Η Ελλάδα ετοιμάζει το δικό της ενιαίο αντιαεροπορικό δίκτυο με την ονομασία «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ένα τεράστιο πρόγραμμα που στόχο έχει να ενώσει όλα τα ελληνικά αντιαεροπορικά συστήματα σε ένα ενιαίο δίκτυο, ικανό να εντοπίζει και να καταστρέφει απειλές σε ξηρά, αέρα και θάλασσα μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.
Η ιδέα πίσω από αυτό το σύστημα είναι αρκετά απλή αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά προηγμένη τεχνολογικά. Αντί κάθε σύστημα να λειτουργεί μόνο του, όλα θα μοιράζονται δεδομένα μεταξύ τους μέσω ενός κοινού δικτύου διοίκησης και ελέγχου. Έτσι, η Ελλάδα θα μπορεί να δημιουργήσει έναν πραγματικό θόλο προστασίας πάνω από κρίσιμες περιοχές και στρατηγικές υποδομές.
Πώς ακριβώς λειτουργεί όμως ένα τέτοιο δίκτυο και πόσο ισχυρή θα είναι η Ασπίδα του Αχιλλέα;
Από Ποια Συστήματα Θα Αποτελείται
Η Ασπίδα του Αχιλλέα δεν θα είναι ένα μόνο σύστημα. Θα πρόκειται ουσιαστικά για έναν συνδυασμό πολλών διαφορετικών αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών συστημάτων, τα οποία θα καλύπτουν διαφορετικά ύψη, αποστάσεις και είδη απειλών.
Στο ανώτερο επίπεδο του δικτύου αναμένεται να βρίσκονται οι Patriot PAC-3 της ελληνικής πολεμικής αεροπορίας. Πρόκειται για τα ισχυρότερα αντιαεροπορικά συστήματα που διαθέτει σήμερα η Ελλάδα. Οι Patriot μπορούν να αναχαιτίσουν μαχητικά αεροσκάφη, cruise missiles αλλά και βαλλιστικούς πυραύλους σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Η εμβέλειά τους μπορεί να ξεπεράσει τα 150 χιλιόμετρα ανάλογα με τον στόχο, ενώ οι νεότεροι πύραυλοι PAC-3 είναι σχεδιασμένοι ειδικά για αντιβαλλιστική άμυνα.
Ένα ακόμα πολύ σημαντικό κομμάτι είναι οι S-300 που βρίσκονται στην Κρήτη. Παρότι πρόκειται για ρωσικό σύστημα και αρκετά παλαιότερο, εξακολουθεί να θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο. Οι S-300 έχουν μεγάλη εμβέλεια και μπορούν να καλύψουν μεγάλο μέρος του νότιου Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Στη συνέχεια έχουμε τα συστήματα μέσου βεληνεκούς όπως οι HAWK. Αυτά αναμένεται είτε να εκσυγχρονιστούν είτε σταδιακά να αντικατασταθούν από πιο σύγχρονα συστήματα δυτικής τεχνολογίας. Ο ρόλος τους θα είναι να προστατεύουν περιοχές από αεροσκάφη, drones και πυραύλους σε μεσαίες αποστάσεις.
Σημαντικό ρόλο θα έχουν επίσης και τα μικρότερης εμβέλειας συστήματα όπως τα TOR-M1 και OSA AK. Αυτά είναι σχεδιασμένα για άμυνα σημείου, δηλαδή για την προστασία στρατοπέδων, ραντάρ, αεροδρομίων και κρίσιμων εγκαταστάσεων από χαμηλά ιπτάμενους στόχους και drones.
Παράλληλα, η Ελλάδα φαίνεται πως εξετάζει την απόκτηση ακόμα πιο σύγχρονων συστημάτων αντι-drone και anti-cruise missile άμυνας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι τα drones πλέον αποτελούν τεράστια απειλή ακόμα και για πολύ ισχυρούς στρατούς. Έτσι, η Ασπίδα του Αχιλλέα πιθανότατα θα περιλαμβάνει laser συστήματα, ηλεκτρονικό πόλεμο και εξειδικευμένα anti-drone όπλα.
Τεράστιο ρόλο θα παίζουν φυσικά και τα ραντάρ. Χωρίς σύγχρονα ραντάρ δεν υπάρχει αεράμυνα. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ισχυρά επίγεια και αερομεταφερόμενα ραντάρ, όπως τα Erieye EMB-145H AEW&C της πολεμικής αεροπορίας. Αυτά τα αεροσκάφη μπορούν να εντοπίσουν στόχους εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά και να μεταδώσουν τα δεδομένα σε ολόκληρο το δίκτυο.
Επίσης, μέσα στο δίκτυο θα συμμετέχουν και τα νέα ελληνικά μαχητικά Rafale και F-35. Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη διαθέτουν προηγμένα ραντάρ AESA και αισθητήρες που μπορούν να λειτουργούν σαν ιπτάμενοι κόμβοι πληροφοριών.
Πώς Θα Λειτουργεί
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της Ασπίδας του Αχιλλέα δεν είναι απαραίτητα οι πύραυλοι αλλά το λογισμικό και η δικτύωση πίσω από αυτούς.
Στην πράξη, όλα τα ραντάρ, τα αντιαεροπορικά συστήματα, τα μαχητικά αεροσκάφη, τα πλοία και τα κέντρα διοίκησης θα συνδέονται μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο. Αν για παράδειγμα ένα ελληνικό ραντάρ εντοπίσει έναν εχθρικό πύραυλο ή ένα drone πάνω από το Αιγαίο, τα δεδομένα θα μεταδοθούν αμέσως σε ολόκληρο το δίκτυο.
Έπειτα, ένα κεντρικό σύστημα διοίκησης και μάχης θα αναλύει αυτόματα την απειλή. Θα υπολογίζει την ταχύτητα, την πορεία, το ύψος και το σημείο πρόσκρουσης του στόχου και μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα θα επιλέγει ποιο αντιαεροπορικό σύστημα είναι το καταλληλότερο για την αναχαίτιση.
Για παράδειγμα, αν εντοπιστεί βαλλιστικός πύραυλος, το σύστημα πιθανότατα θα επιλέξει Patriot PAC-3. Αν πρόκειται για μικρό drone κοντά σε στρατιωτική βάση, μπορεί να ενεργοποιηθούν anti-drone όπλα ή συστήματα μικρής εμβέλειας.
Αυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα ενός ενιαίου δικτύου. Όλα λειτουργούν σαν ένας οργανισμός. Αν ένα ραντάρ καταστραφεί, κάποιο άλλο μπορεί να συνεχίσει να δίνει δεδομένα. Αν ένα σύστημα δεν έχει βολή, μπορεί να αναλάβει άλλο που βρίσκεται πιο κοντά στον στόχο.
Στην ουσία, η Ελλάδα προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι αντίστοιχο με τα κορυφαία δυτικά integrated air defense systems που χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ.
Ποιες Περιοχές θα Καλύπτει
Η βασική προτεραιότητα της Ασπίδας του Αχιλλέα θα είναι φυσικά το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος. Εκεί εντοπίζεται και η μεγαλύτερη πιθανότητα σύγκρουσης ή κρίσης.
Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, στην Κρήτη, στον Έβρο αλλά και στην Αττική όπου βρίσκονται κρίσιμες στρατιωτικές και πολιτικές υποδομές.
Η Κρήτη ειδικά θεωρείται κομβικής σημασίας λόγω της στρατηγικής της θέσης. Οι S-300 και άλλα συστήματα στην περιοχή μπορούν να ελέγχουν μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου και να προστατεύουν ναυτικές και αεροπορικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η Αθήνα και μεγάλες στρατιωτικές βάσεις πιθανότατα θα αποκτήσουν πυκνή αντιαεροπορική κάλυψη απέναντι σε drones, cruise missiles και πυραυλικές επιθέσεις.
Το δίκτυο θα μπορεί επίσης να συνεργάζεται με πλοία του πολεμικού ναυτικού, όπως οι νέες φρεγάτες Belharra, οι οποίες διαθέτουν πολύ προηγμένα ραντάρ και αντιαεροπορικούς πυραύλους ASTER 30.
Κόστος και Χρονοδιάγραμμα
Ένα τόσο τεράστιο πρόγραμμα φυσικά κοστίζει δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εκτιμήσεις μιλούν για συνολικό κόστος που μπορεί να ξεπεράσει τα 2 με 3 δισεκατομμύρια ευρώ, ειδικά αν η Ελλάδα προχωρήσει σε νέες αγορές αντιαεροπορικών συστημάτων και αντι-drone τεχνολογιών.
Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους δεν αφορά μόνο τους πυραύλους αλλά και τη δικτύωση, τα λογισμικά, τα ραντάρ και τα κέντρα διοίκησης.
Η πλήρης επιχειρησιακή λειτουργία πιθανότατα θα χρειαστεί αρκετά χρόνια ακόμα. Ρεαλιστικά, ένα τέτοιο δίκτυο δύσκολα ολοκληρώνεται πριν το τέλος της δεκαετίας. Ωστόσο, κάποια κομμάτια του μπορούν να τεθούν σε λειτουργία πολύ νωρίτερα.
Η Ελλάδα ήδη διαθέτει πολλά από τα επιμέρους συστήματα. Το ζητούμενο τώρα είναι να ενοποιηθούν πλήρως μεταξύ τους και να αποκτηθούν νέες δυνατότητες απέναντι στις σύγχρονες απειλές.
Πώς Θα Μας Βοηθούσε
Σε ένα πιθανό μελλοντικό πολεμικό σενάριο, ειδικά απέναντι στην Τουρκία, η Ασπίδα του Αχιλλέα θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τις ισορροπίες.
Η Τουρκία επενδύει τεράστια ποσά σε drones, βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους cruise. Σε μια σύγκρουση, ένα από τα πρώτα πράγματα που θα προσπαθούσε να κάνει θα ήταν να κορέσει την ελληνική αεράμυνα με μαζικές επιθέσεις.
Ακριβώς εδώ μπαίνει ο ρόλος της Ασπίδας του Αχιλλέα. Ένα πολυεπίπεδο δίκτυο θα μπορούσε να εντοπίζει ταυτόχρονα δεκάδες ή και εκατοντάδες στόχους και να κατανέμει αυτόματα τις αναχαιτίσεις.
Επίσης, θα προστάτευε κρίσιμες ελληνικές υποδομές όπως αεροδρόμια, ναυτικές βάσεις, στρατηγεία και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό γιατί χωρίς αυτές τις υποδομές η δυνατότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων μειώνεται δραματικά.
Ταυτόχρονα, θα έδινε πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων στην ελληνική πολεμική αεροπορία και στο πολεμικό ναυτικό. Αν ο εναέριος χώρος προστατεύεται αποτελεσματικά, τότε τα ελληνικά μαχητικά και πλοία μπορούν να επιχειρούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Το σημαντικότερο όμως είναι ίσως η αποτροπή. Όσο πιο δύσκολο γίνεται για έναν αντίπαλο να πετύχει αποτελεσματικά πλήγματα, τόσο περισσότερο αποθαρρύνεται από το να ξεκινήσει μια επίθεση.
Και αυτός είναι τελικά ο πραγματικός στόχος κάθε σύγχρονου συστήματος αεράμυνας. Όχι μόνο να καταρρίπτει πυραύλους και αεροσκάφη, αλλά να κάνει τον αντίπαλο να το σκεφτεί δύο φορές πριν επιτεθεί.
Η Ασπίδα του Αχιλλέα ίσως αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα εξοπλιστικά προγράμματα στην ιστορία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. Αν υλοποιηθεί σωστά, θα δημιουργήσει ένα ενιαίο πλέγμα προστασίας που θα συνδυάζει ραντάρ, αντιαεροπορικά συστήματα, μαχητικά αεροσκάφη και πλοία σε ένα κοινό δίκτυο μάχης.
Το αν τελικά θα αποδειχθεί τόσο αποτελεσματικό όσο υπόσχεται, μένει φυσικά να το δούμε στην πράξη. Όμως το μόνο σίγουρο είναι ότι ο σύγχρονος πόλεμος αλλάζει ραγδαία και χώρες όπως η Ελλάδα δεν μπορούν πλέον να βασίζονται μόνο στα παραδοσιακά μέσα άμυνας.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» κινητοποιεί ελληνικούς και ξένους ομίλους
Στην πρώτη γραμμή των διεκδικήσεων βρίσκονται ισραηλινές εταιρείες, καθώς το μοντέλο της ελληνικής «Ασπίδας του Αχιλλέα» παραπέμπει σε αντίστοιχα συστήματα ολοκληρωμένης αεράμυνας που χρησιμοποιεί ήδη το Ισραήλ. Η Israel Aerospace Industries (IAI) εμφανίζεται να προωθεί το σύστημα Barak MX, ένα ολοκληρωμένο αντιαεροπορικό και αντιβαλλιστικό σύστημα πολλαπλών αποστάσεων που μπορεί να αντιμετωπίσει αεροσκάφη, drones, πυραύλους cruise και βαλλιστικές απειλές. Το συγκεκριμένο σύστημα θεωρείται από τα επικρατέστερα για τον βασικό πυλώνα της ελληνικής αρχιτεκτονικής αεράμυνας.
Παράλληλα, η Rafael Advanced Defense Systems εμφανίζεται να διεκδικεί σημαντικό μέρος του έργου μέσω των συστημάτων David’s Sling και Spyder. Το πρώτο αφορά κυρίως αναχαίτιση πυραύλων και προηγμένων απειλών μέσης και μεγάλης εμβέλειας, ενώ το δεύτερο χρησιμοποιείται για προστασία μικρότερων περιοχών και αντιμετώπιση UAVs και αεροπορικών στόχων. Το ισραηλινό ενδιαφέρον ενισχύεται και από το γεγονός ότι οι δύο χώρες έχουν ήδη αναπτύξει στενή αμυντική συνεργασία τα τελευταία χρόνια σε επίπεδο εκπαίδευσης, τεχνολογίας και εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Οι ίδιες πηγές της αγοράς αναφέρουν ότι, ενδιαφέρον φέρονται να έχουν εκδηλώσει και ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες για επιμέρους υποσυστήματα, κυρίως σε τομείς αισθητήρων, ραντάρ, ηλεκτρονικού πολέμου και συστημάτων διασύνδεσης. Ωστόσο, μέχρι στιγμής οι ισραηλινές λύσεις εμφανίζονται να διαθέτουν προβάδισμα λόγω επιχειρησιακής ωριμότητας και δυνατότητας άμεσης ενσωμάτωσης.
Το επιχειρηματικό ενδιαφέρον, πάντως, δεν περιορίζεται στους ξένους ομίλους. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει ισχυρή συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, με στόχο σημαντικό μέρος της προστιθέμενης αξίας να παραμείνει στην Ελλάδα. Το υπουργείο Εθνικής ‘Αμυνας φέρεται να πιέζει για συμπαραγωγές, συμμετοχή ελληνικών εργοστασίων και ανάληψη έργου συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης από ελληνικές εταιρείες.
Στόχος είναι τουλάχιστον το 25% του έργου να περάσει στην εγχώρια βιομηχανία μέσω συμπαραγωγών και ανάπτυξης υποσυστημάτων ενώ μεγάλη έμφαση θα δοθεί και σε καινοτόμα συστήματα και συστήματα σύγχρονης τεχνολογίας τα οποία ήδη επεξεργάζεται το ΕΛΚΑΚ.
Μεταξύ των εταιρειών που εμφανίζονται να διεκδικούν ρόλο στο πρόγραμμα είναι η Intracom Defense, με εμπειρία σε ηλεκτρονικά και συστήματα επικοινωνιών, η THEON International στα οπτρονικά και τα συστήματα επιτήρησης, καθώς και η METLEN Energy & Metals, η οποία επιδιώκει μεγαλύτερη παρουσία στην ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα αξίας. Στο ίδιο κάδρο βρίσκονται επίσης τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα και η ΕΑΒ, κυρίως για έργα ολοκλήρωσης, υποστήριξης και συντήρησης. Ακόμη, ενδιαφέρον παρουσιάζεται και από εταιρείες όπως οι Miltech, Scytalys, Akmon και Ναυπηγεία Σαλαμίνας, ενώ εξετάζεται και συμμετοχή ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, AKTOR κ.α. , σε κατασκευαστικό και υποστηρικτικό έργο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΛΒΟ έχει ήδη τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της συμμετοχής της στο πρόγραμμα, υπογραμμίζοντας ότι διαθέτει τεχνογνωσία σε στρατιωτικά οχήματα, ειδικές πλατφόρμες και ολοκληρωμένα αμυντικά συστήματα. Η εταιρεία εκτιμάται ότι ενδιαφέρεται κυρίως για το σκέλος των κινητών φορέων εκτόξευσης, των οχημάτων διοίκησης και μεταφοράς συστημάτων αλλά και για έργο τεχνικής υποστήριξης.
Παράλληλα, πληροφορίες της αγοράς αναφέρουν ότι ενδιαφέρον διερευνούν και ελληνικές εταιρείες ηλεκτρονικών, λογισμικού, τηλεπικοινωνιών και αμυντικών εφαρμογών, οι οποίες επιδιώκουν να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη λογισμικού διαχείρισης μάχης, στην ενσωμάτωση αισθητήρων και στη διασύνδεση των επιμέρους συστημάτων.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιαστεί μέχρι στιγμής, το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί σταδιακά έως το τέλος της δεκαετίας. Η πρώτη φάση, η οποία θεωρείται και η πλέον κρίσιμη, αναμένεται να αφορά την εγκατάσταση των βασικών συστημάτων αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας σε κρίσιμες γεωγραφικές περιοχές. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει η ανάπτυξη πρόσθετων δυνατοτήτων anti-drone προστασίας, η ενσωμάτωση περισσότερων αισθητήρων και η επέκταση της επιχειρησιακής κάλυψης.
Τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν ότι το πρόγραμμα επρόκειτο να εισαχθεί προς τελική έγκριση στο ΚΥΣΕΑ εντός του 2026, ώστε να ξεκινήσουν οι οριστικές συμβατικές διαπραγματεύσεις με τους υποψήφιους αναδόχους. Παράλληλα, τεχνικά και νομικά κλιμάκια των ενδιαφερόμενων εταιρειών βρίσκονται ήδη σε επαφή με την ελληνική πλευρά για τη διαμόρφωση του τελικού μοντέλου συνεργασίας.
Με βάση το υφιστάμενο χρονοδιάγραμμα, οι δεσμευτικές προσφορές και η οριστικοποίηση των βασικών συμφωνιών εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθούν εντός του 2026 ή στις αρχές του 2027. Εφόσον δεν υπάρξουν καθυστερήσεις, η σταδιακή παράδοση των πρώτων συστημάτων θα μπορούσε να ξεκινήσει από το 2027 και να εξελιχθεί σε πολλαπλές φάσεις μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Στην αγορά εκτιμάται ότι η «Ασπίδα του Αχιλλέα» θα αποτελέσει έναν από τους βασικούς μοχλούς ανάπτυξης για την ελληνική αμυντική βιομηχανία τα επόμενα χρόνια, καθώς πέρα από τις άμεσες συμβάσεις αναμένεται να δημιουργήσει και ένα ευρύτερο οικοσύστημα τεχνολογίας, υποστήριξης και βιομηχανικής συνεργασίας. Οι ίδιες εκτιμήσεις συνδέουν το πρόγραμμα και με την ευρύτερη προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την αμυντική αυτονομία της Ευρώπης και να αυξήσει την παραγωγική ικανότητα των κρατών-μελών στον τομέα της άμυνας.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» εντάσσεται συνολικά στο νέο μακροπρόθεσμο εξοπλιστικό πρόγραμμα της χώρας, το οποίο εκτείνεται σε ορίζοντα 12ετίας και περιλαμβάνει μεγάλες επενδύσεις σε αεροπορία, ναυτικό, συστήματα αεράμυνας και ψηφιακές υποδομές άμυνας.