”Τις τελευταίες ημέρες, έχει παρατηρηθεί σημαντική δραστηριότητα στην τουρκική εξωτερική πολιτική, η οποία καθοδηγείται από τις εξελίξεις τόσο στο δυτικό μέτωπο (ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ένωση) όσο και στο ανατολικό μέτωπο (Ιράν-Ισραήλ).
Η τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ του Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν και της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά τις συναντήσεις του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στο Ηνωμένο Βασίλειο τον περασμένο μήνα και στη Γερμανία νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, μπορεί να εξεταστεί σε αυτό το πλαίσιο.
Το χρονοδιάγραμμα αυτών των συναντήσεων, που πραγματοποιήθηκαν σήμερα (20 Μαΐου) στη Σουηδία πριν από τη σύνοδο των Υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ – όπου θα συζητηθούν τα θέματα της ημερήσιας διάταξης για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7-8 Ιουλίου – παρέχει επίσης ένα πλαίσιο. Αυτές οι συναντήσεις συνδέονται αναμφίβολα με ζητήματα παγκόσμιας ασφάλειας που συζητούνται μεταξύ των ηγετών των ΗΠΑ και της Κίνας, και της Ρωσίας και της Κίνας. Μέσα σε αυτή τη «μεγάλη εικόνα», βρίσκεται επίσης σε εξέλιξη μια συζήτηση σχετικά με τη «Γαλάζια Πατρίδα» της Τουρκίας (μια έννοια που συχνά συνδέεται με την Ελλάδα).
Το Ζήτημα της Γαλάζιας Πατρίδας Αναβιώνει
Η διαμάχη της «Γαλάζιας Πατρίδας» με την Ελλάδα αναβιώθηκε στις 12 Μαΐου με την δημοσίευση μιας πρότασης «Νόμου για τις Περιοχές Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», η οποία κοινοποιήθηκε στο κοινό σε συνέντευξη Τύπου που διοργάνωσε ο Μουσταφά Μπασκάρα, Επικεφαλής του Κέντρου Έρευνας Ναυτικού Δικαίου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας (DEHUKAM). Η παρουσία του Çağrı Erhan, Αναπληρωτή Προέδρου του Προεδρικού Συμβουλίου Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής, ο οποίος ασχολείται με αυτές τις μελέτες εδώ και δέκα χρόνια, ερμηνεύτηκε ως πολιτική υποστήριξη. Αν και το πλήρες κείμενο του σχεδίου νόμου, το οποίο φέρεται να καταρτίστηκε με τη συμβολή εμπειρογνωμόνων από τα Υπουργεία Εξωτερικών και Εθνικής Άμυνας, δεν έχει δημοσιευτεί, οι συζητήσεις έχουν πυροδοτήσει τόσο την τουρκική όσο και την ελληνική πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τους χάρτες και το ποιος έχει δικαιώματα σε ποια νησιά.
Στην Τουρκία, αυτές οι συζητήσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό περιορισμένες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κυρίως λόγω της αρχικής υποστήριξης που έδωσε το CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα). Το σχέδιο νόμου αναμένεται να κατατεθεί ενώπιον της Τουρκικής Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης μετά τις εννιάήμερες αργίες του Eid al-Adha.
Η Αθήνα πιστεύει ότι οι λεπτομέρειες που δημοσιεύθηκαν στον Τύπο, ειδικά στο Bloomberg, διέρρευσαν από την τουρκική κυβέρνηση. Δεν λαμβάνουν υπόψη τις μετατοπίσεις στα ρήγματα της πολιτικής. Μεταξύ αυτών είναι η συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ, η οποία περιλαμβάνει τη Νότια Κύπρο, ακριβώς σε μια εποχή που το Ισραήλ προσπαθεί να σβήσει τους Παλαιστίνιους από τον χάρτη. Επίσημες πηγές εντός του Κόμματος AK προσπαθούν να εξηγήσουν την ανάγκη του κόμματος να δείξει στους ψηφοφόρους του ότι «δεν κάθεται άπραγος» λέγοντας, «Αλλά δεν είναι εναντίον της Τουρκίας».
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι η Τουρκία δεν διαθέτει νομικό πλαίσιο που να ορίζει τις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της, παρά τις πολυάριθμες εξελίξεις από το 1982.
Ο δικηγόρος Yücel Acer, ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σύνταξη του νομοσχεδίου και είναι επίσης μέλος του Τουρκο-Ελληνικού Φόρουμ, είναι ένας από αυτούς που γνωρίζουν το πλήρες κείμενο του σχεδίου. Να τι είπε:
1- Ο όρος «Γαλάζια Πατρίδα» δεν εμφανίζεται ούτε στον τίτλο ούτε στο κείμενο του σχεδίου νόμου.
- Το σχέδιο νόμου δεν περιλαμβάνει χάρτη.
3- Οι «γκρίζες ζώνες», που σημαίνει περιοχές ασαφούς κυριαρχίας, δεν περιλαμβάνονται στο σχέδιο. Το σχέδιο δεν καλύπτει τα δικαιώματα κυριαρχίας. είναι ένας νόμος-πλαίσιο.
4- Εκφράσεις όπως «152 νησιά», ή ο αριθμός των νησιών κ.λπ., δεν περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου. Αυτό δεν είναι ένα κείμενο για κυρίαρχα εδάφη.
5- Εντός του πεδίου εφαρμογής του νομοσχεδίου για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη,
6- Στην πραγματικότητα, το νομοσχέδιο δεν εισάγει τίποτα νέο, αλλά στοχεύει στην τεκμηρίωση και νομιμοποίηση της υπάρχουσας κατάστασης.
Η ανησυχία της Αθήνας είναι ότι το νομοσχέδιο παρέχει στον Πρόεδρο εξουσία και σε άλλα θέματα ναυτικού δικαίου. Ωστόσο, σύμφωνα με το ισχύον Σύνταγμα, όλη η εκτελεστική εξουσία ανήκει ήδη στον Πρόεδρο.
Η Αθήνα μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο να αποτρέψει την ψήφιση αυτού του νόμου, ή τουλάχιστον να την καθυστερήσει, προκειμένου να πιέσει την Άγκυρα να κάνει αλλαγές μέσω της επιρροής των ΗΠΑ και της ΕΕ. Για τον σκοπό αυτό, μπορεί να ζητήσει την αναστολή του ζητήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέχρι τις ελληνικές εκλογές του επόμενου έτους.
Το ατού της Άγκυρας σε αυτό το θέμα είναι η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ. Με την υποστήριξη του CHP να είναι άμεσα διαθέσιμη, η κυβέρνηση, όπως λέει η παροιμία, «χτυπήστε όσο το σίδερο είναι ζεστό», μπορεί να θελήσει να ψηφίσει τον νόμο με ισχυρή κοινοβουλευτική υποστήριξη πριν από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, μετά τις διακοπές, και να αφήσει αυτό το ζήτημα πίσω του. Αυτό φαίνεται σαν μια ορθολογική προσέγγιση για την Άγκυρα.
Όσον αφορά το ΝΑΤΟ, η ενεργή ουδετερότητα της Τουρκίας στις συγκρούσεις Ρωσίας-Ουκρανίας και στη συνέχεια στις συγκρούσεις ΗΠΑ/Ισραήλ-Ιράν φαίνεται να έχει ενισχύσει την «πιο ευρωπαϊκή» στάση του ΝΑΤΟ, παρά τις προσπάθειες υπό την ηγεσία Γαλλίας-Ελλάδας να την περιορίσουν. Αυτή η θέση θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω εάν ζητήματα όπως η Μέση Ανατολή, η Μαύρη Θάλασσα και η αμυντική βιομηχανία συμπεριληφθούν στην ατζέντα του ΝΑΤΟ.
Αν ο Ερντογάν ακολουθεί μια πολιτική που αφήνει πίσω του αυτά τα προβλήματα και επιδιώκει στενότερους δεσμούς με την ΕΕ με την ευκαιρία της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, αυτός θα ήταν ο σωστός δρόμος, αν δεν είναι απλώς μια τακτική. Ωστόσο, αυτός δεν είναι ένας στόχος που μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω γεωπολιτικού πλεονεκτήματος και της στρατιωτικής βιομηχανίας. Πρέπει να ληφθούν δύο βήματα εκδημοκρατισμού που θα εξυπηρετήσουν και την εσωτερική ειρήνη της Τουρκίας:
– Μια πολιτική λύση στο κουρδικό ζήτημα υπό την αιγίδα του Κοινοβουλίου μέσω του αφοπλισμού του ΡΚΚ, διασφαλίζοντας την επιτυχία της διαδικασίας «Τουρκία χωρίς Τρόμο».
– Εφαρμογή των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου και του ΕΔΑΔ, και μια δικαστική μεταρρύθμιση που θα τερματίσει την εικόνα της δικαστικής εξουσίας που χρησιμοποιείται εναντίον της αντιπολίτευσης.
Αν η συζήτηση για τη Γαλάζια Πατρίδα ενισχύσει την πολιτική των «ήρεμων νερών» με την Ελλάδα, ακόμη και αν οι σημερινές συζητήσεις είναι έντονες, θα μπορούσε να είναι επωφελής και για τις δύο χώρες μακροπρόθεσμα.