Οι σχέσεις Ελλάδας και Γαλλίας πέρασαν τα τελευταία χρόνια από αρκετά κύματα μέχρι να φτάσουν στο ισχυρό σημείο που βρίσκονται σήμερα. Την τριετία 2020-2022 έφτασαν στο υψηλότερο ίσως επίπεδο της σύγχρονης ιστορίας τους. Η Γαλλία στάθηκε έμπρακτα στο πλευρό της χώρας μας στην κρίση με την Τουρκία τον Αύγουστο του 2020 με το «Ορούτς Ρέις». Οι δύο χώρες υπέγραψαν το 2021 συμφωνία «για την εγκαθίδρυση στρατηγικής εταιρικής σχέσης για τη συνεργασία στην άμυνα και την ασφάλεια», που μεταξύ άλλων προβλέπει «βοήθεια και συνδρομή» ακόμα και «με τη χρήση ένοπλης βίας, εάν διαπιστώσουν από κοινού ότι μία ένοπλη επίθεση λαμβάνει χώρα εναντίον της επικράτειας ενός από τα δύο». Η δε απόφαση τότε της κυβέρνησης για ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων περιελάμβανε την απόκτηση 24 μαχητικών αεροσκαφών Rafale για την Πολεμική Αεροπορία και τριών φρεγατών Belharra για το Πολεμικό Ναυτικό.
Μετά την επανεκλογή των κ. Μακρόν και Μητσοτάκη για δεύτερη θητεία στην εξουσία, το 2022 και 2023 αντίστοιχα, οι σχέσεις αναθερμάνθηκαν εκ νέου. Οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν τρεις φορές μέσα σε λίγους μόλις μήνες: Στο Βίλνιους της Λιθουανίας, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής στο ΝΑΤΟ, στη Μάλτα, στο περιθώριο της σύσκεψης των εννέα ευρωμεσογειακών κρατών (EU-MED9) και στο Παρίσι.
To 2024 άρχισαν να παρατηρούνται κάποια σύννεφα στις διμερείς σχέσεις, όταν για παράδειγμα ούτε ο Εμμανουέλ Μακρόν ούτε ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας έδωσαν το «παρών» στην Αρχαία Ολυμπία για την αφή της Ολυμπιακής Φλόγας για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Παρίσι εκείνου του καλοκαιριού. Πολλά σενάρια ακούστηκαν τότε: Για γαλλική δυσαρέσκεια για την ακύρωση της πρόθεσης προμήθειας κορβετών από το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, την ώρα που το Παρίσι πίεζε μάλιστα για τις κορβέτες Gowind της Naval Group. Για τη διαφωνία του Έλληνα πρωθυπουργού (και άλλων Ευρωπαίων ομολόγων του βέβαια) για την προοπτική αποστολής δυτικών χερσαίων δυνάμεων στην Ουκρανία, που υποστήριζε ο πρόεδρος της Γαλλίας. Για τις διαφωνίες μεταξύ Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και Renew Europe (του κ. Μακρόν) την περίοδο προ των ευρωεκλογών.
Ακολούθησε ένα μπαράζ επισκέψεων του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Γαλλία: Στη Νορμανδία για τα 80 χρόνια από την Απόβαση των Συμμάχων, στο Λοριάν και τα ναυπηγεία της Naval Group, όπου ναυπηγούνταν οι τρεις «ελληνικές» φρεγάτες, και στο Παρίσι, για την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων. Εν συνεχεία ήρθε, λίγο μετά την καθέλκυση της δεύτερης ελληνικής Belharra, η ανακοίνωση για την ενεργοποίηση της οψιόν 3+1 και την απόκτηση και τέταρτης φρεγάτας (με αυξημένη ελληνική συμμετοχή στην κατασκευή), με τον πρωθυπουργό να σημειώνει ότι «κρίθηκε απαραίτητη, αφού η θωράκιση της πατρίδας αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα».
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή πυροδότησε και την αναβάθμιση των ελληνογαλλικών σχέσεων. Οι κ. Μητσοτάκης και Μακρόν μετέβησαν στην Πάφο και δήλωσαν διά ζώσης τη συμπαράσταση και αλληλεγγύη τους στην Κύπρο. «Διασφαλίζουμε στενό συντονισμό με τους συμμάχους μας και τους Ευρωπαίους εταίρους μας, πρωτίστως με τους Έλληνες φίλους μας, ώστε η προσπάθεια αυτή στην Ανατολική Μεσόγειο να ενισχυθεί και από τα πρόθυμα έθνη», είχε πει λίγες ημέρες νωρίτερα ο κ. Μακρόν σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, δείχνοντας με τη ρητορική αυτή το επίπεδο της επικοινωνίας που υπάρχει πλέον μεταξύ Αθηνών και Παρισιού.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο κ. Μητσοτάκης παρευρέθη τελικά στη δεύτερη Σύνοδο Κορυφής για την Πυρηνική Ενέργεια, που έγινε πρόσφατα στο Παρίσι, με οικοδεσπότη τον κ. Μακρόν, και δήλωσε τη στήριξή του στον ενεργειακό σχεδιασμό του Γάλλου προέδρου – αλλά και τη συμπερίληψη της Ελλάδας σε αυτόν. «Βρίσκομαι εδώ επειδή αναγνωρίζω μία βασική πραγματικότητα που επισήμανε ο πρόεδρος Μακρόν και άλλοι συνάδελφοι: δεν μπορούμε να επιτύχουμε όλα όσα μας ενδιαφέρουν στην Ευρώπη -στρατηγική αυτονομία, οικονομική ανταγωνιστικότητα, απανθρακοποίηση- χωρίς την πυρηνική ενέργεια», τόνισε ο κ. Μητσοτάκης. «Ήρθα σήμερα στο Παρίσι για να ανακοινώσω ότι και η Ελλάδα γυρίζει σελίδα. Ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε αν η πυρηνική ενέργεια, και συγκεκριμένα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα», ανακοίνωσε στη συνέχεια, μία ρητορική την οποία επανέλαβε και στην προχθεσινή τους συνάντηση.
«Χαιρετίζω την πρωτοβουλία την οποία αναλάβατε, να δώσετε μια καινούργια ώθηση στην πυρηνική βιομηχανία της Ευρώπης, στην οποία η Γαλλία πρωταγωνιστεί», είπε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός, την ώρα που μία από τις εννέα συμφωνίες που υπεγράφησαν στην Αθήνα αφορούσε την «Κοινή Δήλωση Προθέσεων για την εγκαθίδρυση συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας».
Οι συμφωνίες που υπεγράφησαν
Στην υπογραφή εννέα συμφωνιών στρατηγικής συνεργασίας προχώρησαν Ελλάδα και Γαλλία κατά την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στο Μέγαρο Μαξίμου. Είχαν προηγηθεί κατ’ ιδίαν συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Γάλλο πρόεδρο και η επίσκεψη των δύο ηγετών στη φρεγάτα «Κίμων» που ήταν αγκυροβολημένη στον Πειραιά.
Η πρώτη συμφωνία αφορά το γενικό περίγραμμα της διευρυμένης ελληνογαλλικής συνεργασίας υπό τον τίτλο «Ενισχυμένη Συνολική Στρατηγική Εταιρική Σχέση». Η συμφωνία ενισχύει την ασφάλεια της χώρας, αναβαθμίζει τη γεωπολιτική της θέση και δημιουργεί νέες οικονομικές ευκαιρίες και συνέργειες σε κρίσιμους τομείς, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια. Παράλληλα, Ελλάδα και Γαλλία διαμορφώνουν κοινό άξονα στη Μεσόγειο, με σταθερή προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), με δεδομένο πως η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS.
Η δεύτερη έχει να κάνει με την ανανέωση της ελληνογαλλικής συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης του 2021. Η ανανέωση ισχύει για πέντε χρόνια και υπογράφηκε από τους υπουργούς Άμυνας και Εξωτερικών των δύο χωρών. Νωρίτερα ο Νίκος Δένδιας και η υπουργός Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, Κατρίν Βοτρέν, είχαν συναντηθεί επί της φρεγάτας «Κίμων».
Η τρίτη συμφωνία αφορά την Κοινή Δήλωση Προθέσεων για την εγκαθίδρυση συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής τεχνολογίας μεταξύ του Υπουργείου Ανάπτυξης της ελληνικής Δημοκρατίας και του Υπουργείου Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανικής, Ενεργειακής και Ψηφιακής Κυριαρχίας της γαλλικής Δημοκρατίας. Και όπως δήλωσε ο Τάκης Θεωδορικάκος, μετά την υπογραφή «η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στον ευρωπαϊκό διάλογο για την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας, με όρους που υπηρετούν την ασφάλεια, την καινοτομία και το δημόσιο συμφέρον». Ο υπουργός Ανάπτυξης διευκρίνισε πως η συνεργασία με τη Γαλλία επικεντρώνεται στις ειρηνικές χρήσεις της πυρηνικής τεχνολογίας και δίνει έμφαση στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.
Η τέταρτη συμφωνία αφορά σε σχέδιο Δράσης για την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της Ανώτατης Εκπαίδευσης και της επιστημονικής έρευνας με χρονικό ορίζοντα το 2030.
Και ακόμη υπεγράφησαν οι συμφωνίες:
- Σύμβαση για την Ίδρυση Διακυβερνητικού Οργανισμού για την Ανάπτυξη και Εκμετάλλευση Ψηφιακών Ωκεάνιων Συστημάτων και Υπηρεσιών Πληροφορικής.
- Διακήρυξη Πρόθεσης Συνεργασίας στην Έρευνα και Ανάπτυξη στον τομέα Άμυνας και στην Καινοτομία των Αμυντικών και Στρατιωτικών Τεχνολογιών και Συστημάτων.
- Συμφωνία Πλαίσιο για την εν συνεχεία υποστήριξη των πυραύλων MICA IR/RF και 1η Εκτελεστική Σύμβαση του 2026 μεταξύ του υπουργείου Άμυνας είναι πύραυλοι αέρος-αέρος που εξοπλίζουν τα ελληνικά Mirage 2000-5 και Rafale. Η έκδοση (IR) είναι καθοδηγούμενη με υπέρυθρες και η (RF) με ραντάρ για μεγαλύτερες αποστάσεις.
- Οδικός Χάρτης για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών και του υπουργείου Ευρώπης και Εξωτερικών της γαλλικής Δημοκρατίας.
- Κοινή Δήλωση Προθέσεων μεταξύ του υπουργείου Παιδείας της ελληνικής Δημοκρατίας και του υπουργείου Παιδείας της γαλλικής Δημοκρατίας για την περαιτέρω ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας σε θέματα επαγγελματικής εκπαίδευσης, κατάρτισης και διά βίου μάθησης.
Τι ενόχλησε περισσότερο την Τουρκία στις συμφωνίες Ελλάδας-Γαλλίας
Η ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας Ελλάδας-Γαλλίας προκάλεσε έντονη αντίδραση στον τουρκικό Τύπο, με την Άγκυρα να διαβάζει την κίνηση της Αθήνας πέρα από το στενό επίπεδο μιας διμερούς συνεργασίας. Το κύριο σημείο ενόχλησης βρίσκεται εκτός από τα Rafale και τις φρεγάτες, βρίσκεται κυρίως στη γαλλική πολιτική δέσμευση ότι η Ελλάδα δεν θα μείνει μόνη σε περίπτωση απειλής, καθώς και στην προσπάθεια να συνδεθεί η ελληνική ασφάλεια με την ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.
Η συμφωνία Ελλάδας Γαλλίας, που είχε υπογραφεί αρχικά το 2021, ανανεώθηκε κατά την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα, με τις δύο πλευρές να επιβεβαιώνουν τη στρατηγική τους συνεργασία στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.
Το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu μετέδωσε ότι η Ελλάδα και η Γαλλία ανανέωσαν τη συμφωνία, ενώ αναφέρθηκε και στην υπογραφή νέων κειμένων συνεργασίας σε σειρά πεδίων, από την άμυνα μέχρι την τεχνολογία και την εκπαίδευση.
Η ρήτρα που αλλάζει την ανάγνωση της Άγκυρας
Το πρώτο και σοβαρότερο στοιχείο που ενόχλησε την Τουρκία είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η συμφωνία αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός που ενισχύει την ελληνική θέση σε ενδεχόμενη κρίση με την Τουρκία.
Η δήλωση Μακρόν ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής είναι αδιαπραγμάτευτη και δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας καταγράφηκε από διεθνή μέσα ως κεντρικό μήνυμα της επίσκεψης. Το Associated Press σημείωσε ότι ο Γάλλος πρόεδρος μίλησε για ρήτρα που δεν τίθεται υπό συζήτηση, ενώ συνέδεσε τη συμφωνία με την αγορά 24 Rafale και τεσσάρων φρεγατών, μεταξύ των οποίων και η «Κίμων».
Αυτό είναι το σημείο που η Τουρκία αντιλαμβάνεται ως αλλαγή ισορροπίας. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως χώρα που αποκτά πολιτική κάλυψη από μία ευρωπαϊκή πυρηνική δύναμη με παρουσία στη Μεσόγειο.
Το άρθρο 42.7
Το δεύτερο σημείο ενόχλησης είναι η ευρωπαϊκή διάσταση της συμφωνίας. Ο Μακρόν, σύμφωνα με το Reuters, δήλωσε στην Αθήνα ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το άρθρο 42.7, δεν αφήνει χώρο για αμφισημία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, από την πλευρά του, παρουσίασε την ευρωπαϊκή αμυντική ενίσχυση ως συμπληρωματική προς το ΝΑΤΟ και ως ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας.
Για την Τουρκία, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Άγκυρα επιδιώκει παραδοσιακά να κρατά τα ελληνοτουρκικά στο διμερές πεδίο ή στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, όπου μπορεί να προβάλλει την ιδιότητά της ως μέλος της Συμμαχίας. Η επίκληση του άρθρου 42.7 μεταφέρει την ασφάλεια της Ελλάδας και της Κύπρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό περιορίζει το αφήγημα της Άγκυρας ότι οι διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται κυρίως ως ζήτημα γειτονίας και γεωγραφίας.
Η τουρκική εφημερίδα Türkiye Gazetesi αποτύπωσε ακριβώς αυτή την ενόχληση, παρουσιάζοντας την ελληνογαλλική συνεννόηση ως «υπογραφή που ξεπερνά το ΝΑΤΟ». Στο ίδιο δημοσίευμα, η αναφορά του Μακρόν στην κρίση του 2020 με το Oruc Reis εμφανίζεται ως ευθεία στόχευση της Τουρκίας.
Τα Rafale και οι Belh@rra ως υλικό αποτύπωμα της αποτροπής
Τα γαλλικά οπλικά συστήματα αποτελούν το τρίτο επίπεδο της τουρκικής ενόχλησης. Η τουρκική αρθρογραφία επιμένει στα Rafale, στις φρεγάτες και στους πυραύλους, επειδή αυτά δίνουν επιχειρησιακό περιεχόμενο στην πολιτική συμφωνία.
Τα Rafale έχουν ήδη αλλάξει την εικόνα της Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ οι φρεγάτες Belh@rra ενισχύουν τη ναυτική παρουσία της Ελλάδας σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Η επίσκεψη Μακρόν και Μητσοτάκη στη φρεγάτα «Κίμων» έδωσε ισχυρό συμβολισμό στη συμφωνία, καθώς συνέδεσε την πολιτική δήλωση με συγκεκριμένο στρατιωτικό υλικό.
Στην τουρκική ανάγνωση, τα εξοπλιστικά προγράμματα παρουσιάζονται ως οικονομική εξάρτηση της Ελλάδας από τη Γαλλία. Δημοσιογραφικά, όμως, το ουσιαστικό στοιχείο είναι διαφορετικό. Η Άγκυρα ενοχλείται επειδή τα γαλλικά όπλα δεν είναι απομονωμένες αγορές. Εντάσσονται σε στρατηγική σχέση με ρήτρα συνδρομής και ευρωπαϊκή πολιτική κάλυψη.
Η Γαλλία ως ενεργός παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο
Το τέταρτο στοιχείο είναι η παρουσία της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Τουρκικά μέσα παρουσίασαν τη συμφωνία ως επιλογή στρατοπέδου από το Παρίσι. Το Haber7 έγραψε ότι η Γαλλία «διάλεξε πλευρά» στην Ανατολική Μεσόγειο απέναντι στην Τουρκία και συνέδεσε τη συμφωνία με πιθανή σύγκρουση στην περιοχή.
Αυτό δείχνει ότι η Άγκυρα δεν βλέπει τη συμφωνία μόνο μέσα από τα ελληνοτουρκικά. Τη βλέπει μέσα από το ευρύτερο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου, της Κύπρου, της ενεργειακής ασφάλειας, των θαλάσσιων ζωνών και του γαλλικού ρόλου στην περιοχή.
Η Γαλλία, από την πλευρά της, επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η Ελλάδα αξιοποιεί αυτή τη σχέση για να ενισχύσει το αποτρεπτικό της αποτύπωμα. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται αυτή τη σύμπλευση ως περιορισμό του δικού της περιθωρίου κινήσεων.
Η επίθεση στον Μακρόν
Σημαντικό μέρος της τουρκικής αντίδρασης προσωποποιείται στον Εμανουέλ Μακρόν. Το A Haber παρουσίασε τις δηλώσεις του ως μήνυμα προς την Ελλάδα ότι η Γαλλία θα είναι στο πλευρό της «απέναντι στους Τούρκους», ενώ μίλησε για «ανοιχτή απειλή».
Η στόχευση Μακρόν δεν είναι τυχαία. Ο Γάλλος πρόεδρος έχει συνδεθεί, στην τουρκική δημόσια συζήτηση, με την αντιπαράθεση του 2020 στην Ανατολική Μεσόγειο, με τη στήριξη προς την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και με τη γαλλική προσπάθεια για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Στην τουρκική οπτική, ο Μακρόν λειτουργεί ως πολιτικό πρόσωπο που επιχειρεί να μετατρέψει την ελληνοτουρκική ένταση σε ευρωπαϊκό ζήτημα. Αυτό ακριβώς είναι που ενοχλεί την Άγκυρα περισσότερο από τη συνήθη ρητορική στήριξης μεταξύ συμμάχων.
Η προσπάθεια να εμφανιστεί η Ελλάδα ως «πιόνι της Δύσης»
Παράλληλα με την πιο θεσμική κριτική, αναπτύσσεται και ένα πιο επιθετικό αφήγημα. Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως χώρα που λειτουργεί ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης, ως πελάτης της γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας και ως κράτος που εγκαταλείπει τη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής.
Αυτή η γραμμή έχει συγκεκριμένη στόχευση. Επιχειρεί να υπονομεύσει την ελληνική επιλογή συμμαχιών και να παρουσιάσει την ενίσχυση της αποτροπής ως ένδειξη εξάρτησης. Την ίδια ώρα, προβάλλει την Τουρκία ως τη μόνη σταθερή γεωγραφική πραγματικότητα, με την οποία η Ελλάδα πρέπει να συνεννοηθεί.
Πρόκειται για γνώριμο τουρκικό μοτίβο. Η Αθήνα καλείται να εγκαταλείψει τις δυτικές στηρίξεις, να αποδεχθεί τη γεωγραφική ισχύ της Τουρκίας και να επιστρέψει σε έναν διμερή διάλογο χωρίς ευρωπαϊκές εγγυήσεις.
Τι δείχνει η τουρκική αντίδραση
Η τουρκική αντίδραση δείχνει ότι η ελληνογαλλική συμφωνία διαβάζεται στην Άγκυρα ως κίνηση που ανεβάζει το κόστος μιας κρίσης. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται απομονωμένη. Συνδέεται με τη Γαλλία, με την ευρωπαϊκή άμυνα, με το άρθρο 42.7 και με συγκεκριμένα μέσα αποτροπής.
Αυτό είναι το στοιχείο που ενοχλεί περισσότερο. Η Άγκυρα δεν αντιδρά απλώς σε μία αγορά όπλων. Αντιδρά στη σύνδεση όπλων, πολιτικής δέσμευσης και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα για την Τουρκία είναι ότι η Αθήνα επιχειρεί να μεταφέρει την αποτροπή από το επίπεδο της εθνικής άμυνας στο επίπεδο των συμμαχιών. Η Γαλλία δεν εμφανίζεται ως απλός προμηθευτής. Εμφανίζεται ως στρατηγικός εταίρος με πολιτική βούληση να παρέμβει σε περίπτωση απειλής.
Αυτό που ενόχλησε περισσότερο την Τουρκία είναι η πολιτική εγγύηση πίσω από τα γαλλικά όπλα. Τα Rafale και οι Belh@rra έχουν επιχειρησιακή αξία. Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, όμως, δίνει στη συμφωνία στρατηγικό βάθος.
Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η Αθήνα δεν επενδύει μόνο σε νέα μέσα. Επενδύει σε ένα πλέγμα ασφάλειας που συνδέει την ελληνική αποτροπή με τη Γαλλία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ανατολική Μεσόγειο.
Γι’ αυτό η τουρκική αρθρογραφία επιτίθεται στον Μακρόν, αμφισβητεί τη γαλλική στήριξη, παρουσιάζει την Ελλάδα ως εξαρτημένη από τη Δύση και επιχειρεί να επαναφέρει τη συζήτηση στη «γεωγραφία». Πίσω από την επιθετική γλώσσα, αναδεικνύεται μια βασική πραγματικότητα: η ελληνογαλλική συμφωνία δυσκολεύει τον τουρκικό σχεδιασμό, επειδή βάζει την Ελλάδα μέσα σε ευρωπαϊκό και γαλλικό πλαίσιο αποτροπής.