μας, θα αποφέρουν σημαντικά οφέλη και για τις δύο χώρες», δήλωσε ο Ουράλογλου.
Από την πλευρά του, ο Αλ Τζάσερ τόνισε ότι η συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο και ότι οι νέες συμφωνίες θα ενισχύσουν περαιτέρω τη συνδεσιμότητα μέσω αεροπορικών, θαλάσσιων, οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων.
Η επιστροφή ενός σιδηροδρομικού οράματος από το 1908
Η σημερινή κρίση επαναφέρει στο προσκήνιο σχέδια που είχαν γεννηθεί πριν από περισσότερο από έναν αιώνα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η παλαιά σιδηροδρομική γραμμή που σχεδιάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και συνέδεε τη Συρία, την Ιορδανία και τη Σαουδική Αραβία.
Σύμφωνα με ανάλυση του σαουδαραβικού δικτύου Al-Arabiya, το κλείσιμο του Ορμούζ και η αβεβαιότητα στις θαλάσσιες μεταφορές αναγκάζουν τις χώρες της περιοχής να επιστρέψουν σε παλιούς χάρτες με νέα γεωοικονομική λογική.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται:
«Το Ορμούζ είναι κλειστό, οι θαλάσσιοι δρόμοι ασφυκτιούν και η θάλασσα δεν αποτελεί πλέον αξιόπιστη εμπορική οδό. Έτσι, οι παλιοί χάρτες επιστρέφουν με νέα μορφή: από τη θάλασσα στη στεριά».
Η αρχική γραμμή είχε σημαντική λειτουργία στις αρχές του περασμένου αιώνα, ωστόσο καταστράφηκε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη συνέχεια διασπάστηκε σε επιμέρους τμήματα.
Σήμερα, η ιδέα αναβιώνει όχι πλέον για τη μεταφορά προσκυνητών, αλλά για τη διακίνηση εμπορευμάτων και τη δημιουργία νέων αλυσίδων εφοδιασμού.
Η Συρία φιλοδοξεί να γίνει ενεργειακός και εμπορικός κόμβος
Παράλληλα, η Συρία επιχειρεί να αναδειχθεί σε βασικό κόμβο μεταφορών και ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή.
Ο πρόεδρος της Συρίας, Άχμεντ αλ Σάρα, είχε δηλώσει τον Απρίλιο ότι η χώρα του επιδιώκει να αξιοποιήσει τη στρατηγική γεωγραφική της θέση ώστε να αποτελέσει εναλλακτική διαδρομή μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων από τον Περσικό Κόλπο προς την Τουρκία και τη Μεσόγειο.
Στο πλαίσιο αυτό προωθείται το φιλόδοξο σχέδιο «Τέσσερις Θάλασσες», το οποίο προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου μεταφορών και ενεργειακών υποδομών που θα συνδέει τον Περσικό Κόλπο, τη Μεσόγειο, την Κασπία Θάλασσα και τη Μαύρη Θάλασσα.
Τριμερής συνεργασία Συρίας – Τουρκίας – Ιορδανίας
Στις 7 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στο Αμμάν τριμερής συνάντηση των υπουργών Μεταφορών της Συρίας, της Τουρκίας και της Ιορδανίας.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών υπεγράφησαν συμφωνίες και μνημόνια συνεργασίας που αφορούν τις χερσαίες, αεροπορικές, θαλάσσιες και σιδηροδρομικές μεταφορές.
Στόχος είναι η βελτίωση της περιφερειακής διασύνδεσης, η διευκόλυνση της μετακίνησης επιβατών και εμπορευμάτων και η αναβάθμιση των υποδομών logistics.
Η εφαρμογή του σχεδίου αναμένεται να ξεκινήσει άμεσα και να εξελιχθεί σε ορίζοντα περίπου τριών ετών.
Οι πετρελαϊκοί αγωγοί του Κόλπου ως εναλλακτική λύση
Παράλληλα με τους σιδηροδρομικούς σχεδιασμούς, τα κράτη του Κόλπου επενδύουν και σε χερσαίους αγωγούς πετρελαίου προκειμένου να μειώσουν την εξάρτησή τους από το Ορμούζ.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν στις 15 Μαΐου την επιτάχυνση των εργασιών για έναν νέο αγωγό που θα συνδέει το Αμπού Ντάμπι με τη Φουτζέιρα.
Το έργο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027 και να διπλασιάσει τις εξαγωγικές δυνατότητες της ADNOC, της εθνικής πετρελαϊκής εταιρείας των Εμιράτων.
Στην πράξη, ο αγωγός αυτός θα αποτελέσει μία ακόμη εναλλακτική διαδρομή που θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ και θα περιορίζει την επιρροή της Τεχεράνης στις διεθνείς ενεργειακές ροές.
Ο νέος γεωοικονομικός ανταγωνισμός της Ανατολικής Μεσογείου
Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η μάχη για τους εμπορικούς διαδρόμους του μέλλοντος έχει ήδη ξεκινήσει.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο άξονας Τουρκίας – Συρίας – Ιορδανίας – Σαουδικής Αραβίας και από την άλλη η πρωτοβουλία IMEC που συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των αραβικών κρατών και του Ισραήλ.
Όποια διαδρομή επικρατήσει, είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσει βαθιά τις παγκόσμιες εμπορικές ροές, την ενεργειακή ασφάλεια και τη γεωπολιτική ισορροπία στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.