Γράφει ο Σάι Γκαλ, High North News
Η Αρκτική εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ευρέως ως γεωγραφία. Η Ρωσία τη μεταχειρίζεται ως αλυσίδα υπηρεσιών. Όταν οι δυτικές κυρώσεις έπληξαν αυτή την αλυσίδα τον Φεβρουάριο του 2022, οι ρωσικές ροές δεν σταμάτησαν – εκτοπίστηκαν.
Ό,τι δεν μπορούσε πλέον να λειτουργήσει αξιόπιστα στον Υψηλό Βορρά επανεμφανίστηκε μέσω του Νότου, με την Τουρκία να αναδεικνύεται σε κρίσιμο ενδιάμεσο.
Πριν από τον πόλεμο, το βόρειο στοίχημα της Μόσχας ήταν σαφές:
Να μετατρέψει τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό της Αρκτικής σε κυρίαρχο διάδρομο, θωρακισμένο από τη δυτική πίεση, βασισμένο σε κρατικά παγοθραυστικά, εθνικά λιμάνια και την υπόσχεση «μεγάλης συνδεσιμότητας» που θα ανακατεύθυνε την ενέργεια και το εμπόριο μακριά από τα νότια σημεία συμφόρησης.
Οι κυρώσεις ανέτρεψαν αυτή τη λογική, στοχεύοντας όχι το έδαφος, αλλά τους διευκολυντές: χρηματοδότηση, ασφάλιση, νηογνώμονες, ναυπηγεία, τονάζ παγοκλάσης και κρίσιμη τεχνολογία. Ο αρκτικός διάδρομος δεν κατέρρευσε· μεταλλάχθηκε.
Οι επίσημοι αριθμοί εξακολουθούν να εκπέμπουν αυτοπεποίθηση
Έπαψε να αποτελεί εμπορική εναλλακτική και έγινε διάδρομος αδιαφάνειας.
Οι επίσημοι αριθμοί εξακολουθούν να εκπέμπουν αυτοπεποίθηση. Περίπου 37,8 εκατ. τόνοι φορτίου μετακινήθηκαν κατά μήκος της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού το 2024. Ωστόσο, σχεδόν όλος αυτός ο όγκος αφορά εσωτερική μεταφορά πόρων υπό ρωσική συνοδεία.
Η πραγματική διεθνής διέλευση παραμένει οριακή. Μόλις περίπου τρία εκατ. τόνοι διέσχισαν τη διαδρομή εκείνη τη χρονιά – μια στατιστική υποσημείωση σε σύγκριση με τα 1,57 δισ. τόνους που πέρασαν από το Σουέζ το 2023.
Η περίοδος του 2025 επιβεβαίωσε το ταβάνι αντί να το σπάσει. Οι παγολογικές συνθήκες συνεχίζουν να συμπιέζουν το παράθυρο ανοιχτών υδάτων και η διαμετακόμιση παραμένει σταθερή αλλά δομικά μη κλιμακώσιμη.
Αυτό που άλλαξε μετά τον Φεβρουάριο του 2022 δεν είναι ο όγκος αλλά η σύνθεση.
Η παρακολούθηση από περιβαλλοντικούς και ελεγκτικούς φορείς δείχνει απότομη αύξηση πλοίων υπό κυρώσεις και υψηλού κινδύνου που επιχειρούν κατά μήκος της αρκτικής ακτής της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένων δεξαμενόπλοιων με γερασμένα κύτη, περιορισμένη ή ανύπαρκτη παγοκλάση και επαναλαμβανόμενα κενά AIS.
Αυτό δεν είναι ωρίμανση. Είναι συγκέντρωση κινδύνου. Η ικανότητα έρευνας και διάσωσης παραμένει ανεπαρκής, η χειμερινή απόκριση ουσιαστικά μονοκεντρική, και η ασφάλιση είτε απαγορευτικά ακριβή είτε αδιαφανής.
Η Αρκτική της Ρωσίας δεν είναι πλέον μόνο μια ιστορία κλίματος ή ανάπτυξης, είναι πρόβλημα συμμόρφωσης και ασφάλειας. Ο κίνδυνος, όμως, δεν είναι μοντέλο ανάπτυξης.
Όταν ο Υψηλός Βορράς μετατράπηκε σε ναρκοπέδιο κυρώσεων και ασφάλειας, η Ρωσία χρειαζόταν μια νότια βαλβίδα. Η Τουρκία έγινε αυτή η βαλβίδα.
Η Άγκυρα δεν έκλεισε τον Βόσπορο. Το καθεστώς του Μοντρέ διατηρεί νομικά ανοιχτή τη διέλευση της εμπορικής ναυτιλίας. Η μετατόπιση μετά το 2022 βρίσκεται αλλού. Η Τουρκία απορρόφησε λειτουργίες που η αρχιτεκτονική των κυρώσεων δεν είχε «κλειδώσει». Το εμπόριο εκτοξεύθηκε.
Το ρωσικό αργό αντιπροσώπευε περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών πετρελαίου της Τουρκίας στο μεγαλύτερο μέρος του 2024
Οι ρωσικές εισαγωγές προς την Τουρκία εκτινάχθηκαν σχεδόν στα 59 δισ. δολάρια το 2022 και παρέμειναν πάνω από τα 45 δισ. δολάρια το 2023. Το πετρέλαιο προσφέρει τον καθαρότερο φακό.
Το ρωσικό αργό αντιπροσώπευε περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών πετρελαίου της Τουρκίας στο μεγαλύτερο μέρος του 2024, με την τροφοδοσία των διυλιστηρίων να φτάνει σε επίπεδα-ρεκόρ πριν υποχωρήσει μόνο μετά τις νέες αμερικανικές κυρώσεις στις αρχές του 2025 που αύξησαν το κόστος συμμόρφωσης.
Αυτό δεν ήταν ευθυγράμμιση. Ήταν αρμπιτράζ.
Η καινοτομία δεν είναι ο TurkStream, που είναι απλώς ένας διάδρομος ανάμεσα σε πολλούς. Είναι το βιομηχανικό και ρυθμιστικό «πλυντήριο» που οικοδομήθηκε γύρω από τα διυλιστήρια, τους τερματικούς σταθμούς, τους εμπόρους, τους ασφαλιστές, τα νηολόγια και την τεκμηρίωση της Τουρκίας.
Το αργό γίνεται προϊόντα. Η προέλευση γίνεται αδιαφανής. Οι κυρώσεις που σχεδιάστηκαν να «δαγκώνουν» στο σημείο εξόρυξης γίνονται πορώδεις στο σημείο μετασχηματισμού.
Η Τουρκία επέδειξε αυτή τη μόχλευση τον Δεκέμβριο του 2022, όταν απαίτησε πρόσθετες εγγυήσεις ασφάλισης για τα δεξαμενόπλοια που διέρχονταν τα στενά, καθώς τέθηκε σε ισχύ η αρχιτεκτονική πλαφόν τιμών της G7.
Δεν επιβλήθηκε απαγόρευση, κι όμως σχηματίστηκαν ουρές. Ένα στενό που είναι νομικά ανοιχτό μπορεί να «πνιγεί» στρατηγικά μέσω τριβών συμμόρφωσης. Ο χρόνος γίνεται ισχύς.
Έκτοτε, οι Βρυξέλλες και οι εταίροι τους αυστηροποίησαν τους περιορισμούς – απαγορεύσεις αργού, απαγορεύσεις προϊόντων και σταδιακά χαμηλότερα πλαφόν τιμών – ωστόσο η επιβολή εξακολουθεί να εξαρτάται από το πού εδρεύει η στοίβα υπηρεσιών.
Η Τουρκία είναι ακριβώς το σημείο όπου αυτή η στοίβα μπορεί να ανασυγκροτηθεί εκτός δικαιοδοσίας της ΕΕ. Η ενέργεια είναι μόνο μέρος της εικόνας.
Οι έλεγχοι εξαγωγών εστιάζουν πλέον σε είδη διπλής χρήσης που έχουν εντοπιστεί σε ρωσικά οπλικά συστήματα, και οι κυρώσεις σε εξαγωγείς και φορείς logistics με έδρα την Τουρκία επιβεβαιώνουν ότι ο τουρκικός κόμβος είναι εξίσου εφοδιαστικός όσο και πετροχρηματοοικονομικός.
Η αρκτική ναυτιλιακή οδός της Ρωσίας μετατρέπεται σε διάδρομο «Σκοτεινού Στόλου» που χρησιμοποιείται από 100 πλοία υπό κυρώσεις
Αυτό αποκαλύπτει μια άβολη αρκτική πραγματικότητα για το ΝΑΤΟ. Οι βόρειοι σύμμαχοι μπορούν να θωρακίσουν τον Υψηλό Βορρά, να παρακολουθούν τις αρκτικές διελεύσεις και να επιβάλλουν κυρώσεις σε πλοία παγοκλάσης και έργα LNG.
Αλλά όσο ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ λειτουργεί ως το εμπορικό back office όπου οι ρωσικές ροές μετατρέπονται σε νομικά καταναλώσιμο εμπόριο, η πίεση που ασκείται στην Αρκτική θα συνεχίσει να διαρρέει προς νότο.
Αυτό δεν είναι μόνο ρωσική επινοητικότητα· είναι δυτική ανοχή στην έμμεση διαδρομή.
Δεν πρόκειται για νομική παραβίαση από την Τουρκία. Πρόκειται για στρατηγική ασυμφωνία – ανεκτή από τη συμμαχία και διευκολυνόμενη από μια Ευρωπαϊκή Ένωση που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Αρκτική ως περιφερειακό θέατρο και όχι ως σύστημα υπηρεσιών.
Το πολιτικό συμπέρασμα, συνεπώς, δεν είναι μια διακήρυξη περί κοινών αξιών, αλλά μια επιλογή εργαλείων.
Ή η Ευρώπη θα εντάξει το οικοσύστημα στενών και υπηρεσιών της Τουρκίας στην περίμετρο των αρκτικών κυρώσεων – μέσω ανταλλαγής πληροφοριών, δέουσας επιμέλειας στη ναυτιλία, ελέγχου κράτους λιμένα, αυστηρού ελέγχου ασφάλισης και αιρεσιμότητας συνδεδεμένης με την πρόσβαση στις αγορές – ή θα συνεχίσει να κάνει αυτό που κάνει από τον Φεβρουάριο του 2022:
Να παρακολουθεί τον Υψηλό Βορρά να σκληραίνει, ενώ η πολεμική οικονομία της Ρωσίας παραμένει ρευστή στα ζεστά νερά του Βοσπόρου.