Συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Ο Τραμπ πανηγυρίζει, το Ισραήλ ανησυχεί – Η ειρήνη που μπορεί να κρύβει τη σύγκρουση του αύριο

Το τέλος ενός πολέμου ή η αρχή μιας νέας γεωπολιτικής κρίσης;

Μετά από περισσότερες από 100 ημέρες πολεμικών συγκρούσεων, εκατοντάδες στρατιωτικά πλήγματα και μία διεθνή κοινότητα που παρακολουθούσε με αγωνία τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όλα δείχνουν πως Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν βρίσκονται ένα βήμα πριν από την επίσημη επικύρωση μιας ιστορικής συμφωνίας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε για ακόμη μία φορά ότι η συμφωνία είναι πλέον γεγονός, ενώ πληροφορίες από διπλωματικές πηγές και διαρροές μέσω Πακιστάν ενισχύουν το σενάριο ότι η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη έχουν ήδη καταλήξει σε ένα Μνημόνιο Κατανόησης που θα οδηγήσει σε επίσημη τελετή υπογραφής τις επόμενες ημέρες.

Παρά τα πανηγυρικά μηνύματα, όμως, πίσω από τους τίτλους περί ειρήνης κρύβονται σοβαρά ερωτήματα. Τι πραγματικά κέρδισε κάθε πλευρά; Ποιος βγαίνει ενισχυμένος από τη συμφωνία; Και κυρίως, γιατί το Ισραήλ εμφανίζεται πιο ανήσυχο από ποτέ;

Η πρώτη νίκη του Τραμπ: Ο Ορμούζ ανοίγει ξανά

Αν υπάρχει ένα σημείο που η αμερικανική πλευρά θεωρεί αδιαμφισβήτητη επιτυχία, αυτό είναι η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Ο θαλάσσιος διάδρομος από τον οποίο διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου πετρελαίου αποτέλεσε το ισχυρότερο διαπραγματευτικό όπλο της Τεχεράνης κατά τη διάρκεια της κρίσης. Η απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας προκάλεσε νευρικότητα στις διεθνείς αγορές και έφερε τις μεγάλες οικονομίες αντιμέτωπες με τον κίνδυνο νέας ενεργειακής αναταραχής.

Η επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση αποτελεί αναμφίβολα διπλωματική επιτυχία για την Ουάσιγκτον. Ο Τραμπ μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως αποτέλεσμα πίεσης που απέδωσε καρπούς, αποκαθιστώντας την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και περιορίζοντας τον κίνδυνο ενός παγκόσμιου οικονομικού σοκ.

Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η εικόνα ίσως δεν είναι τόσο απλή. Το Ιράν απέδειξε πως διαθέτει τη δυνατότητα να επηρεάζει κρίσιμες παγκόσμιες εμπορικές οδούς και να μετατρέπει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο πρόβλημα μέσα σε λίγες ημέρες.

Η συμφωνία υπάρχει, αλλά τα κρίσιμα σημεία παραμένουν κρυφά

Παρότι οι ανακοινώσεις πληθαίνουν, το πλήρες περιεχόμενο της συμφωνίας παραμένει άγνωστο.

Μέχρι στιγμής έχουν διαρρεύσει μόνο ορισμένα βασικά σημεία που αφορούν την κατάπαυση του πυρός, το άνοιγμα των θαλάσσιων οδών και την έναρξη νέου κύκλου διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών.

Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί ανησυχία σε αρκετές πρωτεύουσες της περιοχής.

Στη Μέση Ανατολή, οι λεπτομέρειες είναι εκείνες που καθορίζουν αν μια συμφωνία θα οδηγήσει σε σταθερότητα ή αν απλώς θα προσφέρει χρόνο στους αντιπάλους να ανασυνταχθούν πριν από την επόμενη αναμέτρηση.

Και μέχρι στιγμής, οι πιο κρίσιμες λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες.

Το Ισραήλ βλέπει μια «κακή συμφωνία»

Ενώ στην Ουάσιγκτον επικρατεί αισιοδοξία, στην Ιερουσαλήμ κυριαρχεί έντονος προβληματισμός.

Χαρακτηριστικός ήταν ο τίτλος της ισραηλινής εφημερίδας Yediot Aharonot που περιέγραψε τις εξελίξεις με δύο μόνο λέξεις:

«Κακή συμφωνία».

Η φράση αυτή συμπυκνώνει την κυρίαρχη αίσθηση στο πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο του Ισραήλ.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το περιεχόμενο της συμφωνίας. Είναι το γεγονός ότι το Ισραήλ φαίνεται να βρίσκεται εκτός της διαδικασίας λήψης αποφάσεων για μια διευθέτηση που επηρεάζει άμεσα τη δική του ασφάλεια.

Για πρώτη φορά μετά από μήνες πολέμου, οι συνομιλίες διεξάγονται ουσιαστικά ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, με την ισραηλινή κυβέρνηση να παρακολουθεί τις εξελίξεις χωρίς να καθορίζει την τελική ατζέντα.

Τα τρία μεγάλα κενά που προκαλούν συναγερμό

Οι ισραηλινές ανησυχίες επικεντρώνονται σε τρία κρίσιμα ζητήματα.

Το πυρηνικό πρόγραμμα

Το πρώτο αφορά το μέλλον του εμπλουτισμένου ουρανίου και των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν.

Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί σαφής μηχανισμός που να προβλέπει καταστροφή, απομάκρυνση ή πλήρη διεθνή έλεγχο των αποθεμάτων.

Για το Ισραήλ, οποιαδήποτε αναβολή αντιμετώπισης του ζητήματος ισοδυναμεί με κίνδυνο.

Οι βαλλιστικοί πύραυλοι

Το δεύτερο ζήτημα είναι το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα.

Παρότι αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους ανησυχίας για την ισραηλινή ασφάλεια, δεν φαίνεται να βρίσκεται στον πυρήνα της συμφωνίας.

Για την Ιερουσαλήμ αυτό συνιστά σοβαρό στρατηγικό κενό, καθώς οι πύραυλοι αποτελούν το βασικό μέσο μεταφοράς και προβολής ισχύος του Ιράν.

Η Χεζμπολάχ και οι ιρανικοί σύμμαχοι

Το τρίτο και ίσως σημαντικότερο ζήτημα αφορά το δίκτυο των ιρανικών συμμάχων στη Μέση Ανατολή.

Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη και οι οργανώσεις που στηρίζονται από την Τεχεράνη εξακολουθούν να αποτελούν βασικό στοιχείο της ιρανικής στρατηγικής.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ένδειξη ότι η συμφωνία υποχρεώνει το Ιράν να περιορίσει ουσιαστικά τη δράση ή τη χρηματοδότηση αυτών των οργανώσεων.

Ο Λίβανος μετατρέπεται στο μεγάλο αγκάθι

Η Χεζμπολάχ παραμένει η σημαντικότερη απειλή που αντιμετωπίζει το Ισραήλ στα βόρεια σύνορά του.

Για τον λόγο αυτό η πιθανότητα μιας συμφωνίας που θα παγώνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς να περιορίζει τη δράση της οργάνωσης προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ιερουσαλήμ.

Το πρόσφατο ισραηλινό χτύπημα σε στόχο της Χεζμπολάχ στα περίχωρα της Βηρυτού και η αρνητική αντίδραση του Τραμπ έδειξαν ότι οι αμερικανικές προτεραιότητες διαφέρουν πλέον αισθητά από τις ισραηλινές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει αποκλιμάκωση.

Το Ισραήλ επιδιώκει εξουδετέρωση της απειλής.

Αυτή η διαφορά αντίληψης ίσως αποτελέσει τη μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης ημέρας.

Ο Νετανιάχου υπό ασφυκτική πίεση

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα δύσκολο πολιτικό δίλημμα.

Από τη μία πλευρά δεν μπορεί να συγκρουστεί ανοιχτά με τον Τραμπ, έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους του στη διεθνή σκηνή.

Από την άλλη, η αποδοχή μιας συμφωνίας που δεν ικανοποιεί τις ισραηλινές απαιτήσεις μπορεί να προκαλέσει πολιτική θύελλα στο εσωτερικό της χώρας.

Οι αντιδράσεις τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από πρώην συνεργάτες του δείχνουν ότι η υπόθεση έχει εξελιχθεί σε ζήτημα εθνικής στρατηγικής και όχι κομματικής αντιπαράθεσης.

Η Τεχεράνη πανηγυρίζει χωρίς να πανηγυρίζει

Η ιρανική ηγεσία επιλέγει μια προσεκτική επικοινωνιακή στρατηγική.

Επισήμως αποφεύγει τους πανηγυρισμούς.

Ανεπισήμως, όμως, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τη συμφωνία ως αποτέλεσμα της ιρανικής αντοχής απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.

Η αφήγηση που προωθεί η Τεχεράνη είναι ξεκάθαρη: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επέβαλαν τους όρους τους, αλλά αναγκάστηκαν να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Πρόκειται για ένα μήνυμα που απευθύνεται κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο και αποσκοπεί στη διατήρηση του κύρους του καθεστώτος.

Η επόμενη ημέρα θα κρίνει τα πάντα

Η πιθανή συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μπορεί να βάλει τέλος σε έναν επικίνδυνο πόλεμο.

Δεν είναι βέβαιο όμως ότι θα βάλει τέλος και στην κρίση.

Αντιθέτως, πολλοί φοβούνται ότι η κατάπαυση του πυρός ίσως αποτελέσει απλώς μια περίοδο ανασύνταξης πριν από τον επόμενο γύρο αντιπαράθεσης.

Για τον Τραμπ, η συμφωνία αποτελεί ευκαιρία να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που σταμάτησε έναν πόλεμο πριν εξελιχθεί σε παγκόσμια κρίση.

Για το Ιράν, είναι μια ευκαιρία να ανακτήσει χρόνο, οικονομικές ανάσες και διπλωματικό χώρο.

Για το Ισραήλ, όμως, η μεγάλη ανησυχία παραμένει η ίδια: μήπως η ειρήνη που διαφημίζεται σήμερα εξελιχθεί στην απειλή που θα κληθεί να αντιμετωπίσει αύριο.