Η Ελλάδα επιστρέφει δυναμικά στη Λιβύη – Στόχος η ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου
Μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η Αθήνα επιχειρεί να ανοίξει εκ νέου τον φάκελο της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με τη Λιβύη. Η προσπάθεια αυτή δεν αφορά μόνο την επίλυση μιας εκκρεμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά συνδέεται άμεσα με την ανατροπή των τετελεσμένων που επιχείρησε να δημιουργήσει η Τουρκία μέσω του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η επανεκκίνηση των επαφών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η γεωπολιτική αξία της Ανατολικής Μεσογείου αυξάνεται διαρκώς, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της στην περιοχή.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει νομικά μετέωρο
Καθοριστικό στοιχείο στις εξελίξεις αποτελεί το γεγονός ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν έχει κυρωθεί από το Λιβυκό Κοινοβούλιο, γεγονός που δημιουργεί σημαντικά νομικά και πολιτικά περιθώρια για νέες κινήσεις.
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Αντώνη Κλάψη, η μη κύρωση της συμφωνίας από τα αρμόδια όργανα της Λιβύης σημαίνει ότι η χώρα δεν δεσμεύεται πλήρως από αυτήν και διατηρεί τη δυνατότητα να συνάψει νέα συμφωνία με την Ελλάδα.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε ουσιαστικά να αντικαταστήσει το υφιστάμενο μνημόνιο και να αλλάξει δραστικά τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τι προσφέρει η Αθήνα στη Λιβύη
Στο διπλωματικό παρασκήνιο εξελίσσεται μια σιωπηλή μάχη επιρροής ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία για το ποια πλευρά μπορεί να προσφέρει περισσότερα οφέλη στη Λιβύη.
Η Άγκυρα επιχειρεί να προσελκύσει τη λιβυκή πλευρά προβάλλοντας διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Αθήνα, από την άλλη, προβάλλει ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας. Ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσφέρει πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, οικονομικές προοπτικές, ενεργειακές συνεργασίες και συμμετοχή σε ένα σταθερό περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας και ανάπτυξης.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Αντώνη Κλάψη, η Ελλάδα διαθέτει σήμερα πιο απτά και άμεσα οφέλη να προσφέρει στη Λιβύη, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες επίτευξης μιας συμφωνίας.
Μια νέα συμφωνία θα άλλαζε τα δεδομένα
Η πιθανότητα συμφωνίας μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης δεν θα αποτελούσε απλώς μια διπλωματική επιτυχία για την Ελλάδα.
Στην πράξη, μια νέα οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών θα οδηγούσε στην αντικατάσταση του τουρκολιβυκού μνημονίου από ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας, βασισμένο στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας.
Μια τέτοια εξέλιξη θα αφαιρούσε από την Τουρκία ένα από τα βασικά εργαλεία πίεσης που χρησιμοποιεί τα τελευταία χρόνια στην Ανατολική Μεσόγειο και θα ενίσχυε σημαντικά τη θέση της Ελλάδας στις ενεργειακές και γεωπολιτικές εξελίξεις της περιοχής.
Ο ρόλος των διεθνών συμμαχιών
Οι προσπάθειες της Αθήνας δεν εξελίσσονται σε διπλωματικό κενό.
Η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, η ισχυρή παρουσία της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο και το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για τις ελληνικές πρωτοβουλίες.
Οι νέοι ενεργειακοί διάδρομοι, οι θαλάσσιες διασυνδέσεις και οι περιφερειακές συμμαχίες ενισχύουν τη γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας και καθιστούν τη σταθερότητα στη Λιβύη ζήτημα ευρύτερου διεθνούς ενδιαφέροντος.
Πώς μπορεί να αντιδράσει η Τουρκία
Μια ενδεχόμενη ελληνολιβυκή συμφωνία αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Άγκυρα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Κλάψη, η Τουρκία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα σοβαρό διπλωματικό δίλημμα. Οποιαδήποτε προσπάθεια παρέμβασης θα σήμαινε ουσιαστικά ότι θα επιχειρούσε να αμφισβητήσει μια συμφωνία που θα έχει συναφθεί μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών χωρίς να αποτελεί η ίδια συμβαλλόμενο μέρος.
Αυτό θα περιόριζε σημαντικά τα διπλωματικά επιχειρήματα της τουρκικής πλευράς και θα δυσκόλευε τη διεθνή υποστήριξη των θέσεών της.
Από τη θεωρία στην πράξη
Η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη για τις προοπτικές των συνομιλιών.
Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, έχει ήδη επισημάνει ότι η Ελλάδα έχει αποκαταστήσει τις διπλωματικές της επαφές τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τις αρχές της Βεγγάζης.
Παράλληλα, η πρόσφατη επίσκεψη της υφυπουργού Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου στη Λιβύη θεωρείται σημαντικό βήμα για τη μετάβαση από τις διερευνητικές επαφές σε πιο ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Το μεγάλο στοίχημα της Αθήνας
Η οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Λιβύη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς στόχους της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια.
Αν η Αθήνα καταφέρει να πετύχει μια συμφωνία που θα βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και θα αναγνωρίζει πλήρως τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, τότε δεν θα πρόκειται μόνο για μια διπλωματική επιτυχία. Θα πρόκειται για μια εξέλιξη που μπορεί να αναδιαμορφώσει τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, να αποδυναμώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να ενισχύσει καθοριστικά τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στην περιοχή.