Νέος πονοκέφαλος για την Άγκυρα: Η Ανατολική Μεσόγειος οργανώνεται χωρίς την Τουρκία
Με αυξανόμενη ανησυχία παρακολουθεί η Τουρκία τις νέες γεωπολιτικές και ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς διαμορφώνεται ένα πλέγμα συνεργασιών στο οποίο η ίδια δεν συμμετέχει. Ο τουρκικός Τύπος και πολιτικοί αναλυτές κάνουν λόγο για μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική που συνδέει ενέργεια, ασφάλεια και άμυνα, εκτιμώντας ότι η Άγκυρα βρίσκεται εκτός των βασικών σχεδιασμών.
Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται το East Mediterranean Gas Forum (EMGF), ο διεθνής οργανισμός με έδρα το Κάιρο, στον οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία, η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Ιορδανία, η Παλαιστίνη και η Ιταλία, με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση, το φόρουμ έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της ενεργειακής συνεργασίας και εξελίσσεται σε έναν ευρύτερο μηχανισμό πολιτικού και στρατηγικού συντονισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Η μετατροπή του σε διεθνή οργανισμό θεωρείται από την Άγκυρα εξέλιξη με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ενισχύει θεσμικά ένα σχήμα στο οποίο η Τουρκία δεν έχει καμία συμμετοχή.
Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ στο ίδιο τραπέζι
Η βασική ανησυχία της τουρκικής πλευράς δεν αφορά αποκλειστικά την ενέργεια. Εστιάζεται κυρίως στο γεγονός ότι Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Αίγυπτος και Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν ολοένα και περισσότερα πεδία συνεργασίας και συντονισμού.
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στις πρόσφατες δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, τις οποίες ερμηνεύουν ως ένδειξη ότι το EMGF μετατρέπεται σταδιακά σε πολιτική πλατφόρμα με ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.
Παράλληλα, σχολιάζονται εκτενώς οι τοποθετήσεις της νέας Αμερικανίδας πρέσβειρας στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, οι οποίες παρουσιάζονται ως απόδειξη της εμβάθυνσης των στρατηγικών σχέσεων Αθήνας και Ουάσιγκτον.
Κατά την τουρκική οπτική, οι αμερικανικές επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές, λιμάνια και αμυντική συνεργασία δημιουργούν έναν νέο άξονα στην Ανατολική Μεσόγειο, από τον οποίο η Τουρκία απουσιάζει.
Η γαλλική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο
Σημαντική θέση στις τουρκικές αναλύσεις κατέχει και η νέα συμφωνία μεταξύ Γαλλίας και Κυπριακής Δημοκρατίας για το καθεστώς των στρατιωτικών δυνάμεων (SOFA).
Ο αντιναύαρχος ε.α. και αντιπρόεδρος του CHP, Γιανκί Μπαγτζίογλου, υποστηρίζει ότι η συμφωνία θεσμοθετεί ουσιαστικά τη μόνιμη παρουσία γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Γαλλία αξιοποιεί ήδη τη Ναυτική Βάση «Μαρί», την Αεροπορική Βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» και άλλες υποδομές της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η νέα συμφωνία παρέχει πιο σταθερό νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για την παρουσία αυτή.
Η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι η Γαλλία αποκτά πλέον ένα σταθερό στρατιωτικό αποτύπωμα σε μια περιοχή κομβικής σημασίας, που συνδέεται με τη Μέση Ανατολή, τη Διώρυγα του Σουέζ, το Ισραήλ και τα ενεργειακά κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Το East Med Energy Center και η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας
Οι ίδιες αναλύσεις συνδέουν τη γαλλοκυπριακή συμφωνία με την πρωτοβουλία δημιουργίας του East Med Energy Center, στο οποίο συμμετέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ.
Το νέο κέντρο αναμένεται να δραστηριοποιηθεί σε τομείς όπως η προστασία ενεργειακών υποδομών, η ασφάλεια των θαλάσσιων ενεργειακών διαδρόμων, η κυβερνοασφάλεια, η προστασία κρίσιμων υποδομών και ο περιφερειακός συντονισμός.
Κατά την τουρκική προσέγγιση, η πρωτοβουλία αυτή δεν αφορά μόνο την ενέργεια, αλλά δημιουργεί έναν ευρύτερο μηχανισμό συνεργασίας που συνδέει ενεργειακή πολιτική, άμυνα και ασφάλεια.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα εκτιμά ότι στην Ανατολική Μεσόγειο συγκροτείται ένα ενιαίο πλαίσιο συνεργασίας όπου ενέργεια, στρατηγική και αμυντική συνεργασία λειτουργούν κάτω από την ίδια «ομπρέλα».
Το Κυπριακό και οι τουρκικές ενστάσεις
Ο Μπαγτζίογλου συνδέει τις εξελίξεις και με το Κυπριακό, υποστηρίζοντας ότι οι νέες στρατιωτικές και ενεργειακές συμφωνίες παραβιάζουν, κατά την τουρκική θέση, το υφιστάμενο καθεστώς εγγυήσεων και τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων.
Πρόκειται για μια πάγια τουρκική επιχειρηματολογία, η οποία αμφισβητεί το δικαίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας να ενεργεί ως ο μοναδικός διεθνώς αναγνωρισμένος εκπρόσωπος του νησιού.
Από την πλευρά της Λευκωσίας, ωστόσο, η Κυπριακή Δημοκρατία, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ, διαθέτει πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα για τη σύναψη διεθνών συμφωνιών στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και της ενέργειας.
Το Ισραήλ στο επίκεντρο των τουρκικών ανησυχιών
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον αυξανόμενο ρόλο του Ισραήλ στην περιοχή. Οι τουρκικές αναλύσεις θεωρούν ότι η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και τη συμμετοχή της Γαλλίας, επηρεάζει τις ισορροπίες ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα εκτιμά ότι διαμορφώνεται ένα περιβάλλον που περιορίζει τις φιλοδοξίες της «Γαλάζιας Πατρίδας» και μειώνει την επιρροή της στους περιφερειακούς σχεδιασμούς.
Η Άγκυρα βλέπει έναν νέο χάρτη χωρίς την ίδια
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις τουρκικές αντιδράσεις είναι ότι η Τουρκία αντιλαμβάνεται πως στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνεται ένα νέο δίκτυο συνεργασιών χωρίς την κεντρική συμμετοχή της.
Το EMGF, το East Med Energy Center, η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ, η αμυντική σχέση Γαλλίας–Κύπρου και η στενή συνεργασία με το Ισραήλ συνθέτουν, σύμφωνα με την τουρκική οπτική, ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που λειτουργεί περιοριστικά για τις επιδιώξεις της Άγκυρας.
Γι’ αυτό και η αντίδραση του τουρκικού Τύπου είναι τόσο έντονη. Όχι επειδή αλλάζουν μόνο οι ενεργειακές ισορροπίες, αλλά επειδή η Τουρκία βλέπει να διαμορφώνεται μια νέα αρχιτεκτονική ενέργειας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, στην οποία δεν κατέχει πλέον τον πρωταγωνιστικό ρόλο που επιδίωκε.