Τέσσερα χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στην Καμπούλ, το Πακιστάν ενορχηστρώνει έναν ακόμη πόλεμο δι’ αντιπροσώπων στην δεκαετή εμπλοκή του στο Αφγανιστάν. Πρόσφατες αναφορές από πακιστανικά μέσα ενημέρωσης και διεθνή μέσα υποδηλώνουν ότι το Ισλαμαμπάντ σχεδιάζει να επιτρέψει στην αφγανική αντιπολίτευση να ανοίξει γραφείο στο έδαφός του, μια κίνηση που θεωρείται ευρέως ως άμεση προσπάθεια υπονόμευσης του καθεστώτος των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Αυτό έρχεται εν μέσω αυξανόμενης εχθρότητας μεταξύ των δύο γειτόνων, που πυροδοτήθηκε από τις αεροπορικές επιδρομές του Πακιστάν σε αφγανικό έδαφος, την μαζική απέλαση Αφγανών προσφύγων και την άρνηση του Ισλαμαμπάντ να αναγνωρίσει την κυβέρνηση των Ταλιμπάν. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι το ισχυρό στρατιωτικό κατεστημένο του Πακιστάν, με επικεφαλής τον Στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ, είναι ολοένα και πιο απογοητευμένο από την αποτυχία των Ταλιμπάν να υπηρετήσουν τον παραδοσιακό τους ρόλο του «στρατηγικού βάθους» – χρησιμοποιώντας το Αφγανιστάν ως φιλικό, εύκαμπτο προστατευτικό πεδίο έναντι της Ινδίας. Αντ’ αυτού, οι Ταλιμπάν έχουν διατηρήσει μια ρεαλιστική απόσταση από το Ισλαμαμπάντ και έχουν ανοίξει διπλωματικά κανάλια με το Νέο Δελχί, μια εξέλιξη που έχει εξοργίσει τους στρατηγούς του Πακιστάν.
Όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ τον Αύγουστο του 2021, πολλοί στο κατεστημένο του Πακιστάν το γιόρτασαν ως «στρατηγική νίκη», υποθέτοντας ότι οι μακροχρόνιοι σύμμαχοί τους θα ευθυγραμμίζονταν με τα συμφέροντα του Ισλαμαμπάντ. Αλλά ο μήνας του μέλιτος γρήγορα έληξε. Η ηγεσία των Ταλιμπάν αντιστάθηκε στην πίεση του Πακιστάν και αρνήθηκε να μετατρέψει το Αφγανιστάν σε κράτος-πελάτη. Αντ’ αυτού, διεκδίκησαν την κυριαρχία τους, αψηφώντας το Ισλαμαμπάντ σε βασικά ζητήματα όπως τα σύνορα της Γραμμής Ντουράντ, οι εμπορικές πολιτικές και η συνεργασία κατά της τρομοκρατίας. Απογοητευμένοι από αυτή την ανυπακοή, ο στρατός του Πακιστάν φαίνεται τώρα να επιστρέφει στο παλιό του εγχειρίδιο: την αποσταθεροποίηση μέσω πληρεξουσίων.
Οι αναφορές δείχνουν ότι ο στρατός και οι υπηρεσίες πληροφοριών του Πακιστάν υποστηρίζουν σιωπηλά εξόριστες προσωπικότητες της αφγανικής αντιπολίτευσης και εξετάζουν το ενδεχόμενο να τους επιτρέψουν να ανοίξουν ένα επίσημο γραφείο σε πακιστανικό έδαφος. Αυτό θα σηματοδοτούσε μια σημαντική κλιμάκωση στην πολιτική του Ισλαμαμπάντ απέναντι στην Καμπούλ. Αρκετές πολιτικές προσωπικότητες από την πρώην αφγανική δημοκρατία, συμπεριλαμβανομένων μελών της πρώην Βόρειας Συμμαχίας και του εξόριστου Εθνικού Μετώπου Αντίστασης (NRF), ζουν ήδη στο Πακιστάν εδώ και χρόνια. Σύμφωνα με αναφορές, τους τελευταίους μήνες έχουν πραγματοποιηθεί συναντήσεις μεταξύ Πακιστανών αξιωματούχων και μελών της αφγανικής αντιπολίτευσης για να διερευνηθούν τρόποι «αναζωογόνησης» του κινήματος κατά των Ταλιμπάν. Οι παρατηρητές προειδοποιούν ότι αυτή η πολιτική κινδυνεύει να βυθίσει ξανά το Αφγανιστάν στο χάος, κάτι που η περιοχή δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά.
Επιπλέον, φέτος, το Πακιστάν πραγματοποίησε αρκετές αεροπορικές επιδρομές στο ανατολικό Αφγανιστάν, σύμφωνα με πληροφορίες, στοχεύοντας κρησφύγετα του TTP. Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις επιθέσεις έπληξαν περιοχές αμάχων, σκοτώνοντας και τραυματίζοντας δεκάδες Αφγανούς, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Παστούν. Η Καμπούλ κάλεσε τον απεσταλμένο του Πακιστάν και προειδοποίησε ότι τέτοιες επιθέσεις παραβιάζουν την κυριαρχία του Αφγανιστάν και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σοβαρές συνέπειες. Αυτά τα περιστατικά έχουν εντείνει την οργή του κοινού κατά του Πακιστάν, με χιλιάδες Αφγανούς να καταδικάζουν τις ενέργειες του Ισλαμαμπάντ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Hashtags όπως «#StopPakistanAirstrikes» και «#HandsOffAfghanistan» έχουν γίνει trending στο X (πρώην Twitter), αντανακλώντας ένα αυξανόμενο κύμα δυσαρέσκειας σε όλο το Αφγανιστάν.
Ο χειρισμός των Αφγανών προσφύγων από το Πακιστάν έχει προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο εχθρότητας. Από τα τέλη του 2023, το Ισλαμαμπάντ έχει απελάσει εκατοντάδες χιλιάδες Αφγανούς πρόσφυγες, πολλοί από τους οποίους ζούσαν στο Πακιστάν για δεκαετίες. Τα Ηνωμένα Έθνη και οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επικρίνει την κίνηση, χαρακτηρίζοντάς την ως παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου. Ωστόσο, το Πακιστάν συνεχίζει τις απελάσεις του, ισχυριζόμενο ότι οι πρόσφυγες αποτελούν βάρος ασφάλειας και κάλυψη για φερόμενη διείσδυση μαχητών. Αυτή η σκληρή στάση, σε συνδυασμό με τη στρατιωτική επιθετικότητα και τις πολιτικές παρεμβάσεις, έχει ωθήσει τις σχέσεις Αφγανιστάν-Πακιστάν στο χαμηλότερο σημείο τους από την κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν.
- Διαφήμιση –
Το σχέδιο για το άνοιγμα ενός γραφείου της αφγανικής αντιπολίτευσης στο Πακιστάν θα οδηγήσει αυτή την αντιπαράθεση ακόμη περισσότερο. Οι αναλυτές πιστεύουν ότι ο στόχος του Ισλαμαμπάντ είναι να καλλιεργήσει μια εναλλακτική αφγανική ηγεσία πιστή στα πακιστανικά συμφέροντα. Φιλοξενώντας ηγέτες της αντιπολίτευσης, το Πακιστάν ελπίζει να σηματοδοτήσει ότι μπορεί ακόμα να διαμορφώσει το μέλλον του Αφγανιστάν και να τιμωρήσει τους Ταλιμπάν για την ανυπακοή τους. Αλλά ένα τέτοιο βήμα πιθανότατα θα προκαλούσε αντίποινα από την Καμπούλ και θα αποσταθεροποιούσε περαιτέρω τις παραμεθόριες περιοχές. Οι Ταλιμπάν έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι τυχόν δραστηριότητες κατά των Ταλιμπάν που οργανώνονται από το Πακιστάν θα αντιμετωπίζονται ως πράξεις εχθρότητας. Αυτό εγείρει την πιθανότητα διασυνοριακών συγκρούσεων, κλιμάκωσης των μαχητών και ακόμη μεγαλύτερης αστάθειας σε όλη την περιοχή.
Η ειρωνεία είναι ότι οι ενέργειες του Πακιστάν δεν βλάπτουν μόνο το Αφγανιστάν, αλλά και αποσπούν μπούμερανγκ στο εσωτερικό. Οι αεροπορικές επιδρομές και οι μυστικές επιχειρήσεις δεν έχουν καταφέρει να περιορίσουν το TTP, το οποίο συνεχίζει να επιτίθεται στις πακιστανικές δυνάμεις ασφαλείας στο Χιμπέρ Παχτούνκβα και το Μπαλουχιστάν. Η οικονομία του Πακιστάν βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, ωστόσο το στρατιωτικό κατεστημένο συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα στις στρατηγικές περιπέτειες έναντι της εσωτερικής σταθερότητας.