Η κυπριακή κυβέρνηση επιδιώκει ενισχυμένες εγγυήσεις ασφαλείας από το Ηνωμένο Βασίλειο μετά την επίθεση ιρανικού drone κατά βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο νησί, σύμφωνα με δημοσίευμα του Telegraph, με τη Λευκωσία να εξετάζει αλλαγές στο πλαίσιο συνεργασίας, που ισχύει από το 1960.
Σύμφωνα με τον Telegraph, το ζήτημα τέθηκε σε «μακρά» τηλεφωνική επικοινωνία που είχε το Σάββατο ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης με τον πρωθυπουργό της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ.
Κατά το δημοσίευμα, η Λευκωσία επιδιώκει επαναδιαπραγμάτευση πτυχών των ρυθμίσεων ασφαλείας που προβλέπει η συνθήκη του 1960, βάσει της οποίας δημιουργήθηκαν οι Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων στο Ακρωτήρι και στη Δεκέλεια, μετά τη λήξη του πολέμου στο Ιράν.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η κυπριακή πλευρά δεν προτίθεται να ζητήσει από τη Βρετανία την παραχώρηση των βάσεων, οι οποίες αποτελούν έδαφος της Βρετανικής Κορώνας και καλύπτουν συνολική έκταση 99 τετραγωνικών μιλίων. Ωστόσο, εξετάζεται το ενδεχόμενο να ζητηθεί μεγαλύτερη ενημέρωση και διαβούλευση σχετικά με επιχειρήσεις, μετακινήσεις στρατευμάτων και πιθανούς κινδύνους ασφαλείας, όπως συνηθίζεται σε περιπτώσεις μη κυρίαρχων στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε ξένο έδαφος.
Η συζήτηση αυτή προέκυψε μετά την επίθεση drone χαμηλής τεχνολογίας, η οποία αιφνιδίασε τις βρετανικές άμυνες και οδήγησε στην κινητοποίηση πολεμικών πλοίων από ευρωπαϊκές χώρες, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της συνολικής αμυντικής θωράκισης της Κύπρου.
«Πρέπει να διεξάγουμε μια ανοιχτή και ειλικρινή συζήτηση με τη βρετανική κυβέρνηση σχετικά με το καθεστώς των βρετανικών βάσεων… το καθεστώς και το μέλλον των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο» δήλωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Το βρετανικό Υπουργείο Άμυνας ξεκαθάρισε ότι το καθεστώς των βάσεων δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Εκπρόσωπος ανέφερε ότι «οι Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων δεν αποτέλεσαν ποτέ μέρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε την κυριαρχία του όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1960» και υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει πρόθεση αλλαγής του καθεστώτος.
Το Λονδίνο τόνισε επίσης ότι η μακροχρόνια συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών παραμένει ισχυρή παρά τις απειλές που προέρχονται από το Ιράν.
Με βάση τη συνθήκη του 1960, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Κύπρος, η Ελλάδα και η Τουρκία συμφώνησαν να συνεργάζονται σε ζητήματα κοινής άμυνας του νησιού. Ωστόσο, η κυπριακή πλευρά θεωρεί ότι οι ισχύουσες ρυθμίσεις δεν ανταποκρίνονται πλήρως στις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες.
Η κυπριακή κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι έχει λάβει νομικές συμβουλές σχετικά με τις συμφωνίες του 1960, σημειώνοντας ότι το ζήτημα της ασφάλειας είναι ιδιαίτερα σύνθετο και θα αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων με τη βρετανική πλευρά.
Ο Κιρ Στάρμερ διαβεβαίωσε τον Νίκο Χριστοδουλίδη ότι οι βάσεις δεν θα χρησιμοποιηθούν για επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν και ότι η ασφάλεια της Κύπρου αποτελεί «ύψιστη προτεραιότητα» για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η επίθεση θεωρήθηκε πλήγμα για τη βρετανική πλευρά, καθώς δεν υπήρχαν πολεμικά πλοία στην περιοχή τη στιγμή του περιστατικού. Παράλληλα, το γεγονός σημειώθηκε σε ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τον τουρισμό της Κύπρου, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας και συνεισφέρει έως και το ένα τέταρτο του ΑΕΠ.
Τελικά, γαλλικά πολεμικά πλοία ανέλαβαν την προστασία της Κύπρου, έπειτα από αίτημα της Λευκωσίας προς κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το αντιτορπιλικό HMS Dragon έφτασε στη Μεσόγειο μόλις την Τρίτη, περίπου τρεις εβδομάδες μετά τις επιθέσεις με drones της 1ης και της 4ης Μαρτίου.
Η Βρετανία δέχεται ερωτήματα σχετικά με την ικανότητά της να προστατεύσει τις βάσεις της, μετά το περιστατικό κατά το οποίο drone έπληξε υπόστεγο στο Ακρωτήρι όπου βρίσκονταν δύο αμερικανικά κατασκοπευτικά αεροσκάφη U-2.
Το γεγονός ότι γαλλικές δυνάμεις έφτασαν νωρίτερα στην περιοχή δημιουργεί ερωτήματα για την επιχειρησιακή ετοιμότητα των βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων σε ενδεχόμενες μελλοντικές κρίσεις. Η Κύπρος, η οποία ασκεί την εξάμηνη προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξασφάλισε τη στήριξη των 27 κρατών-μελών στις διαπραγματεύσεις με τη Βρετανία, γεγονός που ενδέχεται να εντείνει τις πιέσεις προς το Λονδίνο για πιθανές παραχωρήσεις.
Οι βάσεις αποτελούν στρατηγικό σημείο για τη διατήρηση της παρουσίας της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας στην ανατολική Μεσόγειο και θεωρούνται σημαντικό εργαλείο της βρετανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Κιρ Στάρμερ έχει ήδη δεχθεί κριτική για συμφωνίες που αφορούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, όπως αυτή για τις Νήσους Τσάγκος και τη βάση στο Ντιέγκο Γκαρσία, καθώς και για τη συνεργασία με την Ισπανία σχετικά με τη χρήση στρατιωτικών υποδομών στο Γιβραλτάρ στο πλαίσιο της συμφωνίας για το Brexit.
Παράλληλα, οι στενές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών καθιστούν απίθανο το ενδεχόμενο να ζητηθεί αποχώρηση της RAF από την Κύπρο. Περίπου 10.000 Κύπριοι κατοικούν στις περιοχές των βάσεων, οι οποίες αποτελούν σημαντική πηγή απασχόλησης για την τοπική οικονομία, ενώ περισσότερο από το ένα τρίτο των τουριστών προέρχεται από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Οι άμεσες ξένες επενδύσεις και το διμερές εμπόριο εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα τέσσερα δισ. ευρώ, ενώ η κυπριακή κοινότητα στη Βρετανία αποτελεί τη μεγαλύτερη εκτός Κύπρου και αντιστοιχεί περίπου στο ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας. Μετά την επικοινωνία των δύο ηγετών, εκπρόσωπος του Κύοριου προέδρου ανέφερε ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης έθεσε τόσο τις προκλήσεις που έχουν προκύψει όσο και τα συμπεράσματα από τη διαχείριση της κρίσης, προτείνοντας την έναρξη σχετικών συζητήσεων. Από την πλευρά της Ντάουνινγκ Στριτ επισημάνθηκε ότι οι δύο χώρες παραμένουν «στενοί εταίροι και φίλοι» και ότι η ασφάλεια της Κύπρου αποτελεί ζήτημα υψίστης σημασίας για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός επανέλαβε ότι η βάση στο Ακρωτήρι δεν θα χρησιμοποιηθεί για επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν, στο πλαίσιο της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη συλλογική άμυνα της περιοχής.
Η Κύπρος έχει καταφέρει και στο παρελθόν να επιτύχει τροποποιήσεις της συνθήκης. Το 2014 συμφωνήθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης τμήματος της γης των κυρίαρχων βάσεων για εμπορικές και βιομηχανικές δραστηριότητες από Κυπρίους κατοίκους της περιοχής.
Drone ιρανικής κατασκευής τύπου Shahed προκάλεσε περιορισμένες ζημιές σε εγκαταστάσεις της αεροπορικής βάσης στο Ακρωτήρι στις 2 Μαρτίου, ενώ δύο ακόμη drones αναχαιτίστηκαν αργότερα. Από τότε δεν έχουν καταγραφεί νέα περιστατικά ασφαλείας.