Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Ο Νίκος Μιχαηλίδης είναι από τις περιπτώσεις ανθρώπων που δεν χωρούν εύκολα σε μία μόνο ιδιότητα. Συνδυάζει την επιστημονική έρευνα, την πολιτική σκέψη, τη βιωματική σχέση με τον Ποντιακό Ελληνισμό και την ενεργή παρουσία στην ποντιακή μουσική παράδοση. Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, με ρίζες από την Παύρα και τη Σεβάστια του Πόντου, μεγάλωσε μέσα στους συλλόγους του Ποντιακού Ελληνισμού, έμαθε ποντιακή λύρα από μικρή ηλικία και ακολούθησε ακαδημαϊκή πορεία που τον οδήγησε μέχρι το Πρίνστον, όπου ερεύνησε την αναγέννηση ταυτοτήτων στη σύγχρονη Τουρκία, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποντιακή ταυτότητα.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Μιχαηλίδης μιλά χωρίς υπεκφυγές. Για τον Πόντο ως μνήμη ιστορικής πατρίδας, αλλά και ως ζωντανή γλωσσική και πολιτισμική πραγματικότητα. Για τους ανθρώπους στον σημερινό Πόντο που μιλούν ακόμη τα Ρωμαίικα. Για τη στάση του τουρκικού κράτους απέναντι σε κάθε μη τουρκική ταυτότητα. Για την εργαλειοποίηση επεισοδίων, όπως η υπόθεση των δύο Ελλήνων στην Αγία Σοφία. Για τη Γενοκτονία και τα κενά της ελληνικής πολιτείας. Για την ποντιακή λύρα, όχι ως φολκλόρ, αλλά ως φορέα μνήμης. Για το Κουρδικό, τη Μέση Ανατολή, την Τουρκία, την Ελλάδα και την Κύπρο. Και, στο τέλος, για το τι πρέπει να κρατήσουν οι νέοι Έλληνες: γνώση, ρίζες, παραγωγικότητα, αξιοπρέπεια και αγάπη προς τον αδύναμο.
Θα ξεκινήσω κατευθείαν από τον όρο της ποντιακής ταυτότητας. Για σένα τι σημαίνει σήμερα Πόντος; Είναι μνήμη, πολιτισμός, γεωπολιτική υπόθεση ή ζωντανή ταυτότητα;
«Πόντος, για μένα σήμερα, σημαίνει κατά βάση μνήμη μιας ιστορικής πατρίδας των προγόνων μας. Είναι ένας τόπος στον οποίο έζησαν επί πολλούς αιώνες ελληνικές κοινότητες και δημιούργησαν έναν σπουδαίο πολιτισμό. Έναν ελληνορθόδοξο πολιτισμό που, ακόμη και μετά τη Γενοκτονία και τη Συνθήκη της Λωζάννης, άφησε ανεξίτηλα ίχνη στη γεωγραφική περιοχή που εμείς ονομάζουμε Πόντο και που στη σημερινή Τουρκία ονομάζεται Καραντενίζ, δηλαδή Μαύρη Θάλασσα.
Αυτά τα ίχνη μπορεί να τα δει ακόμη και ένα αγύμναστο μάτι. Ένας ξένος τουρίστας, αν κοιτάξει προσεκτικά, βλέπει σημάδια της ελληνικής παρουσίας σε αυτόν τον τόπο. Άρα, για μένα, ο Πόντος το 2026 είναι μνήμη δημογραφικής και πολιτιστικής παρουσίας αιώνων. Είναι και κάτι ακόμα πιο οικείο. Είναι η μνήμη των προγόνων μας. Σε εκείνες τις περιοχές όλες οι ελληνικές οικογένειες έχουμε θαμμένους νεκρούς που πάνε πίσω πολλούς αιώνες. Αυτό μας συνδέει φαντασιακά, συναισθηματικά και ιστορικά με εκείνα τα εδάφη.
Υπάρχει όμως και το σήμερα. Στον σημερινό Πόντο, ιδιαίτερα στην περιοχή της Τραπεζούντας, υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν ακόμη την ελληνική διάλεκτο της Τραπεζούντας, αυτό που οι ίδιοι ονομάζουν ρωμαίικα και εμείς συχνά λέμε ποντιακά. Αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να βρίσκονται σε επικοινωνία μαζί μας, να συνεργάζονται, να συναλλάσσονται, να υπάρχει μια σχέση συνύπαρξης και σύμπραξης. Άρα ο Πόντος δεν είναι μόνο η μνήμη των προγόνων. Είναι και οι σημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι, λόγω της γλωσσικής τους ελληνικότητας, διατηρούν σε σημαντικό βαθμό στοιχεία αυτού του πολιτισμού».
Έχεις ζήσει στην Τουρκία, έχεις ζήσει και στον Πόντο. Υπάρχουν ακόμη ίχνη ποντιακής ελληνικής συνείδησης στον ιστορικό Πόντο ή αυτό είναι κάτι που στην Ελλάδα το φανταζόμαστε περισσότερο απ’ όσο υπάρχει;
«Βεβαίως και υπάρχουν. Το δηλώνω κατηγορηματικά. Υπάρχουν ίχνη ποντιακής, ρωμαίικης, ελληνικής συνείδησης στον ιστορικό Πόντο. Βέβαια, η ταυτότητα δεν είναι ένα μπλοκ από τσιμέντο. Είναι κάτι ρευστό. Αλλάζει, διαφοροποιείται, παίρνει νέα χαρακτηριστικά. Σήμερα υπάρχουν άνθρωποι, είτε μιλούν την ποντιακή διάλεκτο είτε όχι, ακόμη και τουρκόφωνοι πληθυσμοί, που έχουν μνήμη της ελληνικής καταγωγής τους.
Υπάρχουν ακόμη και περιπτώσεις ανθρώπων από αυτά τα μέρη που στρέφονται προς την Ορθόδοξη Εκκλησία και βαπτίζονται. Υπάρχει μάλιστα και περίπτωση νέου από την Τραπεζούντα που όχι μόνο έγινε Ορθόδοξος, αλλά έγινε και ιερέας. Δεν είναι ανάγκη να λέμε ονόματα, και για λόγους ασφαλείας. Όμως τέτοια παραδείγματα υπάρχουν.
Δεν πρέπει, βεβαίως, να περιμένουμε από αυτούς τους ανθρώπους να έχουν την εθνική συνείδηση όπως την έχουμε εμείς εδώ στην Ελλάδα. Δεν θα πάνε να ψάλουν τον εθνικό ύμνο ούτε να κρατήσουν ελληνική σημαία. Έχουν υποστεί βίαιο εξισλαμισμό, δεκαετίες προπαγάνδας, κρατική πίεση, φόβο. Ξέρουν ότι αν εκφράσουν δημόσια τέτοιες σκέψεις και συναισθήματα μπορεί να διωχθούν, να φυλακιστούν ή να υποστούν βία. Άρα, οι Ελλαδίτες Πόντιοι, δεν πρέπει να ζητούν από αυτούς πράγματα που μπορεί να τους βάλουν σε κίνδυνο. Άρα υπάρχει και μια παγίδα. Δεν μπορεί κάποιος να πηγαίνει στην Τουρκία με ελληνικά εθνικά σύμβολα και να περιμένει από τους ανθρώπους εκεί να τα υιοθετήσουν δημόσια, επειδή γνωρίζουν την καταγωγή τους.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΣΥΝΡΧΕΙΑ ΣΤΟ iistrategy