Η Τουρκία προετοιμάζει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στη θαλάσσια νομοθεσία της από το 1982, επιχειρώντας να διαμορφώσει ένα νέο, ολοκληρωμένο πλαίσιο για τις θαλάσσιες ζώνες της χώρας επιχειρώντας να θωρακίσει νομικά το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ο νέος «Νόμος Θαλάσσιων Δικαιοδοτικών Περιοχών» αναμένεται να επηρεάσει άμεσα το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο αλλά και τη συνολική στρατηγική της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με την Τουρκική εφημερίδα Milliyet, η νέα νομοθεσία στοχεύει στην επίσημη ενσωμάτωση των τουρκικών διεκδικήσεων για Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), υφαλοκρηπίδα και ειδικές θαλάσσιες περιοχές στο εσωτερικό νομικό σύστημα της χώρας.
Η κίνηση θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τη νομική βάση των διεκδικήσεών της γύρω από πιθανά κοιτάσματα φυσικού αερίου, αλλά και να κατοχυρώσει πολιτικά το δόγμα της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η ενεργειακή διάσταση της τουρκικής στρατηγικής
Όπως αναφέρει ο τουρκικός Τύπος, στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου έχουν εντοπιστεί σημαντικά ενεργειακά αποθέματα, η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών αποκτά τεράστια γεωπολιτική σημασία.
Συγκεκριμένα, η ανακήρυξη ΑΟΖ δίνει στα παράκτια κράτη αποκλειστικά δικαιώματα:
- στην εκμετάλλευση υποθαλάσσιων πόρων,
- στην έρευνα υδρογονανθράκων,
- στην αλιεία,
- στις επιστημονικές έρευνες,
- και στην περιβαλλοντική διαχείριση.
Σύμφωνα με τουρκικούς νομικούς και ναυτικούς κύκλους, η επίσημη ανακήρυξη θαλάσσιων ζωνών από την Τουρκία θα ενισχύσει τόσο τη θέση της στις διεθνείς διαπραγματεύσεις όσο και τη δυνατότητα σύναψης συμφωνιών με ξένες ενεργειακές εταιρείες.
Το Καστελλόριζο και η βασική ελληνοτουρκική σύγκρουση
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται η διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για το αν τα νησιά διαθέτουν πλήρη επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες. Η ελληνική θέση, που βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν ίδια δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα με τις ηπειρωτικές περιοχές.
Αντίθετα, η Τουρκία επικαλείται:
- την «αρχή της ευθυδικίας»,
- το μήκος των ακτογραμμών,
- και τη γεωγραφική αναλογία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο Καστελλόριζο, το οποίο οι τουρκικές αναλύσεις αποκαλούν συχνά «Meis». Η Άγκυρα θεωρεί ότι η πλήρης επήρεια του νησιού περιορίζει υπερβολικά την τουρκική πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές της περιοχής.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως βάση των διεκδικήσεων
Η Τουρκία συνεχίζει να θεωρεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 ως βασικό νομικό πυλώνα της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η συμφωνία με τη Λιβύη βασίζεται στην αρχή της «μέσης γραμμής μεταξύ ηπειρωτικών ακτών» και προστατεύει τα τουρκικά συμφέροντα απέναντι σε αυτό που χαρακτηρίζει ως «μαξιμαλιστικές ελληνικές διεκδικήσεις».
Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν απορρίψει τη συμφωνία ως παράνομη και αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο.
Το παράδειγμα Κροατίας – Σλοβενίας που επικαλείται η Άγκυρα
Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα aydinlik, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του τουρκικού δημοσιεύματος στη διεθνή διαιτησία μεταξύ Κροατίας και Σλοβενίας για τον Κόλπο του Πιράν.
Η υπόθεση χρησιμοποιείται από τουρκικούς κύκλους ως παράδειγμα του πώς μια χώρα μπορεί να ενισχύσει ή να αποδυναμώσει τη θέση της μέσω της επίσημης ανακήρυξης θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με την τουρκική προσέγγιση, η απουσία επίσημα καθορισμένης ΑΟΖ από την Κροατία θεωρήθηκε παράγοντας που αποδυνάμωσε το Ζάγκρεμπ στη διαδικασία διαιτησίας.
Παράλληλα, η Άγκυρα βλέπει με ανησυχία το ενδεχόμενο διεθνή δικαστήρια να αναγνωρίσουν αυξημένα δικαιώματα σε ελληνικά νησιά πολύ κοντά στις τουρκικές ακτές, κάτι που – κατά την τουρκική επιχειρηματολογία – θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τον στρατηγικό χώρο της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Νέες εντάσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο
Το νέο τουρκικό νομοθετικό πλαίσιο εκτιμάται ότι δεν θα αλλάξει άμεσα το status quo, όμως δημιουργεί μία πολύ πιο οργανωμένη και επιθετική νομική βάση για τις τουρκικές θέσεις.
Η Άγκυρα επιδιώκει:
- να θεσμοθετήσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της,
- να αποτρέψει μελλοντικά ελληνικά ή κυπριακά «τετελεσμένα»,
- να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της ισχύ,
- και να αποκτήσει μεγαλύτερη νομική κάλυψη σε ενδεχόμενες διεθνείς προσφυγές.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς οποιαδήποτε μονομερής τουρκική πρωτοβουλία στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να οδηγήσει σε νέο κύκλο διπλωματικής και γεωπολιτικής έντασης στην περιοχή.