Η αντισυμβατική εξωτερική πολιτική του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, η απειλή του να αποσυρθεί από το ΝΑΤΟ και η απογοήτευση των κρατών του Κόλπου που βασίζονταν στις ΗΠΑ για την προστασία της άμυνάς τους, έχουν οδηγήσει κράτη σε διάφορα μέρη του κόσμου να αναζητήσουν νέες ξένες συμμαχίες. Εν τω μεταξύ, έχει προκαλέσει βαθιές ρωγμές και διχασμούς εντός των υπαρχουσών συμμαχιών.
Η φαντασίωση ενός Ισλαμικού ΝΑΤΟ
Η Μέση Ανατολή είναι αναμφίβολα μια από τις περιοχές που επηρεάζονται περισσότερο από τις επιθέσεις ΗΠΑ/Ισραήλ στο Ιράν. Η πρώτη ιδέα που έρχεται στο μυαλό για να σταματήσει η αυξανόμενη ισραηλινή επιθετικότητα είναι ο συνδυασμός των αμυντικών δυνατοτήτων των ισλαμικών χωρών και η ένωση των δυνάμεών τους. Αυτή η ιδέα, η οποία κατά μία έννοια σημαίνει τη δημιουργία ενός Ισλαμικού ΝΑΤΟ, δεν είναι και τόσο καινούργια. Το 2015, ο Πρόεδρος Ερντογάν πρότεινε την προσθήκη μιας στρατιωτικής διάστασης στους τομείς συνεργασίας που καλύπτονται από τον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας (OIC).
Το OIC, πόσο μάλλον ο σχηματισμός ενός κοινού στρατού, δεν έχει καν συγκληθεί για να εκδώσει δήλωση από την έναρξη του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν. Ο Αραβικός Σύνδεσμος, που αποτελείται αποκλειστικά από μουσουλμανικές αραβικές χώρες, πραγματοποίησε διαδικτυακή συνάντηση στις 4 Μαρτίου με μόνο ένα θέμα ημερήσιας διάταξης: να αντιμετωπίσει τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν σε χώρες του Κόλπου. Είναι σαν το Ιράν να μην είναι η ισλαμική χώρα που δέχεται πραγματικά επίθεση.
Πού είναι ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας;
Όταν έγινε σαφές ότι ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας δεν ήταν ούτε χωριό ούτε πόλη, μια ομάδα ισλαμικών χωρών άρχισε να σχηματίζει συμμαχίες μεταξύ τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ως πρώτο βήμα, τον περασμένο Σεπτέμβριο, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία, οι μόνες πυρηνικές δυνάμεις στον ισλαμικό κόσμο, υπέγραψαν τη «Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας», η οποία ορίζει ότι εάν η μία πλευρά δεχθεί επίθεση, η άλλη θα έρθει να βοηθήσει την άλλη.
Ενώ οι επαφές συνεχίζονται σχετικά με τη συμμετοχή της Τουρκίας σε αυτή τη συμφωνία, η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία έχουν αρχίσει να πραγματοποιούν τετραμερείς συναντήσεις. Η τρίτη από αυτές τις συναντήσεις πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο του πρόσφατου Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας. Δεν είναι απίθανο αυτή η συνεχιζόμενη σειρά συναντήσεων να μπορέσει τελικά να εξελιχθεί σε συμμαχία.
«Εξαγωνική συμμαχία» κατά της Τουρκίας
Επίσης, τον τελευταίο μήνα του περασμένου έτους, το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Ελληνοκυπριακή Διοίκηση υπέγραψαν κοινή δήλωση που περιελάμβανε μια διάσταση στρατιωτικής συνεργασίας. Αν και τα μέρη δήλωσαν ότι αυτή η δήλωση δεν συνιστούσε στρατιωτική συμμαχία, περιελάμβανε επίσης τη δημιουργία μιας στρατιωτικής δύναμης 2.500 ατόμων που θα ενεργοποιείται σε καταστάσεις κρίσης.
Στις 28 Φεβρουαρίου, την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος, ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ. Πριν από αυτήν την επίσκεψη, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, εκφράζοντας την επιθυμία να δημιουργήσει έναν νέο άξονα μεταξύ χωρών που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, μίλησε για μια «εξαγωνική συμμαχία» που θα περιλαμβάνει χώρες εντός και γύρω από τη Μέση Ανατολή. Ενώ ο Νετανιάχου δεν κατονόμασε συγκεκριμένες χώρες, είναι πολύ πιθανό ότι αυτή η εξαγωνική συμμαχία θα περιλαμβάνει χώρες που ενώνονται από την αντίθεσή τους στην Τουρκία, όπως το Ισραήλ, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ινδία και η Αρμενία.
Σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα
Όσον αφορά την καταστροφική επιρροή του Τραμπ στις υπάρχουσες συμμαχίες, το ΝΑΤΟ βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Πριν από χρόνια, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ ήταν «εγκεφαλικά νεκρό» και αυτή τη φορά, χάρη στον Τραμπ, αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή. Από αυτή την άποψη, η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, που θα πραγματοποιηθεί στις 7-8 Ιουλίου, έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Διαφορετικές φατρίες αρχίζουν ήδη να σχηματίζονται εντός του ΝΑΤΟ. Η Γαλλία και η Γερμανία έχουν ανακοινώσει ότι έχουν ξεκινήσει συνομιλίες για τα πυρηνικά για την αύξηση της αποτροπής. Η Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία πραγματοποιούν συναντήσεις μεταξύ τους για να ανοίξουν ξανά το Στενό του Ορμούζ στο διεθνές εμπόριο. Η στρατηγική εταιρική σχέση συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και Βρετανίας έχει ουσιαστικά τερματιστεί. Τώρα, όταν ο Τραμπ λέει «κλικ», ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δεν υπακούει αμέσως.
Νότια Ασία, Ρωσία και Κίνα
Οι συμμαχίες μετατοπίζονται ραγδαία και στην υποήπειρο. Ενώ το Πακιστάν αναδεικνύεται μέσω των προσπαθειών του να τερματίσει τη σύγκρουση ΗΠΑ/Ισραήλ-Ιράν, η μακροχρόνια αντίπαλός του, η Ινδία, πλησιάζει περισσότερο τη Ρωσία. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος σπάνια ταξιδεύει στο εξωτερικό, επισκέφθηκε το Νέο Δελχί στις 6 Δεκεμβρίου. Η Ινδία αποφάσισε επίσης να αγοράσει στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας παρτίδας S-400.
Το 2023, η Τετραμερής Συμμαχία (QUAD), που σχηματίστηκε μεταξύ των ΗΠΑ, της Ινδίας, της Ιαπωνίας και της Αυστραλίας στο πλαίσιο της πολιτικής των ΗΠΑ για την ανάσχεση της Κίνας, άρχισε να καταρρέει. Η φετινή Σύνοδος Κορυφής QUAD δεν μπόρεσε να πραγματοποιηθεί επειδή ο Τραμπ δεν επισκέφθηκε την Ινδία. Οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, που κάποτε βρίσκονταν στην ατζέντα της Τουρκίας, έχουν επίσης εξαφανιστεί από τη δημόσια εικόνα.