Η ανάλυση του Ανδρέα Μουντζουρούλια

Συμφωνία-σοκ ΗΠΑ – Ιράν: Ρήγμα Τραμπ – Νετανιάχου και φόβοι για νέα εποχή στη Μέση Ανατολή

Η επικείμενη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν προκαλεί πολιτικό σεισμό στη Μέση Ανατολή, με το Ισραήλ να εμφανίζεται πιο ανήσυχο από ποτέ για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η νέα αμερικανική στρατηγική απέναντι στην Τεχεράνη.

Την ώρα που Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται στην τελική ευθεία για την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης στην Ελβετία, στο Τελ Αβίβ καταγράφονται έντονες αντιδράσεις, με ισραηλινές πολιτικές και στρατιωτικές πηγές να κάνουν λόγο για μια συμφωνία που ενδέχεται να αλλάξει δραματικά τις ισορροπίες στην περιοχή.

Τα μυστικά σημεία της συμφωνίας που προκαλούν συναγερμό

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκονται οι πληροφορίες για το περιεχόμενο της συμφωνίας, η οποία φέρεται να περιλαμβάνει:

• Σταδιακή άρση κυρώσεων κατά του Ιράν
• Απελευθέρωση παγωμένων κεφαλαίων δισεκατομμυρίων δολαρίων
• Επανεκκίνηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου
• Αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
• Δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης

Για το Ισραήλ, το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι παραχωρήσεις που γίνονται προς το Ιράν είναι μεγαλύτερες από τα ανταλλάγματα που λαμβάνει η διεθνής κοινότητα.

Νετανιάχου προς Τραμπ: «Δεν δεσμεύομαι από τη συμφωνία»

Σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν σε ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να έχει διαμηνύσει στην αμερικανική πλευρά ότι το Ισραήλ δεν θεωρεί πως δεσμεύεται από τη συμφωνία.

Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει τον βαθύ προβληματισμό που επικρατεί στην ισραηλινή ηγεσία σχετικά με τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της συμφωνίας.

Στην Ιερουσαλήμ εκφράζονται φόβοι ότι η Τεχεράνη θα αποκτήσει πολύτιμο χρόνο, οικονομική ανάσα και αυξημένη περιφερειακή επιρροή.

«Η χειρότερη συμφωνία της εποχής»

Ισραηλινές πηγές περιγράφουν τη συμφωνία ως μία από τις πιο προβληματικές εξελίξεις των τελευταίων ετών.

Κατά τους επικριτές της συμφωνίας:

• Το Ιράν αποκτά οικονομική ανάσα.
• Περιορίζονται οι δυνατότητες στρατιωτικής δράσης του Ισραήλ.
• Η Τεχεράνη κερδίζει χρόνο για να ανασυγκροτήσει τις δομές ισχύος της.
• Οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν ενδέχεται να ενισχυθούν.

IDF και Mossad βλέπουν χαμένη ευκαιρία

Σύμφωνα με αναλύσεις που δημοσιεύονται στο Ισραήλ, υπάρχουν κύκλοι εντός του στρατιωτικού και πληροφοριακού μηχανισμού που θεωρούν ότι η πίεση προς το Ιράν έπρεπε να συνεχιστεί.

Ορισμένοι εκτιμούν ότι το ιρανικό καθεστώς αντιμετώπιζε σοβαρές προκλήσεις και ότι η συνέχιση της πίεσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αποδυνάμωσή του.

Η βασική ανησυχία είναι ότι η συμφωνία σταθεροποιεί το καθεστώς σε μια στιγμή που πολλοί θεωρούσαν ότι βρισκόταν υπό πρωτοφανή πίεση.

Το Κατάρ στο επίκεντρο του παρασκηνίου

Παράλληλα, πληθαίνουν οι αναφορές για έντονο διπλωματικό παρασκήνιο στο οποίο πρωταγωνιστεί το Κατάρ.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η Ντόχα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις διαβουλεύσεις που αφορούσαν:

• Τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ
• Τη μείωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο
• Τις οικονομικές διευκολύνσεις προς το Ιράν
• Τη διαμόρφωση του τελικού πλαισίου συμφωνίας

Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν ερωτήματα για τις νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στον Κόλπο.

Νέο μέτωπο στη Συρία;

Την ίδια στιγμή, πληροφορίες κάνουν λόγο για αμερικανικές διεργασίες σχετικά με τον ρόλο της Συρίας και της Χεζμπολάχ στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.

Οι συζητήσεις αυτές συνδέονται με ευρύτερες προσπάθειες αναδιάταξης του γεωπολιτικού χάρτη της Μέσης Ανατολής και έχουν προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε Ισραήλ, Λίβανο και Δαμασκό.

Νέα ένταση στις σχέσεις Τραμπ – Νετανιάχου

Η συμφωνία φαίνεται να δημιουργεί μία από τις σοβαρότερες δοκιμασίες στις σχέσεις μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Στο Ισραήλ θεωρούν ότι αρκετές από τις βασικές ανησυχίες ασφαλείας που είχαν τεθεί προς την αμερικανική πλευρά δεν ενσωματώθηκαν στο τελικό πλαίσιο.

Πολλοί αναλυτές μιλούν πλέον ανοιχτά για ένα βαθύ στρατηγικό ρήγμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ, το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Η επόμενη ημέρα στη Μέση Ανατολή

Η υπογραφή της συμφωνίας αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για ολόκληρη την περιοχή.

Από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι τον Λίβανο, τη Συρία και τον Περσικό Κόλπο, οι εξελίξεις που θα ακολουθήσουν ενδέχεται να καθορίσουν τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα των επόμενων ετών.

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν η συμφωνία θα οδηγήσει σε σταθερότητα και αποκλιμάκωση ή αν θα αποτελέσει την απαρχή μιας νέας περιόδου έντονων ανταγωνισμών και ανακατατάξεων στη Μέση Ανατολή.