Το Τζαμού και Κασμίρ (J&K) αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο σχετικά παραδείγματα δημοκρατικής ενδυνάμωσης και θεσμικής ολοκλήρωσης στη Νότια Ασία. Η κατάργηση του Άρθρου 370 τον Αύγουστο του 2019, αν και αμφιλεγόμενη στις διεθνείς συζητήσεις, έχει αναμφισβήτητα ενισχύσει τη διακυβέρνηση, τα δικαιώματα και την οικονομική πρόοδο στην περιοχή. Αντίθετα, το Κασμίρ (PoK) που κατέχεται από το Πακιστάν συνεχίζει να υποφέρει υπό την αυστηρή διοικητική επιρροή του Ισλαμαμπάντ, που χαρακτηρίζεται από πολιτική χειραγώγηση, περιορισμό των πολιτικών ελευθεριών και την απουσία πραγματικής τοπικής εκπροσώπησης. Αυτή η αντίθεση υπογραμμίζει πώς η δημοκρατική ένταξη και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών στο Τζαμού και Κασμίρ έχουν ενδυναμώσει τους ανθρώπους, ενώ το PoK παραμένει διοικητικά περιθωριοποιημένο.
Μετά το 2019, το διοικητικό πλαίσιο του Τζαμού και Κασμίρ ευθυγραμμίστηκε με το Ινδικό Σύνταγμα, επεκτείνοντας τα εθνικά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας, τις εκλογικές διαδικασίες και την δικαστική εποπτεία απευθείας στους πολίτες του. Οι προετοιμασίες της Εκλογικής Επιτροπής της Ινδίας για τις εκλογές της βουλής του 2024 συμβόλιζαν έναν αποκατεστημένο δημοκρατικό ρυθμό, διασφαλίζοντας ομοιόμορφη εκλογική ικανότητα. Σύμφωνα με την Έκθεση Δείκτη Δημοκρατίας του UNDP (2024), το πλαίσιο διακυβέρνησης της Ινδίας στο Τζαμού και Κασμίρ ακολουθεί τους συνταγματικούς κανόνες που διασφαλίζουν τα δικαιώματα ψήφου και τη συμμετοχή των πολιτών, σε αντίθεση με το PoK, όπου οι τοπικές εκλογές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συμβολικές. Το Human Rights Watch (HRW) και η Διεθνής Αμνηστία έχουν από καιρό επισημάνει συστηματικούς περιορισμούς στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, του τύπου και της πολιτικής διαφωνίας στο PoK, με τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες πληροφοριών και τις στρατιωτικές υπηρεσίες να εποπτεύουν στενά τις διοικητικές αποφάσεις (Human Rights Watch, 2023).
Ο έλεγχος του Πακιστάν επί του PoK γίνεται σε μεγάλο βαθμό μέσω του Συμβουλίου Azad Jammu & Kashmir, με έδρα το Ισλαμαμπάντ, το οποίο διατηρεί υπερισχύουσες εξουσίες σε θέματα χρηματοδότησης και πολιτικής, ουσιαστικά αναιρώντας την τοπική αυτονομία. Η Διεθνής Ομάδα Κρίσεων (ICG) έχει τεκμηριώσει ότι οι δημοσιονομικές αποφάσεις για το PoK λαμβάνονται από το Υπουργείο Υποθέσεων Κασμίρ του Πακιστάν, περιορίζοντας την πρωτοβουλία της τοπικής αυτοδιοίκησης (Έκθεση ICG, 2022). Η συνέλευση του Τζαμού και Κασμίρ αναμένει πλήρη λειτουργική αποκατάσταση υπό την εποπτεία της Ινδικής Εκλογικής Επιτροπής, ενώ η διακυβέρνηση του PoK παραμένει ασαφής υπό την γραφειοκρατική ιεραρχία του Πακιστάν.
Η δημοκρατική ενδυνάμωση μεταφράζεται επίσης μέσω απτής ανάπτυξης. Τα τελευταία πέντε χρόνια, το J&K έχει υποστεί μετασχηματιστική επέκταση των υποδομών, συνδυάζοντας τις επιταγές της εθνικής ασφάλειας με τα οφέλη για τους πολίτες. Έργα όπως η σιδηροδρομική γέφυρα Chenab, η σήραγγα Zojila και η σιδηροδρομική σύνδεση Udhampur-Srinagar-Baramulla έχουν συνδέσει απομακρυσμένες συνοριακές ζώνες με το εθνικό οικονομικό δίκτυο, διευκολύνοντας τόσο την κινητικότητα των στρατευμάτων όσο και τον τουρισμό.
Τα επίσημα στοιχεία της ινδικής κυβέρνησης δείχνουν ότι έργα αυτοκινητοδρόμων και σηράγγων αξίας σχεδόν 2 lakh crore ₹ (≈23,3 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) βρίσκονται σε εξέλιξη στην Ενωσιακή Επικράτεια. Σε συνδυασμό με το πρόγραμμα PMGSY-IV (που εγκρίθηκε με 4.224 crore ₹) και τη Νέα Βιομηχανική Πολιτική 2021, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν του J&K έχει αυξηθεί στα 2,62 τρισεκατομμύρια ₹ (30,35 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) στο οικονομικό έτος 2024-25, με σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 8,55% από το 2018-19. Η Έκθεση Εστίασης στην Οικονομία της Νότιας Ασίας για το 2024 της Παγκόσμιας Τράπεζας αποδίδει μέρος αυτής της ανάπτυξης στις βελτιωμένες επενδύσεις της Ινδίας σε υποεθνικούς διαδρόμους συνδεσιμότητας μέσω του J&K, οι οποίες μείωσαν την υλικοτεχνική απομόνωση και διεύρυναν την πρόσβαση στην απασχόληση (Παγκόσμια Τράπεζα, 2024).
- Διαφήμιση –
Ο τουρισμός έχει αναδειχθεί ως ένα κρίσιμο δημοκρατικό μέρισμα. Με πάνω από 23 εκατομμύρια τουριστικές επισκέψεις το 2024 (από 21 εκατομμύρια το 2023), ο τομέας συνεισφέρει πλέον σχεδόν στο 7% του ΑΕΠ του UT, καταδεικνύοντας πώς τα μερίσματα της ειρήνης μπορούν να μεταφραστούν άμεσα σε μέσα διαβίωσης. Συμπληρώνοντας αυτές τις προσπάθειες, κεντρικά προγράμματα όπως το Ujjwala, το PM-KISAN και το Jal Jeevan Mission έχουν διεισδύσει στις αγροτικές ζώνες, διασφαλίζοντας την παροχή κοινωνικής πρόνοιας χωρίς διοικητικές στρεβλώσεις – ένας βασικός δείκτης της μετατόπισης από την προηγούμενη ημιαυτόνομη ρύθμιση.
Οι μεταρρυθμίσεις υποδομών και διακυβέρνησης στο J&K έχουν επικεντρωθεί όχι μόνο σε δρόμους και σήραγγες, αλλά και στη γεφύρωση των κοινωνικών χασμάτων. Οι πρωτοβουλίες στο πλαίσιο της Αποστολής Έξυπνης Πόλης έχουν εκσυγχρονίσει τη Σριναγκάρ και το Τζαμού, ενώ η επέκταση των δικτύων 4G και 5G έχει φτάσει σε χωριά που προηγουμένως δεν ήταν συνδεδεμένα. Σύμφωνα με την Ρυθμιστική Αρχή Τηλεπικοινωνιών της Ινδίας (TRAI), μέχρι τον Μάρτιο του 2025, η περιοχή είχε πυκνότητα ασύρματης τηλεφωνίας άνω του 90%, μειώνοντας σημαντικά το ψηφιακό χάσμα και επιτρέποντας την προβολή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.
Αντίθετα, η Έκθεση του Freedom House για την Ελευθερία του Διαδικτύου του 2024 κατατάσσει το Πακιστάν μεταξύ των «μη ελεύθερων» χωρών στην ψηφιακή πρόσβαση, αναφέροντας συχνές διακοπές δικτύου στο Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν και το Πακιστάν κατά τη διάρκεια διαμαρτυριών (Freedom House, 2024). Η χρήση περιοριστικών πολιτικών τηλεπικοινωνιών από το Πακιστάν και οι αναγκαστικές εξαφανίσεις τοπικών δημοσιογράφων έχουν πνίξει τον δημόσιο διάλογο. Η απουσία αποκεντρωμένης ψηφιακής υποδομής στο Πακιστάν αποτελεί επέκταση του αυταρχικού μοντέλου του Ισλαμαμπάντ, όπου ακόμη και οι συνταγματικές τροποποιήσεις, όπως η 13η Τροπολογία (2018), δεν κατάφεραν να αποκαταστήσουν την πραγματική δημοσιονομική ή πολιτική αυτονομία.
Συγκριτικά, το PoK εξακολουθεί να εξαρτάται από την πολιτικά ελεγχόμενη οικονομία του Πακιστάν. Το Ισλαμαμπάντ περιορίζει το εμπόριο μεταξύ των χωρών του Πακιστάν και επιβάλλει έμμεση φορολογία μέσω ομοσπονδιακών διαταγμάτων. Η Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης (ADB) σημειώνει ότι η δημοσιονομική εξάρτηση του PoK από τις ομοσπονδιακές μεταφορές του Πακιστάν υπερβαίνει το 80%, αφήνοντας την τοπική διοίκησή του οικονομικά ανίκανη (Έκθεση Χώρας ADB, 2023). Η απασχόληση παραμένει επισφαλής και η συμμετοχή των νέων στη διακυβέρνηση ή την επιχειρηματικότητα περιορίζεται από γραφειοκρατική-στρατιωτική συμπαιγνία.
Η πιο καθοριστική απόκλιση έγκειται στον πολιτικό πλουραλισμό. Τα πολιτικά κόμματα του Τζαμί και του Κουρδιστάν, από την Εθνική Διάσκεψη έως το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα, εργάζονται εντός ενός συνταγματικά προστατευμένου πολυκομματικού πλαισίου υπό τον έλεγχο της Εκλογικής Επιτροπής. Εν τω μεταξύ, οι πολιτικοί νόμοι του PoK απαγορεύουν κατηγορηματικά κόμματα ή υποψηφίους που αμφισβητούν την ένταξη στο Πακιστάν. Η Διεθνής Επιτροπή Νομικών (ICJ) έχει επικρίνει αυτούς τους περιορισμούς, σημειώνοντας ότι ένας τέτοιος αποκλεισμός παραβιάζει το Άρθρο 25 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR), το οποίο εγγυάται την ελεύθερη πολιτική συμμετοχή (ICJ, 2024).
Η πραγματική δημοκρατική ενδυνάμωση υπερβαίνει την ψήφο. Εκδηλώνεται μέσω της ελευθερίας του λόγου, της ίσης οικονομικής πρόσβασης και της θεσμικής λογοδοσίας. Στο Τζαμί και Κουρδιστάν, η σύγκλιση της ανάπτυξης των υποδομών, της οικονομικής απελευθέρωσης και της εκλογικής ετοιμότητας αντιπροσωπεύει μια βαθμονομημένη ενσωμάτωση της δημοκρατίας με τις περιφερειακές φιλοδοξίες. Από την άλλη πλευρά της Γραμμής Ελέγχου, η περιορισμένη πολιτική του PoK και η φίμωση των μέσων ενημέρωσης υπογραμμίζουν μια συστηματική άρνηση της ίδιας ενδυνάμωσης. Ενώ το ταξίδι του J&K μπορεί να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις, χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, θεσμική συμμετοχή και μετρήσιμη πρόοδο – ιδιότητες που απουσιάζουν από την διοικούμενη περιοχή του Ισλαμαμπάντ. Στη μακροπρόθεσμη δημοκρατική εξέλιξη, η επανένταξη του J&K στα εκλογικά και ανθρωπιστικά πλαίσια της Ινδίας σηματοδοτεί μια περιοχή που κινείται από την αβεβαιότητα στην ενδυνάμωση, ενώ το PoK συνεχίζει να αντηχεί τη σιωπή των καταπιεσμένων φωνών που περιμένουν πραγματική αυτονομία.