Σε μια ιστορική κίνηση που μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις στον Νότιο Καύκασο, οι ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν υπέγραψαν την Παρασκευή (8/8/2025) στην Ουάσινγκτον κοινή δήλωση, δεσμευόμενοι να τερματίσουν οριστικά δεκαετίες συγκρούσεων.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump ο οποίος φιλοξένησε την τελετή, αναδείχθηκε ως ο κεντρικός διαμεσολαβητής της συμφωνίας, με πολλούς να κάνουν λόγο για «Nobel Ειρήνης στα σκαριά».
Το περιεχόμενο της συμφωνίας
Η συμφωνία, αν και οι πλήρεις δεσμεύσεις της παραμένουν ακόμη θολές ως προς τη νομική τους ισχύ, περιλαμβάνει:
• Μόνιμη παύση όλων των εχθροπραξιών
• Αποκατάσταση εμπορικών, διπλωματικών και ταξιδιωτικών σχέσεων
• Σεβασμό στην εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του κάθε κράτους
• Δημιουργία διαδρόμου διέλευσης από το Αζερμπαϊτζάν προς τον θύλακα του Nakhchivan μέσω Αρμενίας — γνωστός πλέον ως TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity)
Ο διάδρομος αυτός, πέρα από τη γεωπολιτική του σημασία, θα αναπτυχθεί υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, οι οποίες εξασφάλισαν δικαιώματα ανάπτυξης στην πλούσια σε φυσικούς πόρους περιοχή.
Ο ρόλος του Trump – «Ποιος άλλος αξίζει το Nobel;»
Κατά τη διάρκεια της τελετής υπογραφής, οι ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν έπλεξαν τo εγκώμιο του Αμερικανού προέδρου:
«Αυτό το επίτευγμα δεν θα ήταν δυνατό χωρίς την επιμονή και την ηγεσία του προέδρου Trump», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, Nikol Pashinyan.
«Ποιος άλλος, αν όχι ο Trump, αξίζει το Nobel Ειρήνης;», συμπλήρωσε ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ilham Aliyev.
Η εικόνα των δύο ηγετών να ανταλλάσσουν χειραψία υπό το βλέμμα του Trump αποτέλεσε μια ισχυρή οπτική ένδειξη συμφιλίωσης μετά από δεκαετίες εχθρότητας και αιματοχυσίας.
Ο Trump «ρυθμιστής» και εγγυητής
Ο Trump εμφανίστηκε βέβαιος για την επιτυχία της ειρήνης, δηλώνοντας:
«Αν υπάρξει ξανά πρόβλημα, θα με καλέσουν και θα το λύσουμε.»
Το σχόλιο υποδηλώνει όχι απλώς την προσωπική του εμπλοκή αλλά και μια νέα μορφή αμερικανικής διπλωματίας, βασισμένη στο άμεσο, προσωποπαγές στυλ του πρώην προέδρου.
Τι κερδίζουν οι ΗΠΑ από τη συμφωνία
Οι ΗΠΑ κατέκτησαν αποκλειστικά δικαιώματα ανάπτυξης για τον νέο διάδρομο Zangezur στην Αρμενία, ο οποίος συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα Nakhchivan.
Ο διάδρομος θα περιλαμβάνει σιδηροδρομικές, ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές, υπό την εποπτεία αμερικανικού κονσόρτσιουμ.
Αυτό αλλάζει τον γεωστρατηγικό χάρτη της περιοχής, μειώνοντας την επιρροή της Ρωσίας και του Ιράν και ενισχύοντας τις αμερικανικές οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις.
Η συμφωνία υπονοεί την αποχώρηση του OSCE Minsk Group και αποδυναμώνει τη ρωσική διπλωματική παρουσία στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ εμφανίζονται ως διαμεσολαβητής και εγγυητής ειρήνης, κάτι που ενισχύει το κύρος τους απέναντι σε ανταγωνιστικές δυνάμεις όπως η Κίνα, το Ιράν και η Ρωσία.
Παράλληλα με τη συμφωνία, ανακοινώθηκαν διμερείς συνεργασίες σε τομείς όπως ενέργεια, τεχνολογία και εμπόριο — ενισχύοντας την αμερικανική παρουσία στην περιοχή.
Επιπλέον, η ήδη υπάρχουσα Στρατηγική Συμμαχία με την Αρμενία ενισχύεται – περιλαμβάνει οικονομική, ενεργειακή και αμυντική συνεργασία.
Πανηγυρίζει η Τουρκία
Η Άγκυρα, μακροχρόνιος σύμμαχος του Αζερμπαϊτζάν, εξέφρασε την ικανοποίησή της:
«Χαιρετίζουμε την πρόοδο προς μια μόνιμη ειρήνη.
Σε μια εποχή κλιμακούμενων διεθνών κρίσεων, αυτή η συμφωνία είναι ιδιαίτερα σημαντική για την περιφερειακή σταθερότητα», ανέφερε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, επισημαίνοντας και τη συμβολή της αμερικανικής διπλωματίας.
Τι κερδίζει η Τουρκία από τη συμφωνία – Στόχος η περιφερειακή ηγεμονία
Η Τουρκία, ως μακροχρόνιος υποστηρικτής του Αζερμπαϊτζάν, βλέπει στη συμφωνία την ευκαιρία να ισχυροποιήσει τον ρόλο της ως περιφερειακής δύναμης.
Η Ουάσινγκτον εμπιστεύτηκε την Άγκυρα ως «παρένθετο διαμεσολαβητή», ενισχύοντας τη δύναμή της στον νότιο Καύκασο.
Η προοπτική ανοίγματος των συνόρων με την Αρμενία δημιουργεί ευκαιρίες για διεύρυνση του εμπορίου και της επιρροής σε τομείς όπως οι κατασκευές, η κλωστοϋφαντουργία και οι υποδομές.
Η Τουρκία μπορεί να διεκδικήσει σημαντικό μερίδιο στην οικονομία της Αρμενίας και στην ευρύτερη περιοχή.
Μέσω του Zangezur Corridor, η Τουρκία επιδιώκει τη σύνδεση με την Κεντρική Ασία και την Κίνα. Το εγχείρημα ενισχύει τη στρατηγική της σημασία ως κόμβου εμπορίου και ενέργειας εντός της Ευρασίας.
Η ενεργητική διπλωματία του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdogan, η υποστήριξή του στον τερματισμό των εχθροπραξιών και η προώθηση του διαλόγου αυξάνουν την επιρροή της Άγκυρας στον διεθνή στίβο ως παράγοντα ειρήνης.
Στρατηγικά κέρδη και γεωπολιτικά παιχνίδια
Παρά τις φιλικές δηλώσεις, το παρασκήνιο της συμφωνίας είναι σύνθετο:
• Το Αζερμπαϊτζάν είχε απαιτήσει τροποποιήσεις στο Σύνταγμα της Αρμενίας για να αφαιρεθούν αναφορές σε εδαφικές αξιώσεις για το Nagorno Karabakh.
• Ο Pashinyan έχει εξαγγείλει δημοψήφισμα για το 2027, προκαλώντας εσωτερικές αντιδράσεις στην Αρμενία.
• Η συμφωνία συνοδεύτηκε από την άρση των περιορισμών για στρατιωτική συνεργασία ΗΠΑ–Αζερμπαϊτζάν, γεγονός που αλλάζει τις ισορροπίες στον Καύκασο.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε υπό το καθεστώς της ανωνυμίας πως: «Ο μεγάλος κερδισμένος είναι η Αρμενία, που αποκτά τον πιο στρατηγικό εταίρο στην ιστορία της: τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι χαμένοι είναι η Ρωσία, η Κίνα και το Ιράν.»
Το παρελθόν δεν ξεχνιέται
Η διαμάχη Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν ξεκινά από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και κορυφώθηκε με δύο πολέμους (1990–1994 και 2020).
Το 2023, το Αζερμπαϊτζάν κατέλαβε εξ ολοκλήρου την περιοχή του Nagorno Karabakh οδηγώντας στον ξεριζωμό περίπου 100.000 Αρμενίων.
Παρά τη νέα συμφωνία, παραμένει ασαφές πώς θα επιλυθούν τα ζητήματα επιστροφής προσφύγων, αποναρκοθέτησης και αποκατάστασης εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δύο λαούς.