Μια ιδιαίτερη και σημειολογικά φορτισμένη ανάρτηση πραγματοποίησε η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, με αφορμή τη συμπλήρωση 249 ετών από τη γέννηση του Ιωάννη Καποδίστρια. Η Ρωσίδα αξιωματούχος επέλεξε να φωτίσει συγκεκριμένες πτυχές της πολυδιάστατης προσωπικότητας του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, εστιάζοντας πρωτίστως στη θητεία του ως Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και χρησιμοποιώντας το ιστορικό του έργο ως εφαλτήριο για σκληρή κριτική κατά της σύγχρονης πολιτικής ηγεσίας της Ελβετίας.
Η τοποθέτηση της Μόσχας έρχεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, όπου η ιστορία επιστρατεύεται συχνά ως εργαλείο διπλωματίας. Η αναφορά στον Καποδίστρια ως «Ρώσο πολιτικό» αποτελεί ιστορική ανακρίβεια!
«Διακεκριμένος Ρώσος Πολιτικός»: Η Οπτική της Μόσχας
Στο μήνυμά της, η Μαρία Ζαχάροβα χαρακτηρίζει τον Ιωάννη Καποδίστρια ως έναν «διακεκριμένο Ρώσο πολιτικό και διπλωμάτη». Η επιλογή αυτής της προσφώνησης δεν είναι τυχαία. Στόχος είναι να υπενθυμίσει στη διεθνή κοινότητα τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε η Ρωσική Αυτοκρατορία στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού χάρτη τον 19ο αιώνα.
Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ έκανε ειδική μνεία στην καταγωγή του από την Κέρκυρα και τις σπουδές του στην Ιταλία, όμως το βάρος της δήλωσής της έπεσε στην ένταξή του στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία το 1809 και την ανέλιξή του στη θέση του Υπουργού Εξωτερικών υπό τον Τσάρο Αλέξανδρο Α’. Μέσα από τα λόγια της, ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ως ο αρχιτέκτονας μιας ευρωπαϊκής τάξης πραγμάτων που σεβόταν τις ισορροπίες, ενεργώντας υπό τη σκέπη της Ρωσίας.
Το «Καρφί» για την Ελβετική Ουδετερότητα
Το πλέον ενδιαφέρον σημείο της παρέμβασης Ζαχάροβα αφορά τη σύνδεση του Καποδίστρια με την Ελβετία. Η Ρωσίδα αξιωματούχος υπενθύμισε ότι ο Καποδίστριας ήταν εκείνος που συνέβαλε τα μέγιστα στη δημιουργία του Ελβετικού Συντάγματος και στην κατοχύρωση της ελβετικής ουδετερότητας και ανεξαρτησίας στο Συνέδριο της Βιέννης (1815).
Με αυτό το ιστορικό δεδομένο ως βάση, η Ζαχάροβα εξαπέλυσε ευθεία επίθεση στη σημερινή κυβέρνηση της Βέρνης. Υποστήριξε ότι οι σύγχρονοι Ελβετοί πολιτικοί έχουν «απαρνηθεί τις αρχές» που θεμελίωσε ο Καποδίστριας, θυσιάζοντας την πατροπαράδοτη ουδετερότητα της χώρας τους στον βωμό των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και της ευθυγράμμισης με τη Δύση. Η ρητορική αυτή στοχεύει να εμφανίσει τη Ρωσία ως τον θεματοφύλακα των παραδοσιακών αξιών και της ιστορικής μνήμης, σε αντίθεση με μια Ευρώπη που, κατά τη Μόσχα, ξεχνά τις ρίζες της.
Η Διπλωματική Σκακιέρα και η Ιστορική Μνήμη
Η ανάρτηση της Μαρίας Ζαχάροβα αποτελεί ένα κλασικό δείγμα χρήσης της «ήπιας ισχύος» μέσω της ιστορίας. Αναδεικνύοντας τη ρωσική ιδιότητα του Καποδίστρια, το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών επιδιώκει:
Να τονίσει τους βαθύτατους ιστορικούς δεσμούς Ρωσίας-Ευρώπης.
Να ασκήσει πίεση σε χώρες όπως η Ελβετία, χρησιμοποιώντας τους δικούς τους εθνικούς ευεργέτες ως μέτρο σύγκρισης.
Να διατηρήσει ζωντανή την εικόνα της Ρωσίας ως μιας μεγάλης ευρωπαϊκής δύναμης με θετική συνεισφορά στο
παρελθόν.
Είναι σαφές ότι για τη Μόσχα, ο Ιωάννης Καποδίστριας παραμένει μια εμβληματική μορφή που ενώνει το παρελθόν της Ρωσικής Αυτοκρατορίας με τις σύγχρονες διπλωματικές της επιδιώξεις. Παρά το γεγονός ότι για τους Έλληνες είναι ο πρώτος Κυβερνήτης και ο άνθρωπος που έθεσε τις βάσεις του νεοελληνικού κράτους, για τη ρωσική διπλωματία αποτελεί ένα ισχυρό χαρτί απόδειξης της ιστορικής επιρροής της στη Γηραιά Ήπειρο. Η δήλωση αυτή, αν και εστιάζει στη ρωσική του καριέρα, δεν παύει να αποτελεί μια αναγνώριση του τεράστιου πολιτικού μεγέθους του ανδρός, έστω και μέσα από το πρίσμα των ρωσικών συμφερόντων.