Το μνημόνιο κατανόησης που οδήγησε στην ακύρωση του αμερικανικού πλήγματος κατά του Ιράν περιλαμβάνει κατ’ αρχήν δέσμευση της Τεχεράνης να παραδώσει το ουράνιο που έχει εμπλουτιστεί σε ποσοστό άνω του 3,75%, να παραιτηθεί μακροπρόθεσμα από τον εμπλουτισμό ουρανίου και να απέχει από την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ακόμη και μέσω αγοράς από τρίτες χώρες. Αυτό ανέφεραν διπλωματικές πηγές με γνώση των λεπτομερειών των διαπραγματεύσεων, μιλώντας στην ισραηλινή εφημερίδα Israel Hayom.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, με την υπογραφή της συμφωνίας τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν πλήρως και χωρίς περιορισμούς, ενώ οι δύο πλευρές δεσμεύονται να μην προχωρήσουν σε στρατιωτικές ενέργειες η μία εναντίον της άλλης ή εναντίον οποιασδήποτε άλλης χώρας της περιοχής.
Ωστόσο, η διάταξη που άνοιξε ουσιαστικά τον δρόμο για την πρόοδο των συνομιλιών ήταν η οικονομική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται διατεθειμένες να αποδεσμεύσουν ποσό από 12 έως 15 δισεκατομμύρια δολάρια για ανθρωπιστικές ανάγκες του Ιράν, σε διαδοχικές δόσεις και υπό εποπτεία μέσω του Κατάρ.
Όταν ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ρωτήθηκε εάν αυτό σημαίνει ότι ο ευρύτερος στρατηγικός στόχος της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν έχει εγκαταλειφθεί, απάντησε λακωνικά με δύο λέξεις: «Προς το παρόν».
Εφόσον ολοκληρωθούν οι τελικές λεπτομέρειες και υπάρξει συμφωνία σε όλα τα ανοιχτά ζητήματα, η επικρατέστερη εκτίμηση είναι ότι η συμφωνία θα υπογραφεί στις αρχές της επόμενης εβδομάδας, πιθανότατα στη Γενεύη της Ελβετίας.
Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ
Σύμφωνα με τις διπλωματικές πηγές, το θέμα των Στενών του Ορμούζ περιγράφεται αναλυτικά στο μνημόνιο κατανόησης.
Το πέρασμα θα ανοίξει πλήρως αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας, χωρίς περιορισμούς και χωρίς την επιβολή τελών διέλευσης. Παράλληλα, το Ιράν θα υποχρεωθεί είτε να παράσχει λεπτομερείς πληροφορίες για τα ναρκοπέδια που έχει τοποθετήσει στην περιοχή είτε να προχωρήσει το ίδιο στην αποναρκοθέτηση των Στενών.
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα απομακρύνουν μέρος των ναυτικών τους δυνάμεων από την περιοχή μετά την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.
Το αγκάθι του Λιβάνου
Ένα από τα βασικά ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά αφορά τον Λίβανο.
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που θα επιτρέπει στο Ισραήλ να διατηρεί το δικαίωμα στρατιωτικής αντίδρασης σε περίπτωση άμεσης ή αναδυόμενης απειλής.
Αντίθετα, η Τεχεράνη ζητά μια πλήρη και χωρίς εξαιρέσεις κατάπαυση του πυρός.
Παρά τη διαφωνία, οι διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν αναμένεται να εκτροχιάσει τη συμφωνία, καθώς πιθανότατα θα παραπεμφθεί στον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων.
Η οικονομική συμφωνία και τα παγωμένα κεφάλαια
Το σημαντικότερο σημείο καμπής στις συνομιλίες φαίνεται πως ήταν η οικονομική πτυχή της συμφωνίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να αποδεσμεύσουν αρχικά 12 δισεκατομμύρια δολάρια — ή 15 δισεκατομμύρια σύμφωνα με ορισμένες εκδοχές του σχεδίου — σε διαδοχικές δόσεις.
Τα χρήματα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για ανθρωπιστικούς και κοινωνικούς σκοπούς, όπως η αγορά τροφίμων, φαρμάκων και άλλων βασικών αγαθών.
Από την πλευρά του, το Ιράν αποδέχθηκε μια σημαντική παραχώρηση: η διαχείριση και η εποπτεία των πληρωμών δεν θα γίνεται απευθείας από την Τεχεράνη, αλλά μέσω του Κατάρ, το οποίο θα λειτουργεί ως ενδιάμεσος μηχανισμός ελέγχου.
Σε αντάλλαγμα, η ιρανική πλευρά πέτυχε την αύξηση του συνολικού ποσού που θα αποδεσμευθεί.
Διαφωνία για το χρονοδιάγραμμα
Παρά τη σημαντική πρόοδο, εξακολουθεί να υπάρχει διαφωνία σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της επόμενης φάσης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις να ξεκινήσουν μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες.
Το Ιράν, ωστόσο, επιθυμεί μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο και προτείνει περίοδο 60 ημερών πριν από την έναρξη των τελικών συνομιλιών.
Τα δύσκολα ζητήματα μετατίθενται στις τελικές διαπραγματεύσεις
Το μνημόνιο προβλέπει ότι όλα τα βασικά αιτήματα των δύο πλευρών θα τεθούν στο τραπέζι κατά τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων.
Η αμερικανική πλευρά σκοπεύει να θέσει ζητήματα όπως:
- Ο περιορισμός του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος.
- Η υποστήριξη της Τεχεράνης προς οργανώσεις που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει τρομοκρατικές.
Από την άλλη πλευρά, το Ιράν αναμένεται να ζητήσει:
- Την αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τον Περσικό Κόλπο.
- Διεθνείς εγγυήσεις για τη διατήρηση της συμφωνίας.
- Νέες ρυθμίσεις σχετικά με τη διαχείριση και τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Η παρέμβαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμπλοκή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στις τελευταίες εξελίξεις.
Σύμφωνα με διάφορες πληροφορίες, το Άμπου Ντάμπι αποφάσισε να υποστηρίξει ενεργά την προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας, ενώ ο πρόεδρος των ΗΑΕ, σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, είχε απευθείας επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Διπλωματικές πηγές από τον Κόλπο αναφέρουν ότι ο Μπιν Ζαγέντ εκτιμά πως η Ουάσιγκτον έχει λάβει στρατηγική απόφαση να καταλήξει σύντομα σε συμφωνία με το Ιράν.
Για τον λόγο αυτό, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι στη συμφωνία θα περιληφθούν και ζητήματα που αφορούν τη γενικότερη περιφερειακή συμπεριφορά της Τεχεράνης και όχι αποκλειστικά το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Ο ρόλος του Ισραήλ και η στάση των Φρουρών της Επανάστασης
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το Ισραήλ δεν συμμετέχει άμεσα στις συνομιλίες, αν και ενημερώνεται συνεχώς από την αμερικανική πλευρά και διατυπώνει τις ανησυχίες και τις θέσεις του προς την Ουάσιγκτον.
Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα αφορά τη στάση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ενός από τα ισχυρότερα κέντρα εξουσίας στο Ιράν.
Οι πληροφορίες που προέρχονται από την Τεχεράνη είναι αντικρουόμενες, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με το κατά πόσο οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις του καθεστώτος στηρίζουν πλήρως τη συμφωνία.
Η επικρατούσα εκτίμηση μεταξύ των διπλωματικών πηγών είναι ότι οι ισχυρότεροι κύκλοι των Φρουρών της Επανάστασης θα επιχειρήσουν μέχρι την τελευταία στιγμή να αποσπάσουν πρόσθετα πολιτικά, στρατηγικά ή οικονομικά ανταλλάγματα πριν δοθεί η τελική έγκριση στο υπό διαμόρφωση πλαίσιο συμφωνίας.