Σαουδική Αραβία και Τουρκία επιχειρούν να αλλάξουν τον χάρτη του IMEC
Η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία προωθούν έναν νέο εμπορικό διάδρομο, ο οποίος θα μπορούσε να ανακατευθύνει τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), απομακρύνοντάς τον από το ισραηλινό λιμάνι της Χάιφα και στρέφοντάς τον προς τα τουρκικά λιμάνια της Μεσογείου.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον στα ινδικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία παρακολουθούν στενά τις γεωπολιτικές και οικονομικές ανακατατάξεις που σημειώνονται στην ευρύτερη περιοχή μετά τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Οι διπλωματικές κινήσεις του Μόντι και η στρατηγική σημασία του IMEC
Σύμφωνα με αναλύσεις που φιλοξενήθηκαν στον διεθνή Τύπο και αναπαρήχθησαν από ινδικά μέσα ενημέρωσης, ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι έχει πραγματοποιήσει το τελευταίο διάστημα μια σειρά σημαντικών διπλωματικών επαφών με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος.
Μεταξύ άλλων συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Μιανμάρ, τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας – η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – καθώς και με τον ηγέτη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Παράλληλα, αναμένεται να συναντηθεί και με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στη Νίκαια, στο περιθώριο συνόδου όπου θα συμμετέχουν κορυφαίοι εκπρόσωποι της γαλλικής και ινδικής βιομηχανίας.
Οι επαφές αυτές αποκαλύπτουν ότι ο IMEC αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της στρατηγικής της Ινδίας, όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο αλλά και ως εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής και ασφάλειας.
Ένας διάδρομος με γεωπολιτική διάσταση
Για το Νέο Δελχί, ο IMEC δεν αποτελεί απλώς έναν εμπορικό διάδρομο μεταφοράς προϊόντων.
Αντιθέτως, αντιμετωπίζεται ως ένα ευρύτερο στρατηγικό εγχείρημα που συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.
Η Ινδία συνεργάζεται στενά με τη Γαλλία, την Κύπρο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Μιανμάρ προκειμένου να ενισχύσει τις υποδομές και τη στρατηγική βάση του έργου, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις νέες προκλήσεις ασφαλείας που αναδύονται στην περιοχή.
Η πρόταση Ριάντ – Άγκυρας αλλάζει τα δεδομένα
Νέα διάσταση στη συζήτηση έδωσαν οι πληροφορίες για συνάντηση των υπουργών Μεταφορών της Σαουδικής Αραβίας και της Τουρκίας στο Ριάντ.
Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία για την προώθηση ενός νέου σιδηροδρομικού διαδρόμου που θα ξεκινά από τη δυτική Σαουδική Αραβία, θα διέρχεται μέσω Ιορδανίας και Συρίας και θα καταλήγει στα τουρκικά λιμάνια της Μεσογείου.
Η συγκεκριμένη πρόταση παρακάμπτει τόσο το Ισραήλ όσο και το λιμάνι της Χάιφα, το οποίο αποτελούσε βασικό κρίκο στον αρχικό σχεδιασμό του IMEC.
Τα τέσσερα μεγάλα ερωτήματα
Η νέα πρόταση προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του διαδρόμου.
Πρώτον, διαφοροποιείται σημαντικά από το αρχικό σχέδιο που είχε παρουσιαστεί το 2023 από τους βασικούς εταίρους του έργου, μεταξύ των οποίων η Ινδία, η Σαουδική Αραβία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Δεύτερον, σύμφωνα με διαθέσιμες εκτιμήσεις, η χερσαία διαδρομή θα αυξηθεί κατά περισσότερα από 1.000 χιλιόμετρα, γεγονός που ενδέχεται να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και να επιμηκύνει τους χρόνους διακίνησης εμπορευμάτων.
Τρίτον, σε παλαιότερα σενάρια είχαν εξεταστεί και λιμάνια της Συρίας ή του Λιβάνου ως συμπληρωματικές επιλογές. Ωστόσο, η νέα πρόταση φαίνεται να παρακάμπτει και αυτές τις δυνατότητες.
Τέταρτον, η Ινδία δεν έχει μέχρι στιγμής τοποθετηθεί επίσημα για την πρόταση, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με τη μελλοντική πορεία του έργου.
Η στάση της Ινδίας παραμένει καθοριστική
Το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο η Ινδία θα αποδεχθεί μια τόσο ριζική μεταβολή του αρχικού σχεδιασμού.
Οι σχέσεις Νέου Δελχί και Άγκυρας χαρακτηρίζονται από σημαντικές διαφωνίες, κυρίως λόγω της στενής συνεργασίας της Τουρκίας με το Πακιστάν.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι θα είναι δύσκολο για την Ινδία να στηρίξει έναν διάδρομο που θα ενισχύει τον γεωπολιτικό ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή.
Χωρίς τη συγκατάθεση της Ινδίας, ωστόσο, είναι δύσκολο να διατηρηθεί ο χαρακτηρισμός του έργου ως IMEC με την αρχική του μορφή.
Ευρωπαϊκές επιφυλάξεις για τη νέα διαδρομή
Αντίστοιχα, η Ευρώπη αναμένεται να εξετάσει με μεγάλη προσοχή τη νέα πρόταση.
Η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Γαλλία έχουν στηρίξει ένθερμα τον αρχικό σχεδιασμό του διαδρόμου τα τελευταία χρόνια.
Οι συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ Τουρκίας, Ελλάδας και Κύπρου, σε συνδυασμό με τη διαρκώς ενισχυόμενη στρατηγική συνεργασία Παρισιού και Λευκωσίας, ενδέχεται να δυσκολέψουν τη δημιουργία ευρείας ευρωπαϊκής συναίνεσης υπέρ του εναλλακτικού σχεδίου.
Τι θέλουν οι Ηνωμένες Πολιτείες
Η Ουάσιγκτον δεν έχει ακόμη διατυπώσει επίσημη θέση για την πιθανή αλλαγή της διαδρομής.
Ωστόσο, οι πρόσφατες εκκλήσεις του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς τις χώρες της περιοχής να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ θεωρούνται από πολλούς ως ένδειξη ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να προτιμούν ένα μοντέλο περιφερειακής συνεργασίας που περιλαμβάνει το Ισραήλ αντί να το παρακάμπτει.
Το μέλλον του IMEC και η μάχη των διαδρόμων
Η συζήτηση γύρω από τον IMEC αναδεικνύει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή εμπορική διαδρομή.
Λιμάνια όπως η Άκαμπα, το Εϊλάτ, η Χάιφα, η Λεμεσός, ο Πειραιάς και η Τεργέστη έχουν άμεσο συμφέρον από την τελική μορφή του έργου και παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.
Καθώς αναδύονται ανταγωνιστικά οράματα για τους εμπορικούς διαδρόμους του μέλλοντος, οι πόλεις αυτές καλούνται να επανεξετάσουν τα επενδυτικά τους σχέδια, τις υποδομές και τη στρατηγική τους θέση στο παγκόσμιο εμπόριο.
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν οι διαφορετικές προτάσεις θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά ή αν τελικά θα μετατραπούν σε ανταγωνιστικούς διαδρόμους.
Αυτό που ήδη φαίνεται ξεκάθαρα είναι ότι η μάχη για τους εμπορικούς δρόμους, τα λιμάνια και τη στρατηγική συνδεσιμότητα εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές αναμετρήσεις της εποχής μας.