Η Ευρώπη καταρτίζει και επιταχύνει ένα σχέδιο «εφεδρείας» για την άμυνά της, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες δομές του ΝΑΤΟ, σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχωρήσουν από τη Συμμαχία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το σχέδιο, που αποκτά πλέον δυναμική μετά και τη στήριξη της Γερμανίας, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κλίμα ανησυχίας στην Ευρώπη για την αξιοπιστία της Ουάσινγκτον, ιδιαίτερα εν μέσω της έντασης γύρω από τον πόλεμο με το Ιράν.
Αξιωματούχοι που εργάζονται πάνω στο σχέδιο – το οποίο κάποιοι αποκαλούν «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» – επιδιώκουν την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παρουσίας στις θέσεις διοίκησης και ελέγχου της Συμμαχίας, καθώς και την αντικατάσταση ή συμπλήρωση αμερικανικών στρατιωτικών μέσων με ευρωπαϊκά.
Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν στοχεύουν στην αντικατάσταση του ΝΑΤΟ, αλλά στη διασφάλιση της αποτρεπτικής ισχύος έναντι της Ρωσίας, της επιχειρησιακής συνέχειας και της πυρηνικής αξιοπιστίας, ακόμη και αν οι ΗΠΑ αποσύρουν δυνάμεις από την Ευρώπη ή αρνηθούν να την υπερασπιστούν όπως έχει απειλήσει να κάνει ο Τραμπ.
Επιτάχυνση λόγω Τραμπ, Γροιλανδίας και Ιράν
Το σχέδιο είχε αρχικά συζητηθεί πέρυσι, ωστόσο επιταχύνθηκε μετά τις απειλές του Τραμπ για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ και την πρόθεσή του να καταλάβει τη Γροιλανδία – έδαφος της Δανίας, μέλους της Συμμαχίας. Η ένταση κορυφώθηκε περαιτέρω με τη διαφωνία της Ευρώπης να στηρίξει τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν, γεγονός που ενίσχυσε την αίσθηση ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να σταθεί αμυντικά χωρίς αμερικανική υποστήριξη.
«Πολιτική ανατροπή»: Η στροφή της Γερμανίας
Καθοριστικό ρόλο στην επιτάχυνση των σχεδίων παίζει η αλλαγή στάσης του Βερολίνου. Για δεκαετίες, η Γερμανία απέρριπτε την ιδέα μεγαλύτερης ευρωπαϊκής αυτονομίας στην άμυνα, προτιμώντας τις ΗΠΑ ως βασικό εγγυητή ασφάλειας.
Ωστόσο, υπό τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, η στάση αυτή αλλάζει, λόγω ανησυχιών για τη μελλοντική αξιοπιστία των ΗΠΑ ως συμμάχου. Η μεταστροφή αυτή άνοιξε τον δρόμο για ευρύτερη συμφωνία μεταξύ χωρών όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Πολωνία, οι σκανδιναβικές χώρες και ο Καναδάς, σύμφωνα με αξιωματούχους.
Ανάληψη περισσότερων ευθυνών
Οι Ευρωπαίοι επιχειρούν πλέον να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες σε κρίσιμους τομείς όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσαν οι ΗΠΑ – από τη διοίκηση και τις πληροφορίες μέχρι την εφοδιαστική υποστήριξη. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι η Συμμαχία θα γίνει «πιο ευρωπαϊκή». Η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι αυτή η μετάβαση γίνεται πλέον με ευρωπαϊκή πρωτοβουλία και όχι κατόπιν αμερικανικών πιέσεων.
Ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, υπογράμμισε ότι η μετατόπιση βαρών από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και πρέπει να γίνει με ελεγχόμενο τρόπο.
Οι προκλήσεις και στρατιωτικά κενά
Παρά την πρόοδο, οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες. Η δομή του ΝΑΤΟ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική ηγεσία.
Οι Ευρωπαίοι καλούνται τώρα να καλύψουν κρίσιμα κενά, όπως:
- Η διοίκηση της αεράμυνας και της αντιπυραυλικής άμυνας
- Οι γραμμές ενίσχυσης προς την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής
- Τα δίκτυα εφοδιασμού και οι μεγάλες στρατιωτικές ασκήσεις
Επιπλέον, oι αξιωματούχοι λένε ότι η επαναφορά της στρατιωτικής θητείας είναι μια άλλη πτυχή κρίσιμη για την επιτυχία του σχεδίου. Πολλά έθνη την εγκατέλειψαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. «Δεν πρόκειται να δώσω συμβουλές σε καμία ευρωπαϊκή χώρα, αλλά όσον αφορά την πολιτική αγωγή, την εθνική ταυτότητα και την εθνική ενότητα, πιθανότατα δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία», δήλωσε ο Αλεξάντερ Στουμπ.
Ενίσχυση στρατιωτικής παραγωγής
Οι ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν επίσης να επιταχύνουν την παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού σε τομείς όπου υστερούν έναντι των ΗΠΑ, όπως:
- Ανθυποβρυχιακές επιχειρήσεις
- Διαστημικές και αναγνωριστικές δυνατότητες
- Εναέριος ανεφοδιασμός
- Στρατηγική αερομεταφορά
Ενδεικτικό της νέας κατεύθυνσης είναι το κοινό πρόγραμμα Γερμανίας και Ηνωμένου Βασιλείου για την ανάπτυξη πυραύλων Cruise χαμηλής παρατηρησιμότητας και υπερηχητικών όπλων.
Το ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι η πυρηνική αποτροπή. Οι ΗΠΑ παρέχουν σήμερα την «πυρηνική ομπρέλα» που αποτελεί θεμέλιο της αποτρεπτικής ισχύος του ΝΑΤΟ.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν άμεσα τις αμερικανικές δυνατότητες σε δορυφορικά συστήματα, επιτήρηση και έγκαιρη προειδοποίηση πυραύλων.
Ωστόσο, έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις μεταξύ της Γαλλίας και της Γερμανίας για το ενδεχόμενο επέκτασης της γαλλικής πυρηνικής αποτροπής και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η μετάβαση
Η μετάβαση προς ένα πιο «ευρωπαϊκό» ΝΑΤΟ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με περισσότερες θέσεις διοίκησης να καταλαμβάνονται από Ευρωπαίους και με μεγάλες στρατιωτικές ασκήσεις να διεξάγονται υπό ευρωπαϊκή ηγεσία – ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη.
Ωστόσο, παρά την πρόοδο, οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να υστερούν σε κρίσιμες δυνατότητες, λόγω χρόνιας υποχρηματοδότησης και εξάρτησης από τις ΗΠΑ.
Όπως σημείωσε ο απόστρατος Αμερικανός ναύαρχος Τζέιμς Φόγκο, η Ευρώπη διαθέτει ικανό ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό, αλλά χρειάζεται να επενδύσει ταχύτερα για να καλύψει τα κενά.
Το μήνυμα προς τις ΗΠΑ
Το βασικό μήνυμα των Ευρωπαίων προς την Ουάσινγκτον είναι σαφές: «Ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά της και την άμυνά της είπε ο Στουμπ.
Ωστόσο, ο στόχος παραμένει η διατήρηση των ΗΠΑ εντός της Συμμαχίας – με μια νέα ισορροπία, όπου η Ευρώπη θα έχει πιο ενεργό και αυτόνομο ρόλο στην άμυνα της ηπείρου.