Μια λεπτομερής έρευνα από τον δημοσιογράφο του Drop Site News, Murtaza Hussain, αποκάλυψε πώς οι συνομιλίες για την εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν στην Ισλαμαμπάντ έφεραν απροσδόκητα στο προσκήνιο τη μυστική στρατιωτική σχέση του Πακιστάν με τη Σαουδική Αραβία. Η έκθεση, με τίτλο «Διαρροή εγγράφων αποκαλύπτουν λεπτομέρειες του μυστικού συμφώνου αμοιβαίας άμυνας Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν», αποκάλυψε για πρώτη φορά το περιεχόμενο μιας απόρρητης αμυντικής συμφωνίας που δεσμεύει το Πακιστάν να υπερασπιστεί ενδεχομένως τη Σαουδική Αραβία σε περίπτωση σύγκρουσης. Σύμφωνα με το Drop Site, αυτά τα διαρροή εγγράφων δείχνουν ότι ενώ το Πακιστάν παρουσιάζεται ως ουδέτερος μεσολαβητής μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, ήταν ταυτόχρονα συνδεδεμένο με ένα εκτεταμένο σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας με το Ριάντ, μια συμφωνία που δεν παρουσιάστηκε ποτέ στο κοινοβούλιο του Πακιστάν και ήταν σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο κοινό. Αυτή η αποκάλυψη αναμόρφωσε ριζικά το πλαίσιο των συνομιλιών στην Ισλαμαμπάντ, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ουδετερότητα του Πακιστάν, τα στρατηγικά του τρωτά σημεία και το βάθος των στρατιωτικών του δεσμεύσεων προς τη Σαουδική Αραβία.
Ο χρόνος της διαρροής ήταν ιδιαίτερα σημαντικός. Καθώς το Πακιστάν φιλοξένησε διαπραγματεύσεις υψηλού διακυβεύματος μεταξύ Αμερικανών απεσταλμένων και Ιρανών διπλωματών, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε δημόσια ότι οι πακιστανικές στρατιωτικές δυνάμεις και αεροσκάφη είχαν φτάσει στην αεροπορική βάση King Abdulaziz σύμφωνα με τους όρους του αμυντικού συμφώνου. Το Πακιστάν δεν εξέδωσε αντίστοιχη δήλωση, αλλά η ανακοίνωση της Σαουδικής Αραβίας αμέσως έθεσε υπό αμφισβήτηση τον ισχυρισμό της Ισλαμαμπάντ για ουδετερότητα. Αυτό που φαινόταν να είναι μια διπλωματική πρόοδος ξαφνικά μπλέχτηκε με μια μυστική στρατιωτική υποχρέωση που θα μπορούσε να σύρει το Πακιστάν στην ίδια τη σύγκρουση στην οποία προσπαθούσε να μεσολαβήσει.
Τα διαρρεύσαντα έγγραφα εντοπίζουν την προέλευση της αμυντικής σχέσης Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν σε μια εμπιστευτική συμφωνία που υπογράφηκε το 1982. Ακολούθησε η Συμφωνία Στρατιωτικής Συνεργασίας (MCA) του 2005, η οποία επικεντρώθηκε στην εκπαίδευση, την κοινή χρήση εξοπλισμού και τις στρατιωτικές ανταλλαγές. Είναι σημαντικό ότι η συμφωνία του 2005 δεν υποχρέωνε το Πακιστάν να υπερασπιστεί στρατιωτικά τη Σαουδική Αραβία. Ήταν ένα πλαίσιο συνεργασίας, όχι μια συνθήκη αμοιβαίας άμυνας.
Ωστόσο, καθώς οι περιφερειακές εντάσεις με το Ιράν κλιμακώνονταν, η Σαουδική Αραβία επεδίωξε βαθύτερες δεσμεύσεις. Το 2021, μια προτεινόμενη τροποποίηση επέκτεινε δραματικά τις υποχρεώσεις του Πακιστάν. Για πρώτη φορά, το Πακιστάν θα έπρεπε να στείλει δυνάμεις στη Σαουδική Αραβία κατόπιν αιτήματος για να αντιμετωπίσει «οποιαδήποτε απειλή που επηρεάζει την ασφάλεια, την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και τα συμφέροντά του». Αυτή η διατύπωση ήταν ευρεία και διφορούμενη, αυξάνοντας την πιθανότητα το Πακιστάν να εμπλακεί σε συγκρούσεις πέρα από τα σύνορα της Σαουδικής Αραβίας.
Ο πρωθυπουργός Ιμράν Καν δίστασε να υπογράψει την τροπολογία, ανησυχώντας, σύμφωνα με πληροφορίες, για το ενδεχόμενο εμπλοκής του σε ξένους πολέμους. Το έγγραφο παρέμεινε ανυπόγραφο για σχεδόν ένα χρόνο. Αλλά μετά την απομάκρυνση του Καν το 2022, η υποστηριζόμενη από τον στρατό υπηρεσιακή κυβέρνηση ενέκρινε την τροπολογία στις αρχές του 2024, χωρίς κοινοβουλευτική αναθεώρηση. Αυτό άνοιξε το δρόμο για τη Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας (SMDA) που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2025.
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας του 2025: Ένα Σύμφωνο Αμοιβαίας Άμυνας μόνο κατ’ όνομα
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας του 2025, που υπογράφηκε από τον Πρίγκιπα Διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και τον Πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι «οποιαδήποτε επιθετικότητα εναντίον οποιασδήποτε χώρας θα θεωρείται επιθετικότητα εναντίον και των δύο». Ωστόσο, τα διαρρεύσαντα έγγραφα και οι εσωτερικές αξιολογήσεις υποδηλώνουν ότι το σύμφωνο είναι ασύμμετρο. Το Πακιστάν είναι υποχρεωμένο να υπερασπιστεί τη Σαουδική Αραβία, αλλά η Σαουδική Αραβία δεν έχει δεσμευτεί ουσιαστικά να υπερασπιστεί το Πακιστάν, ιδιαίτερα εναντίον της Ινδίας, του κύριου στρατηγικού αντιπάλου του Ισλαμαμπάντ.
Αντίθετα, η υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας έχει λάβει τη μορφή οικονομικής βοήθειας. Το βασίλειο κατέχει επί του παρόντος πάνω από 5 δισεκατομμύρια δολάρια σε καταθέσεις στην κεντρική τράπεζα του Πακιστάν και πρόσφατα ενώθηκε με το Κατάρ στην παροχή πρόσθετων κεφαλαίων για τη σταθεροποίηση της οικονομίας του Πακιστάν κατά τη διάρκεια του συνεχιζόμενου περιφερειακού πολέμου. Αυτή η οικονομική μόχλευση δίνει στο Ριάντ σημαντική επιρροή στις αποφάσεις του Ισλαμαμπάντ.
Γιατί το Σύμφωνο Έχει Σημασία Τώρα: Οι Συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν στο Ισλαμαμπάντ
Τα διαρρεύσαντα έγγραφα έγιναν ιδιαίτερα σημαντικά κατά τη διάρκεια των συνομιλιών κατάπαυσης του πυρός ΗΠΑ-Ιράν που διοργάνωσε το Πακιστάν τον Απρίλιο του 2026. Το Πακιστάν είχε ανακοινώσει μια περιφερειακή παύση δύο εβδομάδων στις μάχες και είχε τοποθετηθεί ως ουδέτερος μεσολαβητής. Ωστόσο, η ανακοίνωση της Σαουδικής Αραβίας για την ανάπτυξη πακιστανικών στρατευμάτων, που έγινε ενώ ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς διαπραγματευόταν με Ιρανούς αξιωματούχους στο Ισλαμαμπάντ, υπονόμευσε την ουδετερότητα του Πακιστάν.
Το Ιράν επιτέθηκε σε αμερικανικές δυνάμεις που σταθμεύουν στη Σαουδική Αραβία και έπληξε τις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, συμπεριλαμβανομένου του πετροχημικού συγκροτήματος Τζουμπάιλ. Εάν η Σαουδική Αραβία επικαλεστεί τον SMDA, το Πακιστάν θα μπορούσε να εμπλακεί σε μια σύγκρουση εναντίον του Ιράν, ένα σενάριο που θα ήταν πολιτικά εκρηκτικό στο εσωτερικό της χώρας. Το Πακιστάν έχει μεγάλο σιιτικό πληθυσμό και το δημόσιο αίσθημα έχει κλίνει έντονα προς το Ιράν κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολέμου. Ακόμη και ανώτεροι πακιστανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι έχουν αναγνωρίσει ότι η συμφωνία έχει γίνει «πρόβλημα», ειδικά επειδή οι αναμενόμενες σαουδαραβικές επενδύσεις δεν έχουν υλοποιηθεί.
Τα διαρρεύσαντα έγγραφα καθιστούν σαφές ότι το στρατιωτικό κατεστημένο του Πακιστάν είναι εδώ και καιρό διχασμένο σχετικά με τους κινδύνους που ενυπάρχουν στις δεσμευτικές του δεσμεύσεις προς τη Σαουδική Αραβία. Οι εσωτερικές αξιολογήσεις αποκαλύπτουν βαθιά ανησυχία για την πιθανότητα το Πακιστάν να εμπλακεί σε συγκρούσεις που εκτείνονται πέρα από το έδαφος της Σαουδικής Αραβίας, ειδικά δεδομένης της ασάφειας σε προηγούμενα σχέδια σχετικά με το εάν οι πυρηνικές δυνάμεις καλύπτονταν έμμεσα από τη συμφωνία. Ανώτεροι αξιωματούχοι αμφισβήτησαν επίσης τη μονόπλευρη φύση της συμφωνίας, σημειώνοντας ότι το Ριάντ δεν ήταν υποχρεωμένο να παρέχει αμοιβαία στρατιωτική υποστήριξη στο Πακιστάν σε αντάλλαγμα.
Εξίσου σημαντικές ήταν οι ανησυχίες για τις εσωτερικές πολιτικές επιπτώσεις σε περίπτωση που το Πακιστάν αναγκαζόταν να αναλάβει στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν, μιας χώρας που απολαμβάνει σημαντικής δημόσιας συμπάθειας μεταξύ του πληθυσμού του Πακιστάν. Αυτές οι ανησυχίες παραμένουν ανεπίλυτες. Αν και η τρέχουσα ανάπτυξη πακιστανικών δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολική, οι υποχρεώσεις που περιγράφονται στο σύμφωνο σημαίνουν ότι το Πακιστάν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πολύ πιο επακόλουθες απαιτήσεις εάν η Σαουδική Αραβία ζητούσε ενεργή αμυντική υποστήριξη στο μέλλον.
Τα ρεπορτάζ του Drop Site δείχνουν ότι η σχέση του Πακιστάν με τη Σαουδική Αραβία είναι πολύ βαθύτερη και πιο δεσμευτική από ό,τι αναγνωρίζεται δημόσια. Ο SMDA υποχρεώνει το Πακιστάν να υπερασπίζεται τη Σαουδική Αραβία με τρόπους που θα μπορούσαν να έρθουν σε άμεση σύγκρουση με τις διπλωματικές του προσπάθειες, την εσωτερική πολιτική και τα περιφερειακά συμφέροντα ασφαλείας. Οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν στο Ισλαμαμπάντ έφεραν στο φως αυτές τις αντιφάσεις. Καθώς το Πακιστάν συνεχίζει να παρουσιάζεται ως μεσολαβητής, τα διαρρεύσαντα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι είναι ταυτόχρονα συνδεδεμένο με ένα αμυντικό σύμφωνο που θα μπορούσε να το παρασύρει στην ίδια τη σύγκρουση που προσπαθεί να επιλύσει.