Στο τραπέζι των διαβουλεύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισσαβώνας που αναφέρεται στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και η οποία προβλέπει ότι εάν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη υποχρεούνται να του παράσχουν βοήθεια. Η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση, με τη στήριξη της Ελλάδας και της Γαλλίας, επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη «λησμονημένη» ρήτρα των ευρωπαϊκών συνθηκών σε έναν ισχυρό μηχανισμό αποτροπής οποιασδήποτε επιθετικής ενέργειας.
Η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Λάνα Ζωχιού, κατά τη χθεσινή ενημέρωση των διπλωματικών συντακτών ανέφερε πως τους επόμενους μήνες θα εκπονηθεί ένας οδικός χάρτης για τον τρόπο ενεργοποίησης της συγκεκριμένης ρήτρας. Όπως δήλωσε, «για τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής διεξάγεται συζήτηση στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ουσιαστικά, ο επιταχυντής αυτής της συζήτησης ήταν τα γεγονότα στην Κύπρο, καθώς και όλο αυτό το ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο ουσιαστικά καθιστά αναγκαία την ενδυνάμωση αυτού του μηχανισμού αμοιβαίας συνδρομής.
Έχει ήδη τοποθετηθεί ο Έλληνας πρωθυπουργός, θα πρέπει να εκπονηθεί, τους επόμενους μήνες, ένας οδικός χάρτης για το άρθρο 42.7. Η Προεδρία μας είναι το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Προς το παρόν οι συζητήσεις που γίνονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφορούν στην περιγραφή του κατά περίπτωση τρόπου αντίδρασης, όταν ένα κράτος-μέλος ενεργοποιήσει το 42.7. Αυτό θα έχει τη μορφή ενός επιχειρησιακού εγχειριδίου».
Οι πιέσεις της Κύπρου και οι αντιρρήσεις της Τουρκίας
Η Λευκωσία πιέζει πλέον ανοιχτά για την επιχειρησιακή ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Λισσαβώνας. Η κίνηση αυτή δεν είναι τυχαία, καθώς η Κύπρος, ως ένα από τα λίγα κράτη-μέλη της ΕΕ που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ, δεν καλύπτεται από την εγγύηση του Άρθρου 5 της Συμμαχίας. Επιπλέον, σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ, όπου το Άρθρο 5 θεωρείται ανεφάρμοστο σε μια διαμάχη μεταξύ δύο μελών (όπως στην περίπτωση της Ελλάδας με την Τουρκία), η ρήτρα αυτή θα μπορούσε θεωρητικά να ενεργοποιηθεί όταν αφορά ένα κράτος-μέλος της ΕΕ και ένα μη μέλος, καθιστώντας την ιδιαίτερα ελκυστική για την αντιμετώπιση των τουρκικών απειλών.
Αυτός είναι και ο λόγος που η Τουρκία εκφράζει έντονες αντιρρήσεις για την εφαρμογή του άρθρου και παρακολουθεί με μεγάλη προσοχή και επιφυλακτικότητα τις προσπάθειες ενίσχυσης του αμυντικού ρόλου της ΕΕ. Όπως σημειώνεται σε αρθρογραφία των τουρκικών ΜΜΕ, οποιαδήποτε κίνηση εμπλέκει τις Βρυξέλλες σε ζητήματα ασφάλειας που αγγίζουν την Κύπρο θεωρείται από την Τουρκία ως προσπάθεια ανατροπής της διπλωματικής ισορροπίας στην περιοχή. Μάλιστα, αναφέρουν ότι Τούρκοι αξιωματούχοι επιμένουν πως η παρουσία τους στην Κύπρο βασίζεται στη συμφωνία ως εγγυήτρια δύναμη και προειδοποιούν ότι η εφαρμογή της ρήτρας 42.7 θα εδραιώσει τους ισχυρισμούς ότι η Τουρκία αποτελεί «εξωτερική πρόκληση ασφαλείας» για την Ευρώπη.
Για παράδειγμα, η εφημερίδα «Daily Sabah», σε άρθρο της με τίτλο «Η Τουρκία στο επίκεντρο, καθώς η ελληνοκυπριακή κυβέρνηση προωθεί την αμυντική ρήτρα της ΕΕ», γράφει ότι «η προσπάθεια της ελληνοκυπριακής κυβέρνησης να θέσει σε λειτουργία τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ έρχεται ύστερα από περιφερειακά σοκ ασφαλείας, αλλά αντανακλά επίσης μακροχρόνιες ανησυχίες που συνδέονται με τα όρια της Τουρκίας και του ΝΑΤΟ». Και σε άλλο σημείο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την Τουρκία σημειώνοντας: «Η Τουρκία, από την πλευρά της, πρέπει να δει αυτές τις προσπάθειες με προσοχή. Οποιαδήποτε κίνηση που θα μπορούσε να διευρύνει τον ρόλο της ΕΕ σε περιφερειακά ζητήματα ασφάλειας που αγγίζουν την Κύπρο ή την Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να θεωρηθεί στην Άγκυρα ως μια προσπάθεια μετατόπισης της διπλωματικής ισορροπίας».
Η Τουρκία, που απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι αποτελεί απειλή για τους Ελληνοκύπριους και ότι η παρουσία των στρατιωτικών δυνάμεων στο νησί λειτουργεί ως «εγγυητής σταθερότητας» για την προστασία των Τουρκοκυπρίων, δείχνει ότι θα κινηθεί προς τη ματαίωση της προσπάθειας που κάνει η Ελλάδα και η Κύπρος να «ζωντανέψουν» την αμυντική ρήτρα της ΕΕ. Η ελληνοκυπριακή πλευρά, πάντως, δείχνει αποφασισμένη να αναλάβει όλες τις πρωτοβουλίες που απαιτούνται για την εφαρμογή του συγκεκριμένου άρθρου.