Συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Ανακούφιση ή απλώς μια προσωρινή παύση πριν από τη νέα κρίση;
Οι πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας για το υπό διαμόρφωση μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δημιουργούν περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Αν και η συμφωνία παρουσιάζεται ως βήμα αποκλιμάκωσης, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι μπορεί να αποτελεί απλώς μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν νέο κύκλο εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, κατά τη διάρκεια των επόμενων 60 ημερών οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού, ενώ το Ιράν θα εγγυηθεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, προβλέπεται κατάπαυση του πυρός σε διάφορα μέτωπα της περιοχής και επαναφορά των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου στα προπολεμικά επίπεδα.
Ωστόσο, πολλοί θεωρούν ότι στο τέλος αυτής της περιόδου οι δύο πλευρές ενδέχεται να επιστρέψουν ακριβώς στο σημείο από το οποίο ξεκίνησαν.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραπέμπεται στο μέλλον
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της αντιπαράθεσης, το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, δεν επιλύεται άμεσα.
Αντίθετα, παραπέμπεται σε νέες διαπραγματεύσεις, χωρίς να είναι σαφές αν τελικά θα υπάρξει ουσιαστική συμφωνία.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαρρέουν:
- Το Ιράν δεν υποχρεώνεται να διακόψει τη χρηματοδότηση οργανώσεων που θεωρούνται σύμμαχοί του στην περιοχή.
- Δεν προβλέπεται πάγωμα του βαλλιστικού πυραυλικού του προγράμματος.
- Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του καθεστώτος αποκτά χρόνο για να εδραιώσει περαιτέρω την εξουσία της.
Ως αποτέλεσμα, η σταθερότητα του ιρανικού καθεστώτος όχι μόνο δεν φαίνεται να απειλείται, αλλά ενδέχεται να ενισχυθεί.
Το Ισραήλ βλέπει μια συμφωνία χωρίς ουσιαστικά κέρδη
Στο Ισραήλ η συμφωνία αντιμετωπίζεται με έντονο προβληματισμό.
Από ισραηλινή σκοπιά, η συμφωνία δεν εξασφαλίζει την εξουδετέρωση των βασικών απειλών που αποδίδονται στην Τεχεράνη.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει ανοικτό, ενώ δεν υπάρχει σαφής πρόβλεψη για τον περιορισμό της επιρροής του Ιράν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η νέα ηγετική ομάδα που αναδεικνύεται γύρω από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και κορυφαίους στρατιωτικούς αξιωματούχους αποκτά πολύτιμο χρόνο για να εδραιωθεί στους μηχανισμούς εξουσίας.
Το Κατάρ αναδεικνύεται σε μεγάλο κερδισμένο
Στον αραβικό κόσμο, η χώρα που φαίνεται να βγαίνει ενισχυμένη είναι το Κατάρ.
Παρά τις επικρίσεις που δέχεται για τις σχέσεις του με τη Χαμάς και τον ρόλο του σε περιφερειακές κρίσεις, η Ντόχα απέδειξε ότι εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική επιρροή τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη.
Ο Λευκός Οίκος αποδέχθηκε επανειλημμένα τις διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες του Κατάρ, ενώ το Ιράν διατηρούσε ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την καταριανή ηγεσία.
Δεν θεωρείται τυχαίο ότι κατά την περίοδο της κρίσης το Κατάρ ήταν από τις ελάχιστες χώρες του Κόλπου που δεν βρέθηκαν στο στόχαστρο πυραυλικών επιθέσεων.
Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ επέλεξαν τον δρόμο της διπλωματίας
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υποστήριξαν εξαρχής τη διπλωματική προσέγγιση.
Οι δύο χώρες εμφανίζονταν ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι στην ιδέα μιας στρατιωτικής ανατροπής του ιρανικού καθεστώτος, θεωρώντας ότι η Ουάσιγκτον δεν είχε πραγματική πρόθεση να προχωρήσει σε μια τόσο δραστική εξέλιξη.
Οι αραβικές μοναρχίες απέφυγαν να εμπλακούν σε γενικευμένη σύγκρουση, παρά τις πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις που δέχθηκαν, επιλέγοντας τη διατήρηση της σταθερότητας στην περιοχή.
Ο μεγάλος χαμένος φαίνεται να είναι ο Λίβανος
Αντίθετα, ο μεγάλος χαμένος της συμφωνίας φαίνεται να είναι ο Λίβανος.
Η εφαρμογή του μνημονίου οδήγησε σχεδόν άμεσα σε περιορισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο και στην επιστροφή μέρους του πληθυσμού στις εστίες του.
Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή εξυπηρετεί παράλληλα σημαντικούς στόχους της Χεζμπολάχ.
Η οργάνωση είχε θέσει ως βασικές επιδιώξεις:
- Τερματισμό των ισραηλινών επιθέσεων
- Αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων
- Επιστροφή των κατοίκων στις περιοχές τους
- Απελευθέρωση κρατουμένων
- Έναρξη διαδικασίας ανοικοδόμησης
Σύμφωνα με τις αναλύσεις, η συμφωνία προωθεί ήδη την επίτευξη μέρους αυτών των στόχων πριν ακόμη τεθεί επίσημα σε ισχύ.
Η Ουάσιγκτον φρενάρει το Ισραήλ
Ένας ακόμη παράγοντας που προκαλεί αντιδράσεις στο Ισραήλ είναι η αυξανόμενη αμερικανική πίεση για αποφυγή ευρείας στρατιωτικής επιχείρησης κατά της Χεζμπολάχ.
Ακόμη και περιορισμένες επιχειρήσεις εναντίον στελεχών της οργάνωσης φέρεται να δημιούργησαν τριβές με την αμερικανική κυβέρνηση.
Την ίδια στιγμή, ο λιβανικός στρατός εξακολουθεί να διαθέτει περιορισμένες δυνατότητες, ενώ η Χεζμπολάχ παραμένει ισχυρός παράγοντας στο εσωτερικό της χώρας.
Μια εύθραυστη ισορροπία με αβέβαιο μέλλον
Παρά την αισιοδοξία που συνοδεύει την ανακοίνωση της συμφωνίας, το τοπίο παραμένει εξαιρετικά ρευστό.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει ανοιχτό, η Χεζμπολάχ διατηρεί σημαντική επιρροή στον Λίβανο και οι περιφερειακές ισορροπίες εξακολουθούν να δοκιμάζονται.
Για πολλούς αναλυτές, το μνημόνιο κατανόησης δεν αποτελεί οριστική λύση αλλά μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια σύγκρουση που μπορεί να επανέλθει με νέα ένταση μόλις ολοκληρωθεί η περίοδος των διαπραγματεύσεων.