Το Πακιστάν πέρασε την τελευταία δεκαετία επωφελούμενος από το καθεστώς Γενικευμένου Σχεδίου Προτιμήσεων Plus (GSP+) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο του επιτρέπει προτιμησιακή εμπορική πρόσβαση στις αγορές της ΕΕ. Ωστόσο, μια πρόσφατη διετή αξιολόγηση αποκαλύπτει μια ανησυχητική πραγματικότητα: το Πακιστάν απέτυχε να εκπληρώσει τις βασικές απαιτήσεις του συστήματος. Αντί να χρησιμοποιεί τα προνομιακά εμπορικά οφέλη για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των εργασιακών δικαιωμάτων, της προστασίας του περιβάλλοντος και της χρηστής διακυβέρνησης, το Πακιστάν παρακάμπτει συστηματικά τις υποχρεώσεις του. Αυτό που κάποτε ήταν μια σημαντική οικονομική ευκαιρία έχει γίνει βιτρίνα της κρατικής αποτυχίας και της μη συμμόρφωσης με τα διεθνή πρότυπα.
Από το 2014, το Πακιστάν απολαμβάνει το καθεστώς ΣΓΠ+, το οποίο έχει ενισχύσει σημαντικά τις εξαγωγές του προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, παρά αυτό το οικονομικό απροσδόκητο κέρδος, η πακιστανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα παραμελήσει να υποστηρίξει τις 27 διεθνείς συμβάσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της συμφωνίας. Αυτές οι συμβάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα μέχρι την προστασία της εργασίας και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Ωστόσο, ενόψει της κριτικής της ΕΕ, η απάντηση του Πακιστάν ήταν να εκτρέψει την προσοχή αντί να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αιτίες της αποτυχίας του να εφαρμόσει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Ένα από τα πιο κραυγαλέα ζητήματα είναι η αποτυχία του Πακιστάν να υιοθετήσει αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την παρακολούθηση και την επιβολή της συμμόρφωσης με το ΣΓΠ+. Οι Κυψέλες Εφαρμογής της Συνθήκης (TIC), που προορίζονται να επιβλέπουν τη συμμόρφωση σε επαρχιακό επίπεδο, είτε υποχρηματοδοτούνται είτε δεν υπάρχουν σε πολλές περιοχές. Αυτή η έλλειψη θεσμικής ικανότητας και πολιτικής βούλησης σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις της χώρας στο πλαίσιο του ΣΓΠ+ αγνοούνται συστηματικά.
Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό παράδειγμα κρατικής μη συμμόρφωσης είναι η αντιμετώπιση των θρησκευτικών του μειονοτήτων από το Πακιστάν. Παρά τη δέσμευσή του για την καταπολέμηση των διακρίσεων, το κράτος συνεχίζει να αποτυγχάνει στο καθήκον του να προστατεύει τις μειονότητες από τη βία, τις αναγκαστικές μετατροπές και τις πρακτικές διακρίσεων. Η άρνηση του κράτους να ψηφίσει νόμους κατά των αναγκαστικών μετατροπών, που συχνά αφορούν ανηλίκους, υπογραμμίζει περαιτέρω την αδράνειά του. Οι νόμοι περί βλασφημίας, που χρησιμοποιούνται συχνά για να στοχεύουν θρησκευτικές μειονότητες, συνεχίζουν να αποτελούν εργαλείο κακοποίησης που επικυρώνεται από το κράτος, με χιλιάδες υποθέσεις να υποβάλλονται κάθε χρόνο εναντίον μη μουσουλμανικών θρησκευτικών κοινοτήτων.
- Διαφήμιση –
Επιπλέον, το αρχείο ελευθερίας του Τύπου του Πακιστάν παρουσιάζει μια ζοφερή εικόνα της κρατικής καταστολής. Κατατάσσεται στην 150η θέση σε 180 χώρες για την ελευθερία του Τύπου, η κυβέρνηση χρησιμοποιεί συχνά ρυθμιστικούς φορείς για να καταστείλει τα μέσα ενημέρωσης που επικρίνουν τις πολιτικές της. Το μπλακ άουτ επικοινωνίας του Μαΐου 2023, το οποίο επηρέασε 125 εκατομμύρια ανθρώπους, παραβίασε τους διεθνείς κανόνες για την ελευθερία της έκφρασης και υπονόμευσε περαιτέρω τη δέσμευση του Πακιστάν στις υποχρεώσεις του ΣΓΠ+.
Εξίσου ανησυχητικές είναι οι συνεχιζόμενες περιπτώσεις εξαναγκαστικών εξαφανίσεων, οι οποίες έχουν γίνει χαρακτηριστικό των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Πακιστάν. Μεταξύ 2011 και 2023, αναφέρθηκαν σχεδόν 10.000 υποθέσεις, ωστόσο οι δράστες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ασύδοτοι και η πολιτεία δεν έχει θεσπίσει ομοσπονδιακή νομοθεσία για να αποτρέψει τέτοιες καταχρήσεις. Αυτή η πρακτική παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, ιδιαίτερα το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR), το οποίο εγγυάται την προστασία από την αυθαίρετη κράτηση.
Η αποτυχία του Πακιστάν να αντιμετωπίσει ζητήματα εργασιακών δικαιωμάτων εγείρει επίσης σοβαρές ανησυχίες. Η παιδική εργασία παραμένει διαδεδομένη, με έρευνες να δείχνουν ότι πάνω από το 13% των παιδιών στο Παντζάμπ και στο Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν εργάζονται σε επικίνδυνες συνθήκες. Οι θρησκευτικές μειονότητες εκπροσωπούνται δυσανάλογα σε χαμηλούς μισθούς, επικίνδυνες θέσεις εργασίας, ενώ η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας παραμένει κάτω από το 21%, πολύ κάτω από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Καθώς το Πακιστάν πλησιάζει την πέμπτη διετή αναθεώρησή του το 2025, τα διακυβεύματα δεν θα μπορούσαν να είναι υψηλότερα. Η ΕΕ πρόκειται να επεκτείνει τις συμβάσεις της ΣΓΠ+ από 27 σε 32, απαιτώντας από το Πακιστάν να υποβάλει εκ νέου αίτηση για τη συνέχιση των παροχών. Ωστόσο, αντί να επικρίνει, η πακιστανική κυβέρνηση επέλεξε διπλωματικούς ελιγμούς, εστιάζοντας σε θέματα άμυνας και ασφάλειας και όχι στη μεταρρύθμιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτή η προσέγγιση έχει αφήσει πολλούς να αναρωτιούνται εάν η ΕΕ θα συνεχίσει να προσφέρει προτιμησιακή εμπορική πρόσβαση σε μια χώρα που αποτυγχάνει σταθερά να τηρεί τις ίδιες τις αρχές που δεσμεύτηκε να σεβαστεί.
Για το Πακιστάν, το μέλλον του καθεστώτος του ΣΓΠ+ κρέμεται στην ισορροπία. Με τη συνεχιζόμενη μη συμμόρφωση και την έλλειψη ουσιαστικής μεταρρύθμισης, η χώρα κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο τα εμπορικά της προνόμια αλλά και την αξιοπιστία της στη διεθνή σκηνή. Το ερώτημα παραμένει: θα συνεχίσει το Πακιστάν να δίνει προτεραιότητα στο οικονομικό κέρδος έναντι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή θα λάβει τελικά τα απαραίτητα μέτρα για τη μεταρρύθμιση και την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του βάσει του ΣΓΠ+;