Οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ κλιμακώνονται τα τελευταία δύο χρόνια και η πρόσφατη δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ενδέχεται να σηματοδοτεί ένα ακόμη βήμα προς την ένταση.
Οι δύο χώρες δραστηριοποιούνται στη Συρία και εμπλέκονται ενεργά στις εξελίξεις της χώρας. Παράλληλα, τα συμφέροντά τους συγκρούονται στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Βρισκόμαστε σε μια μη βίαιη σύγκρουση με την Τουρκία», δήλωσε ισραηλινή πηγή στο N12.
Ο Τούρκος πρόεδρος εξαπέλυσε χθες (Τετάρτη) σφοδρή επίθεση κατά του Ισραήλ, δηλώνοντας ότι η χώρα «απειλεί την Τουρκία». Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρκική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ γίνεται ολοένα και πιο επιθετική, καθώς τα συμφέροντα Άγκυρας και Ιερουσαλήμ συγκρούονται σε μια σειρά ζητημάτων, από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι το Ιράν και τη Συρία.
«Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση αδιάκοπης αντιπαράθεσης», ανέφερε ισραηλινή πηγή στο N12. «Η Τουρκία αποτελεί μια πολύ μεγάλη πρόκληση για το Ισραήλ. Οι εκφάνσεις αυτής της πρόκλησης βρίσκονται κυρίως στο επίπεδο της ρητορικής. Έχει ξεπεράσει τα αποδεκτά διπλωματικά όρια και έχει γίνει αφόρητη».
Η ίδια πηγή εκτίμησε ότι οι δηλώσεις του Ερντογάν δεν είναι κάτι νέο, αλλά επανάληψη γνωστών θέσεων. Σύμφωνα με την ανάλυσή της, η Τουρκία δεν έχει συμφέρον να εμπλακεί σε περιφερειακή στρατιωτική σύγκρουση με το Ισραήλ, ιδιαίτερα ως μέλος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, διαθέτει άλλα μέσα πίεσης απέναντι στην Ιερουσαλήμ.
«Ο Ερντογάν έχει τρόπους να κινηθεί εναντίον του Ισραήλ. Στο οικονομικό πεδίο διέκοψε το εμπόριο, ενώ σε διεθνές επίπεδο, όπου οι Τούρκοι μπορούν να μας δημιουργήσουν προβλήματα, το κάνουν», σημείωσε.
Το μέτωπο Συρίας – Λιβάνου
Στην ομιλία του στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι οι ισραηλινές επιχειρήσεις στη Συρία και τον Λίβανο έχουν φτάσει σε σημείο που απειλούν άμεσα και την Τουρκία.
Η Συρία αποτελεί χώρα ιδιαίτερης σημασίας για την Άγκυρα, καθώς συνορεύει με αυτήν και η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στην εξέλιξη των γεγονότων εκεί, ιδιαίτερα μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ και την άνοδο της νέας συριακής ηγεσίας.
«Η Τουρκία θεωρεί τη Συρία ζώνη επιρροής της και θα επιθυμούσε να λειτουργεί ως ένα είδος προστάτιδας δύναμης, κάτι που δεν επιθυμούν απαραίτητα οι ίδιοι οι Σύροι», εξηγεί ο Νιμρόντ Γκόρεν, πρόεδρος και ιδρυτής του Ινστιτούτου Mitvim και συνδιευθυντής του Diplomads.
Όπως επισημαίνει, τον τελευταίο χρόνο έχουν αυξηθεί οι τριβές μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ γύρω από τη Συρία. Ωστόσο, στο παρελθόν οι δύο χώρες κατάφερναν να συντονίζουν τις «κόκκινες γραμμές» και τις πολιτικές τους ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις.
Για τον Λίβανο, ο Γκόρεν σημειώνει ότι η κατάσταση είναι διαφορετική. Η χώρα δεν ανήκει στη σφαίρα επιρροής της Τουρκίας, ενώ η Χεζμπολάχ απέχει ιδεολογικά και πολιτικά από τον Ερντογάν. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Τούρκος πρόεδρος αξιοποιεί πολιτικά την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ δέχεται έντονη διεθνή κριτική και πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ανατολική Μεσόγειος
Πέρα από τη Συρία και τον Λίβανο, ο Ερντογάν αναφέρθηκε και στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Βλέπουμε πρωτοβουλίες που καθοδηγούνται από το Ισραήλ και προκαλούν προβλήματα στην περιοχή της Μεσογείου. Κανείς δεν θα πρέπει να επιδιώκει περιπέτειες σε αυτή την περιοχή», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «η απάντησή μας θα είναι ξεκάθαρη και ισχυρή αν παραβιαστούν τα δικαιώματα των Τούρκων και των Τουρκοκυπρίων στην Ανατολική Μεσόγειο».
«Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί πολύ πιο σύνθετο και επικίνδυνο πεδίο για εμάς και τους Τούρκους», ανέφερε η ισραηλινή πηγή. «Από τουρκικής πλευράς υπάρχει ανοιχτή αντιπαράθεση με την Ελλάδα για ζητήματα κυριαρχίας σε νησιά και θαλάσσιες ζώνες, ενώ η Τουρκία διαθέτει σημαντικές ναυτικές δυνατότητες».
Η ίδια πηγή υπογράμμισε ότι και η Κύπρος αποτελεί κομβικό ζήτημα για την Άγκυρα.
Οι εξελίξεις αυτές συμπίπτουν με τη συνεχή ενίσχυση των σχέσεων Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου. Στα τέλη του 2025 οι ηγέτες των τριών χωρών συναντήθηκαν στο Ισραήλ και ανακοίνωσαν περαιτέρω εμβάθυνση της πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας τους.
Σύμφωνα με τον Γκόρεν, η στρατηγική συνεργασία Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου θεωρείται από την Τουρκία απειλή για τα συμφέροντά της.
«Η Άγκυρα βλέπει ότι η αρχιτεκτονική συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθεί να υφίσταται και μετά τον πόλεμο. Πιστεύει ότι πρόκειται για μηχανισμό που στρέφεται εναντίον της και επιδιώκει να επιδείξει ισχύ στην περιοχή», σημειώνει ο αναλυτής, χαρακτηρίζοντας τη συμμαχία αυτή «στρατηγικό πρόβλημα» για την Τουρκία.
Η ισραηλινή πηγή εκτίμησε ότι καμία από τις υφιστάμενες αντιπαραθέσεις δεν αναμένεται να εξελιχθεί σε στρατιωτική σύγκρουση. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι στην Ανατολική Μεσόγειο ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών είναι μεγαλύτερος.
Οι φιλοδοξίες του Ερντογάν και ο αμερικανικός παράγοντας
Τα τελευταία χρόνια ο Ερντογάν επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της Τουρκίας ως περιφερειακής δύναμης. Στο πλαίσιο αυτό, βλέπει το Ισραήλ τόσο ως εμπόδιο όσο και ως μέσο για την επίτευξη των στόχων του.
«Αποτελεί μέρος της τουρκικής πολιτικής η διαφοροποίηση από τα αραβικά κράτη και η υιοθέτηση πιο δυναμικής στάσης απέναντι στο Ισραήλ», εξηγεί ο Γκόρεν. Όπως σημειώνει, πρόκειται για στρατηγική που αποσκοπεί στην ενίσχυση της περιφερειακής θέσης της Τουρκίας.
Παράλληλα, οι δηλώσεις του Ερντογάν απευθύνονται και στο εσωτερικό ακροατήριο της χώρας, όπου η πλειονότητα των πολιτών διατηρεί αρνητική στάση απέναντι στο Ισραήλ.
Σημαντικό μέρος της ισχύος της Τουρκίας αποδίδεται και στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και στους δεσμούς μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Ερντογάν.
«Ο Ερντογάν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους Αμερικανούς. Η δύναμή του πηγάζει από την εμπιστοσύνη που του δείχνει ο Τραμπ», υποστήριξε η ισραηλινή πηγή.
Η ίδια εκτιμά ότι η ρητορική κλιμάκωση από την τουρκική πλευρά θα συνεχιστεί χωρίς απαραίτητα να οδηγήσει σε ουσιαστική αλλαγή πολιτικής.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαχειρίζονται εύκολα το επίπεδο της ρητορικής. Όσο η Ουάσιγκτον δεν θέτει σαφείς κόκκινες γραμμές στην Τουρκία για αυτού του είδους τις δηλώσεις, η επιθετική ρητορική θα παραμείνει και πιθανότατα θα ενταθεί», καταλήγει.