Η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση για την εθνική άμυνα από το πεδίο των εξοπλισμών στο πεδίο του στρατηγικού ρόλου της χώρας. Στο προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε την άμυνα ως τον πρώτο πυλώνα της «ισχυρής Ελλάδας του 2030», συνδέοντας τα Rafale, τα F-16 Viper, τα F-35, τις φρεγάτες Belharra και την «Ασπίδα του Αχιλλέα» με μια ευρύτερη επιδίωξη, την ανάδειξη της Ελλάδας σε χώρα με αυξημένη αποτρεπτική ισχύ και ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η πολιτική γραμμή του πρωθυπουργού συμπληρώθηκε από την επιχειρησιακή αποτύπωση του Νίκου Δένδια. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας περιέγραψε μια Ελλάδα που θωρακίζει την επικράτειά της, συμμετέχει σε αποστολές εκτός συνόρων, στηρίζει συμμαχικές ανάγκες, επενδύει σε drones και anti drones, αναδιοργανώνει τη θητεία και την εφεδρεία και επιχειρεί να χτίσει εγχώρια αμυντική τεχνολογία μέσω του ΕΛΚΑΚ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο όρος «πάροχος ασφαλείας» αποκτά ειδικό περιεχόμενο καθώς παραπέμπει σε στρατιωτικές δυνατότητες, επιχειρησιακή παρουσία, συμμαχική αξιοπιστία, προστασία κρίσιμων θαλάσσιων ζωνών και ικανότητα αποτροπής σε ένα περιβάλλον όπου οι απειλές περνούν πλέον από τον αέρα, τη θάλασσα, τον κυβερνοχώρο, το διάστημα και τα μη επανδρωμένα συστήματα.
Η άμυνα ως πυλώνας της ισχυρής Ελλάδας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε την εθνική άμυνα στην κορυφή του σχήματος της «ισχυρής Ελλάδας». Η αναφορά του στα Rafale, στα αναβαθμισμένα F-16, στα πρώτα F-35 που αναμένονται τα επόμενα χρόνια και στις φρεγάτες Belharra υπηρετεί μια πολιτική γραμμή που θέλει την αποτροπή να στηρίζεται σε μετρήσιμες στρατιωτικές δυνατότητες.
Η φρεγάτα «Κίμων» χρησιμοποιήθηκε στην ομιλία του πρωθυπουργού ως σύμβολο της νέας ναυτικής ισχύος. Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει τη ναυτική αναβάθμιση ως τμήμα μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφάλειας, η οποία αφορά το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία.
Η Ασπίδα του Αχιλλέα και η νέα λογική αποτροπής
Στο κέντρο αυτής της αμυντικής αφήγησης βρίσκεται η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Ο πρωθυπουργός την περιέγραψε ως έναν θόλο που θα προστατεύει την επικράτεια από πολλαπλές απειλές: πυραύλους, αεροσκάφη, drones, πλοία, θαλάσσια drones και υποβρύχια.
Η εν λόγω πληροφορία δείχνει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να περάσει από την παραδοσιακή λογική των ξεχωριστών κλάδων σε μια πιο σύνθετη αντίληψη άμυνας. Η απειλή δεν έρχεται πλέον από ένα μέσο ή από ένα πεδίο αλλά συνδυαστικά. Από αέρα, θάλασσα, υποθαλάσσιο χώρο, κυβερνοχώρο, δορυφορικά συστήματα και μη επανδρωμένες πλατφόρμες.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» λειτουργεί έτσι ως πολιτικό και στρατιωτικό σχήμα της νέας αποτροπής. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πολυεπίπεδου πλέγματος προστασίας, στο οποίο η αεράμυνα, η αντιπυραυλική άμυνα, τα anti drone συστήματα, η ναυτική επιτήρηση και οι νέες τεχνολογίες θα εντάσσονται σε κοινή επιχειρησιακή λογική.
Η εγχώρια αμυντική παραγωγή
Ο πρωθυπουργός μίλησε για τον στόχο ανάπτυξης ισχυρής εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, με συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα.Η κατεύθυνση αυτή, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, την ανάγκη η Ελλάδα να πάψει να λειτουργεί ως απλός πελάτης ξένων οπλικών συστημάτων. Πρόκειται για μία μεσομακροπρόθεσμη στρατηγική επιλογή με στόχο η Ελλάδα να αποκτά παραγωγική συμμετοχή, τεχνογνωσία, δυνατότητα συντήρησης, προσαρμογής και ανάπτυξης λύσεων που απαντούν στις δικές της απειλές.
Το ΕΛΚΑΚ παρουσιάζεται ως βασικός μηχανισμός αυτής της αλλαγής. Η αναφορά στο anti drone σύστημα «Κένταυρος» δεν είναι δευτερεύουσα. Χρησιμοποιείται ως παράδειγμα ελληνικής τεχνολογικής απάντησης σε μια από τις πιο κρίσιμες απειλές του σύγχρονου πεδίου μάχης. Τα drones και τα anti drones έχουν πλέον κεντρική θέση στις συγκρούσεις, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή και την Ερυθρά Θάλασσα.
Η ομιλία Δένδια και το επιχειρησιακό αποτύπωμα
Αν η ομιλία Μητσοτάκη έδωσε την πολιτική ομπρέλα, η ομιλία Δένδια έδωσε το επιχειρησιακό βάθος. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας παρουσίασε την «Ατζέντα 2030» ως τη μεγάλη μεταρρύθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων, με νέα δομή, νέα εκπαίδευση, αναδιοργάνωση μονάδων, αλλαγές στη θητεία και νέα λογική εφεδρείας.
Η αναφορά του σε 17 μικροδορυφόρους, σε κυβερνοχώρο και διάστημα δείχνει ότι το υπουργείο Εθνικής Άμυνας επιχειρεί να τοποθετήσει την Ελλάδα στο νέο περιβάλλον των πολυχωρικών επιχειρήσεων. Οι Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να επιχειρούν και σε πεδία όπου η πληροφορία, η επικοινωνία, η επιτήρηση και η τεχνολογική υπεροχή είναι συχνά εξίσου σημαντικές με την κλασική ισχύ πυρός σε ξηρά, θάλασσα και αέρα.
Η αλλαγή στη θητεία και η εκπαίδευση των στρατεύσιμων σε drones και anti drones εντάσσονται στο ίδιο σχήμα. Η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι η άμυνα δεν χτίζεται με προσωπικό, δεξιότητες, εκπαίδευση, εφεδρεία και δυνατότητα ταχείας προσαρμογής πέρα από τα οπλικά συστήματα.
Ο ρόλος του παρόχου ασφαλείας
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας μίλησε για ελληνική παρουσία στη Βοσνία Ερζεγοβίνη και στο Κόσσοβο, για αντιαεροπορική κάλυψη προς τη Βουλγαρία με Patriot, για παρουσία στη Σαουδική Αραβία, για ρόλο στην Κύπρο και για συμμετοχή στις ευρωπαϊκές θαλάσσιες επιχειρήσεις «Ειρήνη» και «Ασπίδες».
Αυτή η απαρίθμηση δίνει συγκεκριμένο περιεχόμενο στον όρο «πάροχος ασφαλείας». Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως χώρα που συμμετέχει σε ειρηνευτικές αποστολές στα Βαλκάνια, στηρίζει συμμαχική αεράμυνα, προστατεύει κρίσιμες υποδομές, βρίσκεται δίπλα στην Κύπρο και μετέχει σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θαλάσσιας ασφάλειας.
Το στοιχείο αυτό διαφοροποιεί τη συζήτηση από την κλασική αντίληψη της άμυνας ως προστασίας των συνόρων. Η εθνική αποτροπή παραμένει η βάση. Πάνω σε αυτήν, όμως, προστίθεται η δυνατότητα συμμετοχής σε αποστολές που ενδιαφέρουν την ΕΕ, το ΝΑΤΟ και τους περιφερειακούς εταίρους.
Η επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας ελληνικής αμυντικής παρουσίας. Η περιοχή έχει αποκτήσει κρίσιμη σημασία λόγω των απειλών κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας και της εμπορικής κίνησης. Για μια χώρα με ισχυρό ναυτιλιακό αποτύπωμα, η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών δεν είναι θεωρητικό ζήτημα.
Η ελληνική συμμετοχή στην επιχείρηση συνδέεται με την προστασία της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, τη συμμαχική παρουσία και τη δυνατότητα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων να λειτουργούν σε απαιτητικά επιχειρησιακά περιβάλλοντα. Η αναφορά του πρωθυπουργού στον «Κένταυρο», ως σύστημα που δοκιμάστηκε επιχειρησιακά στην Ερυθρά Θάλασσα, προσθέτει και τεχνολογική διάσταση.
Η Ερυθρά Θάλασσα λειτουργεί έτσι ως πεδίο δοκιμής ρόλου. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται μόνο ως συμμετέχουσα χώρα σε μια ευρωπαϊκή αποστολή. Εμφανίζεται ως χώρα που συνδέει ναυτική παρουσία, επιχειρησιακή εμπειρία και αμυντική καινοτομία.
Η Κύπρος και η ευρωπαϊκή διάσταση της άμυνας
Η αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην αποστολή δύο φρεγατών και τεσσάρων αεροσκαφών στην Κύπρο, έπειτα από αίτημα της κυπριακής πλευράς, εντάσσει τον ρόλο της Ελλάδας ως παρόχου ασφαλείας και στον πυρήνα του Ελληνισμού. Η Κύπρος παραμένει σταθερό σημείο της ελληνικής αμυντικής και διπλωματικής στρατηγικής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αφορά τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Ο πρωθυπουργός επιχείρησε να συνδέσει τη στήριξη προς την Κύπρο με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην πράξη.
Αυτό δίνει στο θέμα ευρωπαϊκό βάθος. Η Ελλάδα παρουσιάζει την άμυνα της Κύπρου ως εθνική ή διμερή υποχρέωση και ταυτόχρονα τη συνδέει με το ερώτημα τι σημαίνει στην πράξη ευρωπαϊκή άμυνα και αλληλεγγύη όταν ένα κράτος μέλος αντιμετωπίζει απειλές.
Η νέα αμυντική ταυτότητα της Ελλάδας
Η θωράκιση με Rafale, F-16 Viper, F-35, Belharra, η αναβάθμιση του Στρατού Ξηράς, η «Ασπίδα του Αχιλλέα», drones, anti drones και η δορυφορικές δυνατότητες συγκροτούν το υλικό πεδίο της αποτροπής. Οι επιχειρήσεις εκτός συνόρων, η παρουσία στα Βαλκάνια, η Κύπρος, η Ερυθρά Θάλασσα και οι ευρωπαϊκές ναυτικές επιχειρήσεις δείχνουν ότι η Ελλάδα θέλει να έχει ρόλο πέρα από την άμυνα της επικράτειάς της. Σε ένα επιπλέον επίπεδο το ΕΛΚΑΚ, ο «Κένταυρος» και η επιδίωξη συμμετοχής ελληνικών εταιρειών στα εξοπλιστικά προγράμματα δείχνουν την προσπάθεια σύνδεσης της άμυνας με εγχώρια καινοτομία.
Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα προβάλλεται ως πάροχος ασφαλείας. Πρόκειται για αμυντική ταυτότητα, όχι για ρητορική ισχύος. Βασίζεται στην αποτροπή, στη συμμετοχή, στην τεχνολογία και στη συμμαχική αξιοπιστία.