Η Τουρκία ήθελε να μπει σε μια πολύ μικρή και κλειστή λίστα χωρών. Στη λίστα των κρατών που μπορούν να σχεδιάσουν και να κατασκευάσουν το δικό τους μαχητικό πέμπτης γενιάς. Το πρόγραμμα KAAN παρουσιάστηκε ως το μεγαλύτερο αμυντικό project στην ιστορία της χώρας, με την Άγκυρα να υπόσχεται ένα stealth μαχητικό που θα μπορούσε να ανταγωνιστεί αεροσκάφη όπως το F-35 και να δώσει στην Τουρκία πλήρη ανεξαρτησία από τη Δύση. Για χρόνια, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης παρουσίαζαν το KAAN σαν το αεροσκάφος που θα άλλαζε τις ισορροπίες στην περιοχή και θα έκανε την Τουρκία υπερδύναμη στην αεροπορική τεχνολογία.
Όμως πίσω από τις εντυπωσιακές παρουσιάσεις, τα βίντεο CGI και τις μεγάλες δηλώσεις, η πραγματικότητα φαίνεται αρκετά πιο δύσκολη. Παρά την πρώτη πτήση του πρωτοτύπου, το πρόγραμμα σήμερα αντιμετωπίζει σοβαρές τεχνολογικές, οικονομικές και γεωπολιτικές δυσκολίες. Οι κινητήρες, οι ξένες εξαρτήσεις, οι αμερικανικές πιέσεις, αλλά και το τεράστιο κόστος ανάπτυξης έχουν αρχίσει να δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του μαχητικού.
Και κάπου εδώ γεννιέται το μεγάλο ερώτημα. Ποιος είναι όμως ο πραγματικός λόγος που η παραγωγή του τουρκικού μαχητικού KAAN έχει βρεθεί σε τέλμα;
Το KAAN, το οποίο παλαιότερα ήταν γνωστό ως TF-X, αποτελεί το φιλόδοξο πρόγραμμα της Τουρκίας για την ανάπτυξη ενός stealth μαχητικού πέμπτης γενιάς. Το project ξεκίνησε επίσημα πριν από περίπου μία δεκαετία, όταν η Άγκυρα συνειδητοποίησε ότι η εξάρτηση από αμερικανικά και δυτικά μαχητικά δημιουργούσε σοβαρούς περιορισμούς στις στρατιωτικές της επιλογές.
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο σοβαρή μετά τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα του F-35 εξαιτίας της αγοράς των ρωσικών S-400. Εκείνη τη στιγμή, το KAAN μετατράπηκε από ένα φιλόδοξο μελλοντικό σχέδιο σε απόλυτη στρατηγική ανάγκη για την τουρκική αεροπορία.
Όμως εδώ υπάρχει μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια που συχνά δεν αναφέρεται. Παρότι το KAAN παρουσιάζεται ως “100% τουρκικό”, στην πραγματικότητα βασίστηκε από την αρχή σε ξένες εταιρίες και ξένη τεχνογνωσία. Και μάλιστα σε τεράστιο βαθμό.
Η βρετανική BAE Systems συμμετείχε ενεργά στον σχεδιασμό του αεροσκάφους και στην αεροδυναμική ανάπτυξη. Η συνεργασία αυτή θεωρήθηκε κρίσιμη, καθώς η Τουρκία δεν διέθετε προηγούμενη εμπειρία στην ανάπτυξη stealth μαχητικών τέτοιου επιπέδου. Παράλληλα, πολλές υποδομές, λογισμικά, ηλεκτρονικά και επιμέρους συστήματα προέρχονται είτε άμεσα είτε έμμεσα από ξένους συνεργάτες.
Επιπλέον, η Τουρκία στράφηκε και προς την Ασία. Η συνεργασία με τη Νότια Κορέα βοήθησε σημαντικά σε συγκεκριμένους τεχνολογικούς τομείς, κυρίως λόγω της εμπειρίας που απέκτησαν οι Κορεάτες από το δικό τους πρόγραμμα KF-21 Boramae. Οι δύο χώρες αντάλλαξαν τεχνογνωσία και τεχνικές πληροφορίες, κάτι που επιτάχυνε ορισμένες φάσεις του KAAN.
Οι Δυσκολίες
Το μεγαλύτερο πρόβλημα του KAAN σήμερα είναι οι κινητήρες. Και χωρίς κινητήρες, κανένα μαχητικό δεν μπορεί να προχωρήσει σε κανονική παραγωγή.
Το πρώτο πρωτότυπο του KAAN πέταξε με αμερικανικούς κινητήρες General Electric F110, δηλαδή κινητήρες που χρησιμοποιούνται επίσης σε εκδόσεις των F-16. Αυτό όμως δημιουργεί ένα τεράστιο στρατηγικό πρόβλημα για την Τουρκία. Εάν το μαχητικό εξαρτάται από αμερικανικούς κινητήρες, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν ουσιαστικά έλεγχο πάνω στο πρόγραμμα.
Και εδώ ξεκινά η μεγάλη σύγκρουση. Η Άγκυρα θέλει πλήρη ανεξαρτησία και δυνατότητα εξαγωγών χωρίς αμερικανικές εγκρίσεις. Οι ΗΠΑ όμως δεν φαίνονται διατεθειμένες να δώσουν κρίσιμη τεχνολογία κινητήρων ή πλήρη άδεια παραγωγής χωρίς περιορισμούς.
Τα τελευταία χρόνια υπήρξαν διαπραγματεύσεις για πιθανή συνεργασία με αμερικανικές εταιρίες, όμως φαίνεται ότι οι συνομιλίες δεν προχώρησαν όπως ήθελε η Τουρκία. Η Ουάσιγκτον ανησυχεί όχι μόνο για τις σχέσεις της Άγκυρας με τη Ρωσία, αλλά και για το ενδεχόμενο διαρροής ευαίσθητης τεχνολογίας.
Έτσι η Τουρκία προσπάθησε να βρει εναλλακτικές λύσεις. Υπήρξαν συζητήσεις με τη βρετανική Rolls-Royce για την ανάπτυξη εγχώριου κινητήρα, όμως και εκεί προέκυψαν διαφωνίες σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τον έλεγχο της τεχνολογίας. Η Άγκυρα ζητούσε μεγάλη μεταφορά τεχνογνωσίας, κάτι που οι δυτικές εταιρίες δεν ήθελαν να παραχωρήσουν εύκολα.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία προσπαθεί να αναπτύξει δικό της κινητήρα μέσω εγχώριων εταιριών, όμως αυτό θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο. Η ανάπτυξη σύγχρονου κινητήρα πέμπτης γενιάς είναι από τα πιο περίπλοκα τεχνολογικά επιτεύγματα στον κόσμο. Ακόμα και χώρες με τεράστια αεροναυπηγική εμπειρία χρειάστηκαν δεκαετίες και εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Και το πρόβλημα δεν σταματά στους κινητήρες. Το KAAN αντιμετωπίζει και προκλήσεις στα ηλεκτρονικά συστήματα, στα ραντάρ AESA, στα υλικά stealth και στο λογισμικό μάχης. Όλα αυτά απαιτούν τεράστιες αλυσίδες παραγωγής και πρόσβαση σε προηγμένες τεχνολογίες που ελέγχονται κυρίως από δυτικές χώρες.
Το KAAN παραμένει ένα από τα πιο φιλόδοξα στρατιωτικά προγράμματα της Τουρκίας και σίγουρα δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Η Τουρκία έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να εξελιχθεί σημαντικά στην αμυντική βιομηχανία, ειδικά στα drones και σε ορισμένα ηλεκτρονικά συστήματα. Όμως τα μαχητικά πέμπτης γενιάς είναι ένα εντελώς διαφορετικό επίπεδο δυσκολίας.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η Άγκυρα προσπαθεί να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία χρησιμοποιώντας τεχνολογίες που εξακολουθούν να ελέγχονται από άλλες χώρες. Και όσο η Τουρκία δεν αποκτά πλήρως δικό της κινητήρα και κρίσιμα υποσυστήματα, το πρόγραμμα θα παραμένει ευάλωτο σε πολιτικές πιέσεις, κυρώσεις και καθυστερήσεις.
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δείχνει αποφασισμένη να συνεχίσει, ακόμα κι αν χρειαστούν πολλά περισσότερα χρόνια και πολύ μεγαλύτερα κόστη. Για την Άγκυρα, το KAAN δεν είναι απλώς ένα μαχητικό αεροσκάφος. Είναι θέμα γεωπολιτικού κύρους, ανεξαρτησίας και εθνικής στρατηγικής.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η Τουρκία θα συνεχίσει το πρόγραμμα. Το ερώτημα είναι αν τελικά θα καταφέρει να δημιουργήσει ένα πραγματικά ανεξάρτητο μαχητικό πέμπτης γενιάς ή αν το KAAN θα παραμείνει ένα project που εξαρτάται μόνιμα από ξένες τεχνολογίες.