Μια σειρά από πρόσφατα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δείχνουν ότι η χώρα προετοιμάζεται για ένα σενάριο πολέμου, που χαρακτηρίζεται από σαρωτικές αλλαγές στους κανόνες στρατιωτικής και πολιτικής κινητοποίησης, την επέκταση των συστημάτων εφοδιαστικής και μια επιθετική ώθηση για την προώθηση των δυνατοτήτων πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Παρόλο που η Άγκυρα δεν έχει προσδιορίσει ρητά έναν συγκεκριμένο αντίπαλο, αυξανόμενα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η κυβέρνηση Ερντογάν μπορεί να κατευθύνει την Τουρκία προς μια πιθανή στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ισραήλ, πιθανώς στο συριακό θέατρο. Αυτή η ανησυχία ενισχύεται από την ολοένα και πιο επιθετική ρητορική ανώτερων αξιωματούχων και μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στο στρατηγικό δόγμα της Τουρκίας, στο οποίο το εβραϊκό κράτος παρουσιάζεται πλέον ως θεμελιώδης απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Ο Ερντογάν έχει επιχειρήσει στο παρελθόν να ωθήσει την Τουρκία προς μια τέτοια αντιπαράθεση. Το 2010, μετά το θανατηφόρο περιστατικό του Mavi Marmara στην ανατολική Μεσόγειο, επεδίωξε στρατιωτική απάντηση εναντίον του Ισραήλ, αλλά τελικά εμποδίστηκε από την αντίσταση ανώτερων στρατηγών. Αυτός ο θεσμικός περιορισμός, ωστόσο, έχει έκτοτε καταργηθεί.
Την τελευταία δεκαετία, ο Ερντογάν έχει συστηματικά εδραιώσει την εξουσία και έχει αναδιαμορφώσει τον κρατικό μηχανισμό. Το 2014, έθεσε τέλος σε μια μακροχρόνια έρευνα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας σε ένα δίκτυο που συνδεόταν με τη Δύναμη Quds του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, ανοίγοντας τον δρόμο για την άνοδο φιλοϊρανικών προσωπικοτήτων στις υπηρεσίες πληροφοριών, αστυνομίας, στρατού και διπλωματίας.
Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος με ψευδή σημαία το 2016, ο Ερντογάν πραγματοποίησε μαζικές εκκαθαρίσεις που απομάκρυναν δεκάδες χιλιάδες αξιωματικούς, συμπεριλαμβανομένου μεγάλου μέρους της φιλοΝΑΤΟϊκής ηγεσίας των ενόπλων δυνάμεων. Διόρισε τον Adnan Tanrıverdi, ιδρυτή της παραστρατιωτικής ομάδας SADAT, ως επικεφαλής στρατιωτικό σύμβουλό του, και ενίσχυσε τις εκτεταμένες εκτελεστικές εξουσίες μετά από ένα αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα του 2018 που διεξήχθη υπό τον πλήρη έλεγχο των μέσων ενημέρωσης από την κυβέρνηση.
Υπό την ηγεσία του Ερντογάν, η Τουρκία έχει επεκτείνει το στρατιωτικό της αποτύπωμα στο εξωτερικό, εξοπλίζοντας ισλαμιστικές ομάδες στη Συρία και τη Λιβύη και δημιουργώντας στρατιωτικά φυλάκια στο εξωτερικό από τη Σομαλία έως το Κατάρ. Η Άγκυρα έχει επίσης εμβαθύνει τους δεσμούς της με τη Χαμάς – η οποία έχει χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική οργάνωση από τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ – παρέχοντας σε πράκτορες καταφύγιο, χρηματοδότηση, υλικοτεχνική υποστήριξη, ακόμη και τουρκική υπηκοότητα.
Ταυτόχρονα, οι τουρκικές υπηρεσίες πληροφοριών και η αστυνομία έχουν εντείνει τις καταστολές σε ισραηλινά δίκτυα, συμπεριλαμβανομένων των φερόμενων ως πρακτόρων της Μοσάντ που παρακολουθούν τις δραστηριότητες της Χαμάς στην Τουρκία, ενώ σε μεγάλο βαθμό παραβλέπουν την παρουσία τζιχαντιστικών ομάδων και ιρανικών δικτύων πληροφοριών που λειτουργούν σε τουρκικό έδαφος.
Με αυτές τις εξελίξεις, ο Ερντογάν φαίνεται ολοένα και πιο σίγουρος για την ικανότητά του να επιδιώξει μια άμεση αντιπαράθεση με το Ισραήλ — και έχει αρχίσει να θέτει τις βάσεις αναλόγως.
Το πιο ξεκάθαρο σημάδι αυτής της προετοιμασίας ήρθε στις 22 Μαΐου 2024, όταν ο Ερντογάν εξέδωσε ένα εκτεταμένο προεδρικό διάταγμα που εισήγαγε έναν νέο Κανονισμό Κινητοποίησης και Κατάστασης Πολέμου (Seferberlik ve Savaş Hâli Yönetmeliği). Ο κανονισμός επεκτείνει δραματικά την εξουσία της κυβέρνησης να κινητοποιήσει ολόκληρη την πολιτική, οικονομική και θεσμική υποδομή της Τουρκίας για πιθανά σενάρια σύγκρουσης.
Αντικαθιστώντας πλαίσια δεκαετιών, ο κανονισμός θεσπίζει ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί για να μεταβαίνει γρήγορα η χώρα από καιρό ειρήνης σε πολεμική κατάσταση — ακόμη και ελλείψει επίσημης κήρυξης πολέμου.
Στον πυρήνα του βρίσκεται η έννοια της συνεχούς ετοιμότητας, που επιτρέπει στις αρχές να ενεργοποιούν μηχανισμούς πολέμου όχι μόνο κατά τη διάρκεια πολέμου αλλά και σε περιόδους «έντασης» και «κρίσης» που ορίζονται ευρέως. Αυτές οι κατηγορίες είναι σκόπιμα ασαφείς, περιλαμβάνοντας εσωτερικές αναταραχές, περιφερειακή αστάθεια ή αντιληπτές απειλές για την ασφάλεια, μειώνοντας έτσι το όριο για την επίκληση έκτακτων κρατικών εξουσιών.
Ο κανονισμός εισάγει ένα δόγμα «ολικής εθνικής άμυνας», θέτοντας σχεδόν όλους τους τομείς της κοινωνίας υπό πιθανό κρατικό έλεγχο. Δημόσιοι οργανισμοί, ιδιωτικές εταιρείες, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και μεταφορικά μέσα – συμπεριλαμβανομένων οχημάτων, πλοίων και αεροσκαφών – μπορούν να επιταχθούν. Σε πολίτες με εξειδικευμένες δεξιότητες μπορούν να ανατεθούν ρόλοι που υποστηρίζουν στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να υποχρεωθούν να παράγουν στρατιωτικά προϊόντα, να διαθέσουν προσωπικό ή να μετατρέψουν γραμμές παραγωγής.
Οι υποχρεώσεις ισχύουν άμεσα για τα άτομα. Οι έφεδροι πρέπει να παρουσιαστούν εντός 48 ωρών από την εντολή επιστράτευσης, ενώ οι ιδιοκτήτες πολιτικών οχημάτων ενδέχεται να υποχρεωθούν να παραδώσουν τα οχήματά τους εντός μόλις έξι ωρών, συχνά μαζί με τους οδηγούς τους. Οι τοπικές αρχές έχουν την ευθύνη της επιβολής της συμμόρφωσης και της αναφοράς παραβιάσεων.
Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του νέου πλαισίου είναι η εδραίωση της εξουσίας στην προεδρία. Ο Ερντογάν έχει την εξουσία να κηρύξει πλήρη ή μερική κινητοποίηση, να καθορίσει το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής τέτοιων μέτρων και να αποφασίσει ποιοι τομείς και θεσμοί θα επηρεαστούν.
Μπορεί επίσης να θέσει πολιτικούς θεσμούς υπό στρατιωτικό επιχειρησιακό έλεγχο, να επιβάλει υποχρεώσεις στο προσωπικό και τους πόρους και να ρυθμίσει τις διαδικασίες εκκένωσης και τα μέτρα έκτακτης διακυβέρνησης. Παρόλο που οι αποφάσεις κινητοποίησης πρέπει να υποβάλλονται στο κοινοβούλιο για έγκριση, ο κανονισμός επιτρέπει την άμεση εφαρμογή τους με προεδρικό διάταγμα, ενισχύοντας την ήδη κυρίαρχη θέση της εκτελεστικής εξουσίας.
Ο κανονισμός εισάγει επίσης μηχανισμούς που επιτρέπουν στους πολιτικούς θεσμούς να τίθενται απευθείας υπό στρατιωτικές δομές διοίκησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι δημόσιοι φορείς και οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να υπάγονται στις στρατιωτικές αρχές, με την εφοδιαστική, τις διαδικασίες παραγωγής και τις επιχειρησιακές τους προτεραιότητες να ανακατευθύνονται για την κάλυψη των αμυντικών αναγκών. Αυτή η ρύθμιση ουσιαστικά συγχωνεύει την πολιτική διοίκηση με τη στρατιωτική διοίκηση σε καταστάσεις κρίσης, θολώνοντας τα θεσμικά όρια.
Για να υποστηρίξει αυτό το σύστημα, η κυβέρνηση επιβάλλει εκτεταμένη συλλογή δεδομένων σχετικά με τους εθνικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανικής ικανότητας, των προσόντων του εργατικού δυναμικού, των μεταφορικών μέσων και των κρίσιμων υποδομών. Αυτές οι πληροφορίες αποθηκεύονται σε κεντρικά ηλεκτρονικά συστήματα που διαχειρίζονται οι φορείς ασφαλείας, επιτρέποντας την ταχεία κατανομή και ανάπτυξη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Οι αρχές έχουν επίσης ευρείες εξουσίες για την επιθεώρηση τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών φορέων, ώστε να διασφαλίζεται η ετοιμότητα και η συμμόρφωση με τα σχέδια κινητοποίησης.
Ο κανονισμός ενσωματώνει περαιτέρω πολλαπλούς κρατικούς θεσμούς σε μια ενιαία δομή κινητοποίησης, συμπεριλαμβανομένων των ενόπλων δυνάμεων, των πολιτικών υπουργείων, των τοπικών αυτοδιοικήσεων και των υπηρεσιών πληροφοριών. Το προσωπικό του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών (MIT) αντιμετωπίζεται διαφορετικά στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, παραμένοντας υπό την εξουσία του οργανισμού του αντί να ανακατανέμεται μέσω των τυπικών διαδικασιών κινητοποίησης, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία των επιχειρήσεων πληροφοριών κατά τη διάρκεια κρίσεων.
Την τελευταία δεκαετία, η MIT έχει εξελιχθεί σε βασικό όργανο πολιτικού ελέγχου, που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση αντιπάλων, την ενορχήστρωση πολιτικά υποκινούμενων διώξεων και τη διεξαγωγή μυστικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό, σύμφωνα με τους στρατηγικούς στόχους του Ερντογάν.
Οι οικονομικοί και χρηματοοικονομικοί μηχανισμοί ενσωματώνονται επίσης στο πλαίσιο. Ο κανονισμός προβλέπει προσχεδιασμένες κατανομές προϋπολογισμού για έκτακτες δαπάνες, αποθήκευση κρίσιμων αγαθών και ιεράρχηση των στρατιωτικών αναγκών έναντι της κατανάλωσης των πολιτών. Όταν οι οικονομικοί πόροι αποδειχθούν ανεπαρκείς, το κράτος εξουσιοδοτείται να επιβάλει την παροχή αγαθών και υπηρεσιών βάσει της εθνικής νομοθεσίας για την άμυνα, επεκτείνοντας την κινητοποίηση στον οικονομικό τομέα.
Όλα τα υπουργεία και οι περιφερειακές αρχές υποχρεούνται να καταρτίζουν λεπτομερή σχέδια κινητοποίησης σε καιρό ειρήνης, να διεξάγουν τακτικές ασκήσεις και να συντονίζονται στενά με τους στρατιωτικούς θεσμούς. Οι ετήσιες συναντήσεις συντονισμού, με επικεφαλής επαρχιακούς και περιφερειακούς αξιωματούχους, έχουν την εντολή να αξιολογούν την ετοιμότητα, να εντοπίζουν ελλείψεις και να εφαρμόζουν διορθωτικά μέτρα, θεσμοθετώντας μια μόνιμη κατάσταση ετοιμότητας σε όλη τη διοικητική δομή.
Ο νέος κανονισμός σηματοδοτεί μια σαφή απόκλιση από τον κανονισμό κινητοποίησης του 1990 με τίτλο «Seferberlik ve Savaş Hali Tüzüğü», ο οποίος διέπει το σύστημα κινητοποίησης της Τουρκίας για περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Αυτό το προηγούμενο πλαίσιο, που υιοθετήθηκε υπό κοινοβουλευτικό σύστημα, επικεντρώθηκε πιο στενά σε σενάρια πολέμου και βασιζόταν σε μια σχετικά άκαμπτη νομική δομή που διέκρινε σαφώς μεταξύ πολέμου και ειρήνης.
Σύμφωνα με τον κανονισμό του 1990, οι μηχανισμοί κινητοποίησης ενεργοποιούνταν σε μεγάλο βαθμό μετά από επίσημη κήρυξη πολέμου ή ρητή εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και η διαδικασία περιελάμβανε έναν πιο έντονο ρόλο για το υπουργικό συμβούλιο και τους γραφειοκρατικούς θεσμούς. Υπήρχε συντονισμός μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών, αλλά ήταν λιγότερο συγκεντρωτικός και το σύστημα έδινε μεγαλύτερη έμφαση στα διαδικαστικά βήματα παρά στην ταχεία εκτελεστική δράση.
Αντίθετα, ο κανονισμός του 2024 εισάγει ένα προληπτικό και ευέλικτο μοντέλο που επιτρέπει την έναρξη μέτρων κινητοποίησης σε ασαφής καθορισμένες περιόδους «έντασης» και «κρίσης». Αυτό ουσιαστικά διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της κινητοποίησης από ένα αντιδραστικό εργαλείο σε καιρό πολέμου σε ένα προληπτικό μέσο κρατικού ελέγχου που μπορεί να αναπτυχθεί σε ένα ευρύ φάσμα σεναρίων.
Μια άλλη βασική διαφορά έγκειται στον συγκεντρωτισμό της εξουσίας. Ενώ το πλαίσιο του 1990 κατένειμε τις αρμοδιότητες σε όλο το υπουργικό συμβούλιο και σε διάφορους κρατικούς φορείς, ο νέος κανονισμός ενοποιεί την εξουσία λήψης αποφάσεων στην προεδρία. Η μετάβαση σε ένα εκτελεστικό προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης στην Τουρκία επέτρεψε αυτή τη μετατόπιση, επιτρέποντας στον Ερντογάν να ασκεί άμεσο έλεγχο στις αποφάσεις κινητοποίησης χωρίς ουσιαστικά κανέναν θεσμικό περιορισμό.
Ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα έχει επίσης εξελιχθεί σημαντικά. Αν και οι προηγούμενοι κανονισμοί περιελάμβαναν διατάξεις για την επίταξη αγαθών και υπηρεσιών, το νέο πλαίσιο ενσωματώνει τις ιδιωτικές εταιρείες πολύ πιο βαθιά στον στρατιωτικό σχεδιασμό μέσω προκαθορισμένων πρωτοκόλλων, λεπτομερούς συλλογής δεδομένων και απαιτήσεων συνεχούς ετοιμότητας. Αυτό αντιπροσωπεύει μια μετατόπιση από την ad hoc επίταξη σε καιρό πολέμου σε μια συστηματική ενσωμάτωση της οικονομίας στον αμυντικό σχεδιασμό.
Το όριο για τη στρατιωτική εμπλοκή σε πολιτικές υποθέσεις έχει επίσης μειωθεί. Ενώ το προηγούμενο πλαίσιο επέτρεπε τον στρατιωτικό συντονισμό με τους πολιτικούς θεσμούς, ο νέος κανονισμός εξουσιοδοτεί ρητά την τοποθέτηση πολιτικών οντοτήτων υπό άμεσο στρατιωτικό επιχειρησιακό έλεγχο κατά τη διάρκεια περιόδων κρίσης, μια κίνηση που θολώνει σημαντικά τη γραμμή μεταξύ πολιτικής διακυβέρνησης και στρατιωτικής εξουσίας.
Τέλος, ο νέος κανονισμός εισάγει μια πιο εκτεταμένη έννοια της «topyekûn savunma» (ολικής άμυνας), η οποία εκτείνεται πέρα από την παραδοσιακή στρατιωτική ετοιμότητα ώστε να περιλαμβάνει οικονομικές, κοινωνικές και ψυχολογικές διαστάσεις, αντανακλώντας ένα ευρύτερο δόγμα ασφάλειας στο οποίο ολόκληρη η κοινωνία αντιμετωπίζεται ως μέρος του εθνικού αμυντικού μηχανισμού.
Το ευρύ πεδίο εφαρμογής και οι ευέλικτοι ορισμοί του επιτρέπουν την ενεργοποίηση των εξουσιών σε καιρό πολέμου σε ένα ευρύ φάσμα σεναρίων, που δεν περιορίζονται αυστηρά στις συμβατικές ένοπλες συγκρούσεις. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε εγχώρια πλαίσια με το πρόσχημα της εθνικής ασφάλειας, επεκτείνοντας περαιτέρω την εκτελεστική εξουσία.
Ο κανονισμός τελικά αντικατοπτρίζει μια στροφή προς μια εξαιρετικά ασφαλιστική μορφή διακυβέρνησης, στην οποία η ζωή των πολιτών, η οικονομική δραστηριότητα και οι κρατικοί θεσμοί ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στον στρατιωτικό σχεδιασμό. Ενσωματώνοντας μηχανισμούς πολέμου στη διοίκηση σε καιρό ειρήνης, θολώνει τη διάκριση μεταξύ κανονικής διακυβέρνησης και κατάστασης έκτακτης ανάγκης, δίνοντας στην εκτελεστική εξουσία πρωτοφανή επιρροή στους πόρους και τον πληθυσμό της χώρας.
Μια επακόλουθη τροπολογία που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης την 1η Μαΐου 2025, βελτίωσε περαιτέρω το πλαίσιο επιστράτευσης ρυθμίζοντας τα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα των εφέδρων που συμμετέχουν σε ασκήσεις και εκπαιδεύσεις επιστράτευσης. Η τροπολογία, που εκδόθηκε από τον Πρόεδρο Ερντογάν, διασφαλίζει ότι οι έφεδροι λαμβάνουν αποζημίωση ευθυγραμμισμένη με τον στρατιωτικό τους βαθμό εάν το εισόδημά τους ως πολίτες μειωθεί κάτω από αυτό το επίπεδο, με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας να καλύπτει οποιαδήποτε διαφορά. Όσοι δεν έχουν τακτικό εισόδημα δικαιούνται μισθό βάσει βαθμού ή ισοδύναμο ημερήσιου κατώτατου μισθού, ενώ καλύπτονται επίσης τα έξοδα ταξιδιού και επιδόματος. Το μέτρο θεσμοθετεί οικονομικές εγγυήσεις για τους εφέδρους, ενισχύοντας την προσπάθεια της κυβέρνησης να διατηρήσει τη συμμετοχή σε μεγάλης κλίμακας, συνεχή ετοιμότητα κινητοποίησης.
Επιπλέον, μια σειρά από φαινομενικά άσχετες εξελίξεις τροφοδότησαν περαιτέρω εικασίες ότι η Τουρκία στην πραγματικότητα προετοιμαζόταν για μια σύγκρουση. Πρόσφατοι κανονισμοί που επιβάλλουν την κατασκευή καταφυγίων σε νέα κτίρια σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη στρατιωτική προμήθεια συστημάτων μεταφοράς εναλλακτικών καυσίμων υποδεικνύουν μια ευρύτερη προσπάθεια σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης.
Παρά την εκτεταμένη υποδομή καυσίμων της Τουρκίας που ενσωματώνεται στο ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένου ενός δικτύου αγωγών 3.200 χιλιομέτρων και εγκαταστάσεων αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας, οι αρχές έχουν προχωρήσει με πρόσθετες δυνατότητες υλικοτεχνικής υποστήριξης, παραγγέλνοντας βυτιοφόρα και οχήματα οδικών μεταφορών μέσω κρατικών κατασκευαστών.
Η ολοένα και πιο εχθρική ρητορική της κυβέρνησης απέναντι στο Ισραήλ, σε συνδυασμό με τον δημόσιο έπαινο για τους μαχητές της Χαμάς ως υπερασπιστές των συμφερόντων της Τουρκίας, έχει επίσης επηρεάσει τις θεσμικές πολιτικές και την αντίληψη του κοινού. Αυτές οι αφηγήσεις δεν είναι πλέον απλώς ρητορικές. διαμορφώνουν τον στρατηγικό σχεδιασμό σε όλες τις κρατικές υπηρεσίες.
Η πιθανότητα στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ δεν είναι χωρίς προηγούμενο. Κατά τη διάρκεια της κρίσης του Mavi Marmara το 2010, ο Ερντογάν πίεσε για επίδειξη δύναμης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ναυτικών μέσων και μαχητικών αεροσκαφών. Ανώτεροι στρατιωτικοί διοικητές, ωστόσο, αντιτάχθηκαν σθεναρά στην κίνηση, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο κλιμάκωσης, τις νομικές επιπλοκές και την πιθανότητα σημαντικών απωλειών.
Οι στρατιωτικοί αξιωματικοί προειδοποίησαν ότι οποιαδήποτε τέτοια κίνηση ενέχει σοβαρό κίνδυνο ταχείας κλιμάκωσης και απωλειών, ενδεχομένως σύροντας την Τουρκία σε μια περιττή σύγκρουση, και τόνισαν τους νομικούς και επιχειρησιακούς κινδύνους μιας άμεσης σύγκρουσης με το Ισραήλ για τον στολίσκο. Ο Ερντογάν δεν μπόρεσε να ξεπεράσει την αντίσταση των στρατηγών, οι οποίοι εκείνη την εποχή ήταν πιο ανεξάρτητοι από την εκτελεστική εξουσία και ασκούσαν μεγαλύτερη θεσμική εξουσία.
Ένα παρόμοιο μοτίβο εμφανίστηκε στα πρώτα χρόνια της συριακής σύγκρουσης, όταν οι κορυφαίοι στρατηγοί αντιστάθηκαν στην πίεση του Ερντογάν για στρατιωτική επέμβαση. Αυτή η αντίσταση κατέρρευσε μετά τις εκκαθαρίσεις του 2016, οι οποίες απομάκρυναν το μεγαλύτερο μέρος, αν όχι όλη, την ανεξάρτητη ηγεσία του στρατού.
Στη συνέχεια, περισσότεροι από τα δύο τρίτα των στρατηγών και των ναυάρχων απολύθηκαν ή φυλακίστηκαν και οι ένοπλες δυνάμεις αναδιαρθρώθηκαν γρήγορα σύμφωνα με ιδεολογικές γραμμές. Μία από τις πρώτες σημαντικές αποφάσεις μετά την εκκαθάριση ήταν η ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη βόρεια Συρία.
Σήμερα, ο τουρκικός στρατός θεωρείται ευρέως ότι κυριαρχείται από πιστούς, ισλαμιστές, νεοεθνικιστές και φιλοϊρανικά στοιχεία. Με τους θεσμικούς ελέγχους του παρελθόντος σε μεγάλο βαθμό να έχουν εξαλειφθεί, φαίνεται να υπάρχει ελάχιστη ή καθόλου εσωτερική αντίσταση που να αμφισβητεί τις στρατηγικές αποφάσεις του Ερντογάν.
Εάν ο Ερντογάν επιλέξει να επιδιώξει μια στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ισραήλ, υπάρχουν λίγοι – αν όχι καθόλου – ανώτεροι αξιωματικοί στις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις που είναι ικανοί να αντιταχθούν σε μια τέτοια κίνηση.
Η επιβεβαίωση των όσων είπε ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας στο ΑΡΤ