Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν περάσει πλέον σε μια φάση που ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη περιφερειακής κρίσης. Η σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν δεν αφορά μόνο στρατιωτικές επιχειρήσεις ή επιμέρους ισορροπίες ισχύος. Αγγίζει την παγκόσμια ασφάλεια, το ενεργειακό σύστημα, τις θαλάσσιες οδούς, το διεθνές εμπόριο, αλλά και τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.
Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά σύνθετο και επικίνδυνο περιβάλλον, ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης, μίλησε στον Χρήστο Κωνσταντινίδη και τον Ανδρέα Μουντζουρούλια για λογαριασμό του International Institute of Strategy, καταθέτοντας τη δική του εκτίμηση για την επόμενη ημέρα του πολέμου, το ενδεχόμενο πτώσης του καθεστώτος στην Τεχεράνη, τον ρόλο της Τουρκίας, τη στρατηγική αξία της Κύπρου και της Ελλάδας, αλλά και το ευρύτερο σχέδιο αναδιαμόρφωσης της περιοχής.
Η συζήτηση που ακολουθεί δεν περιορίζεται στην τρέχουσα επικαιρότητα. Φωτίζει τα βαθύτερα στρατηγικά κίνητρα των εμπλεκομένων, αναδεικνύει τις ιστορικές και γεωπολιτικές παραμέτρους της κρίσης και αποτυπώνει με σαφήνεια την πεποίθηση ότι ο κόσμος μπαίνει σε μια περίοδο γενικευμένων ανακατατάξεων.
Κύριε Μπαλτζώη, το ερώτημα που τίθεται όλο και πιο έντονα τις τελευταίες ημέρες είναι αν μπορεί να πέσει το καθεστώς στην Τεχεράνη. Βλέπετε ένα τέτοιο ενδεχόμενο ή είμαστε ακόμη μακριά από αυτό;
«Με τους βομβαρδισμούς μόνο δεν πέφτει κανένα καθεστώς. Δεν έχει πέσει ιστορικά έτσι ένα καθεστώς και δύσκολα θα πέσει τώρα. Για να μιλήσουμε σοβαρά για ανατροπή στην Τεχεράνη, θα πρέπει να δούμε είτε μια πραγματική λαϊκή εξέγερση είτε χερσαία εμπλοκή, αυτό που οι Αμερικανοί αποκαλούν boots on the ground. Όμως το Ιράν δεν είναι μια εύκολη χώρα. Είναι τεράστιο σε έκταση, με εξαιρετικά δύσκολο έδαφος, ορεινό, με βαθιές χαραδρώσεις, με φυσικά εμπόδια και με πληθυσμό που έχει ιστορική αντοχή.
Οι Πέρσες είναι ένας υπερήφανος και σκληρός λαός, με έντονη αυτοκρατορική συνείδηση. Το έχω δει και προσωπικά. Υπάρχουν βεβαίως και εθνικές μειονότητες, όπως οι Κούρδοι, οι Αζέροι και οι Μπαλούχοι, που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν εσωτερικές πιέσεις. Όμως ούτε αυτό σημαίνει αυτομάτως κατάρρευση. Το αντίθετο: μιλάμε για ένα εξαιρετικά σύνθετο εσωτερικό πεδίο.
Επιπλέον, η εμπειρία των προηγούμενων εξεγέρσεων δείχνει ότι το καθεστώς είναι αδίστακτο. Από το 1979 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί δεκάδες εξεγέρσεις και σχεδόν όλες κατέληξαν στο αίμα. Στο Ιράν δεν αντιμετωπίζουν τις διαδηλώσεις με δακρυγόνα όπως στην Ευρώπη. Εκεί απαντούν με πραγματικά πυρά. Άρα, στο παρόν στάδιο, δεν θα έλεγα ότι είμαστε κοντά σε πτώση του καθεστώτος».
Πάμε στον ρόλο της Τουρκίας. Φοβάται πράγματι η Άγκυρα ότι μετά το Ιράν μπορεί να έρθει η σειρά της; Και πόσο σοβαρά πρέπει να διαβαστούν οι ισραηλινές αναφορές περί ενός ενδεχόμενου μουσουλμανικού άξονα υπό τουρκική επιρροή;
«Η Τουρκία ανησυχεί και έχει λόγο να ανησυχεί. Οι δηλώσεις που ακούστηκαν από ισραηλινής πλευράς, ειδικά από πρόσωπα όπως ο Ναφτάλι Μπένετ, δεν είναι τυχαίες. Δεν απηχούν μόνο προσωπικές του απόψεις, αλλά ένα ευρύτερο ρεύμα σκέψης μέσα στο Ισραήλ. Το μήνυμα είναι σαφές: το Ιράν θεωρείται η άμεση υπαρξιακή απειλή, αλλά η Τουρκία αντιμετωπίζεται ως εν δυνάμει επόμενος πόλος ισλαμικής ισχύος που μπορεί να αμφισβητήσει το ισραηλινό σχέδιο ασφαλείας και επιρροής στην περιοχή.
Η Άγκυρα το καταλαβαίνει αυτό. Βλέπει ότι διαμορφώνονται νέα μπλοκ, νέες συμμαχίες και ένα πλέγμα συνεργασιών που περιορίζει τον δικό της ρόλο. Βλέπει επίσης πως πυραυλικές απειλές άγγιξαν πλέον και το δικό της έδαφος, με αναχαιτίσεις πάνω από τη Συρία και τη νότια Τουρκία. Άρα η Τουρκία δεν είναι πλέον απλός παρατηρητής. Νιώθει ότι βρίσκεται μέσα στο κάδρο.
Αυτό εξηγεί και την ένταση των αντιδράσεών της. Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται ότι ένα νέο γεωπολιτικό σχήμα χτίζεται στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, στο οποίο η ίδια δεν έχει τον ρόλο που θα ήθελε».