Από τον Shay Gal-Μέλος του Ελληνικού Think Tank, International Institute of Strategy
Σύνοψη
Η κυβέρνηση της Τουρκίας έχει συνδυάσει τη νομοθεσία, τις ρυθμιστικές αρχές, έναν κεντρικό κόμβο «κατά της παραπληροφόρησης» και ένα πειθαρχημένο οικοσύστημα μέσων ενημέρωσης σε ένα σύστημα ελέγχου μηνυμάτων στο εσωτερικό – και ένα μοντέλο εξαγωγών στο εξωτερικό. Το 2025, αυτό το μοντέλο παρουσίασε δύο αποφασιστικές εξελίξεις.
Πρώτον, το περιφερειακό του πεδίο εφαρμογής διευρύνθηκε: Τα αραβόφωνα μέσα ενημέρωσης της Άγκυρας πρόβαλαν επιλεκτικές αφηγήσεις ήπιας ισχύος προς την Αίγυπτο, δημιουργώντας ανεπαίσθητες τριβές στη διαμεσολάβηση και τα μηνύματα αποτροπής του Καΐρου σε όλη τη Γάζα και τη Λιβύη, ενώ τουρκικοί, πακιστανικοί και κινέζοι δρώντες σχημάτισαν έναν τριγωνικό άξονα πληροφόρησης που στόχευσε την Ινδία κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Sindoor, αποκαλύπτοντας ένα αναδυόμενο μοτίβο «κατανομής φορτίου αφήγησης».
Δεύτερον, η πειθαρχία της Άγκυρας στην αναπαραγωγή μηνυμάτων έφτασε στην ωριμότητα – όπως φαίνεται στην παραπληροφόρηση «φιλικών πυρών» που στοχεύει ακόμη και το Αζερμπαϊτζάν, τον στενότερο σύμμαχό της, παράλληλα με τις συνεχείς επιχειρήσεις επιρροής κατά της Ελλάδας, της Κύπρου, του Ισραήλ, της Αρμενίας, της ΕΕ και των ΗΠΑ.
Αυτή η εργασία χαρτογραφεί αυτήν την αρχιτεκτονική, αποκωδικοποιεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο μηχανισμός «κατά της παραπληροφόρησης» της Τουρκίας τόσο ως εγχώριος έλεγχος όσο και ως τεχνολογία εξαγωγής.
Σημείωση και Πεδίο Μεθόδου
Αυτή η ανάλυση ενσωματώνει έρευνες ανοιχτού κώδικα (OSINT), νομικά και πολιτικά έγγραφα, αποφάσεις ρυθμιστικών αρχών, μέσα ενημέρωσης στην τουρκική και αζερική γλώσσα και σημαντικούς ελέγχους γεγονότων. Αντιμετωπίζει το Κέντρο Καταπολέμησης της Παραπληροφόρησης της Προεδρίας (Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, DMM) τόσο ως δρώντα όσο και ως αφηγηματικό σήμα.
I. Μέσα στη Μηχανή: Πώς η Άγκυρα Κατασκευάζει την «Αλήθεια» (Συνοπτική Ανακεφαλαίωση)
Νομική αρχιτεκτονική. Ο νόμος «παραπληροφόρησης» του 2022 (Ποινικός Κώδικας Άρθρο 217/Α) ποινικοποιεί τη «διάδοση ψευδών πληροφοριών» και έχει χρησιμοποιηθεί παράλληλα με τους υπάρχοντες νόμους περί ελευθερίας του λόγου. Ανεξάρτητοι παρατηρητές καταγράφουν συνεχιζόμενες διαδικτυακές διώξεις και ενίσχυση φιλοκυβερνητικών γραμμών από δίκτυα troll.1
Θεσμική αρχιτεκτονική. Το DMM, υπό την Διεύθυνση Επικοινωνίας της Προεδρίας, δημοσιεύει πολύγλωσσα δελτία, αυτοπροσδιορίζεται ως επαληθευτής γεγονότων και προωθεί αντεπιθέσεις σε πέντε γλώσσες. Τα επίσημα και φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης γιορτάζουν την εμβέλειά του. Ανεξάρτητοι παρατηρητές σημειώνουν ότι το DMM συχνά «ελέγχει γεγονότα» της αντιπολίτευσης ή των επικριτικών μέσων ενημέρωσης.2 3 4
Καταγραφή και κυρώσεις μέσων ενημέρωσης. Τα πρόστιμα, οι αναστολές και οι ποινικές έρευνες του RTÜK επιβάλλουν ανατριχιαστικούς περιορισμούς. Το συνολικό περιβάλλον ελευθερίας του Τύπου τοποθετεί την Τουρκία στις 159/180 θέσεις στον Δείκτη των RSF για το 2025.5
Οικονομικοί μοχλοί. Οι κραδασμοί στην κατανομή της επισκεψιμότητας (π.χ. αλλαγές στην αναζήτηση/ανακάλυψη) θέτουν σε κίνδυνο ανεξάρτητα μέσα που βασίζονται στην ψηφιακή διαφήμιση, εντείνοντας τον έλεγχο του πλουραλισμού.6
Τα δημοσιονομικά στοιχεία επιβεβαιώνουν περαιτέρω ότι οι πληροφοριακές επιχειρήσεις της Τουρκίας δεν είναι τυχαίες αλλά θεσμικά ενσωματωμένες. Σύμφωνα με τουρκικά και περιφερειακά δημοσιεύματα, η Διεύθυνση Επικοινωνιών της Προεδρίας δαπάνησε σχεδόν 283 εκατομμύρια λίρες (13,8 εκατομμύρια ευρώ) μόνο στο πρώτο τρίμηνο του 2023 – περίπου το 40% του ετήσιου προϋπολογισμού της ύψους 1,63 δισεκατομμυρίων λιρών (80 εκατομμυρίων ευρώ) – μια χρηματοδότηση ρεκόρ που αφιερώνεται κυρίως σε επικοινωνιακές δραστηριότητες ενόψει των εθνικών εκλογών. Όπως σημειώνει ο Έλληνας αναλυτής Χρήστος Κωνσταντινίδης στο περιοδικό του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικής, αυτές οι δαπάνες καταδεικνύουν ότι η «διακυβέρνηση της πληροφόρησης» της Άγκυρας έχει γίνει ένας ολοκληρωμένος βραχίονας της κρατικής τέχνης, συγκρίσιμος σε κλίμακα με υπουργικά χαρτοφυλάκια. Παράλληλες ψηφιακές καμπάνιες, συμπεριλαμβανομένων των 7.340 λογαριασμών Twitter που συνδέονται με το κράτος και αργότερα αποκαλύφθηκαν και αφαιρέθηκαν το 2020, καταδεικνύουν το λειτουργικό βάθος αυτού του συστήματος. Όταν αναφέρθηκε η αφαίρεση του δικτύου, Τούρκοι αξιωματούχοι το χαρακτήρισαν ως «λογοκρισία πατριωτών Τούρκων». Αυτή η αντιστροφή της αφήγησης, σε συνδυασμό με την απουσία ουσιαστικής εξωτερικής κύρωσης, δείχνει πώς η παραπληροφόρηση λειτουργεί στην Τουρκία ως ένα δωρεάν εργαλείο διακυβέρνησης – ένας μηχανισμός που χρηματοδοτείται, υπερασπίζεται και ομαλοποιείται ως μόνιμο χαρακτηριστικό πολιτικού ελέγχου. 7 8 9 10 11
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ International Institute of Strategy