Συμφωνία-σταθμός ΗΠΑ–Ιράν; Άρση κυρώσεων, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και σχέδιο ανοικοδόμησης 300 δισ. δολαρίων

Μια εξέλιξη που θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η Τεχεράνη επιβεβαίωσε επισήμως την ύπαρξη προσχεδίου συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ανακοίνωση ήρθε την Παρασκευή από ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και το πρακτορείο Mehr, τα οποία αποκάλυψαν βασικά σημεία ενός εγγράφου 14 άρθρων που, εφόσον οριστικοποιηθεί, θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποκλιμάκωση μιας από τις πιο επικίνδυνες κρίσεις των τελευταίων ετών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, η προτεινόμενη συμφωνία βασίζεται σε μια λογική αμοιβαίων παραχωρήσεων. Από τη μία πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρήσουν σε σημαντική χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν, κυρίως στον πετρελαϊκό τομέα, ενώ από την άλλη η Τεχεράνη θα επαναφέρει την πλήρη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ και θα επιστρέψει σε ένα πλαίσιο διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, της στρατηγικής θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου.

Η σημασία των Στενών είναι τεράστια όχι μόνο για τις χώρες του Κόλπου αλλά και για την παγκόσμια οικονομία. Κάθε διαταραχή στη λειτουργία τους προκαλεί άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, δημιουργώντας ανησυχίες στις αγορές και επηρεάζοντας την ενεργειακή ασφάλεια πολλών χωρών.

Σύμφωνα με το προσχέδιο, η Τεχεράνη δεσμεύεται να διασφαλίσει την ομαλή και ασφαλή ναυσιπλοΐα στην περιοχή εντός τριάντα ημερών από την ενεργοποίηση της συμφωνίας.

Οι αμερικανικές παραχωρήσεις

Σε αντάλλαγμα, η Ουάσιγκτον φέρεται να αποδέχεται σειρά μέτρων που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να εγκριθούν πολιτικά.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• Η αναστολή των κυρώσεων στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.
• Η σταδιακή άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.
• Η αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
• Η δέσμευση ότι κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων δεν θα επιβληθούν νέες κυρώσεις.
• Η αποφυγή περαιτέρω στρατιωτικής ενίσχυσης των αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.

Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία ενός μηχανισμού διεθνούς εποπτείας που θα παρακολουθεί την εφαρμογή των συμφωνηθέντων και θα διασφαλίζει ότι και οι δύο πλευρές τηρούν τις δεσμεύσεις τους.

Το σχέδιο των 300 δισ. δολαρίων

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά σημεία του προσχεδίου είναι η πρόβλεψη για την κατάρτιση σχεδίου οικονομικής ανασυγκρότησης και εκσυγχρονισμού του Ιράν, ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Σύμφωνα με τις ιρανικές πηγές, το πρόγραμμα θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, δυτικών συμμάχων και διεθνών επενδυτικών σχημάτων και θα επικεντρώνεται σε κρίσιμους τομείς όπως:

• Οι ενεργειακές υποδομές.
• Η πετρελαϊκή και πετροχημική βιομηχανία.
• Οι μεταφορές και τα λιμάνια.
• Η ηλεκτροπαραγωγή.
• Η βιομηχανική ανάπτυξη.
• Οι νέες τεχνολογίες.

Εφόσον υλοποιηθεί, θα πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα πακέτα οικονομικής στήριξης που έχουν ποτέ προσφερθεί σε χώρα της Μέσης Ανατολής.

Το πυρηνικό πρόγραμμα επιστρέφει στο τραπέζι

Η συμφωνία προβλέπει επίσης περίοδο εντατικών διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, κατά την οποία οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε οριστική διευθέτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Η Τεχεράνη επαναλαμβάνει τη δέσμευσή της ότι δεν σκοπεύει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει μια ευρύτερη άρση των κυρώσεων εφόσον υπάρξουν επαρκείς εγγυήσεις και μηχανισμοί επιθεώρησης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι δύο από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα των προηγούμενων διαπραγματεύσεων φαίνεται να έχουν αφαιρεθεί από την ατζέντα.

Πρόκειται για:

• Το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
• Τη στήριξη της Τεχεράνης προς ένοπλες οργανώσεις και περιφερειακούς συμμάχους στη Μέση Ανατολή.

Η εξαίρεσή τους θεωρείται από πολλούς αναλυτές σημαντική παραχώρηση εκ μέρους της Ουάσιγκτον προκειμένου να επιταχυνθεί η επίτευξη συμφωνίας.

Οι δηλώσεις Τραμπ

Καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις φαίνεται να διαδραματίζει ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ.

Λίγες ώρες πριν από την έναρξη των τελευταίων στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά «τερματίσει τον πόλεμο» με το Ιράν και αποκάλυψε ότι έχει ήδη επιτευχθεί συμφωνία επί ενός Μνημονίου Κατανόησης (Memorandum of Understanding – MOU).

Όπως ανέφερε, το πλαίσιο της συμφωνίας είναι «πολύ ισχυρό», αν και εξακολουθεί να βρίσκεται σε στάδιο οριστικοποίησης.

Ο Τραμπ υποστήριξε ότι η στρατιωτική πίεση που ασκήθηκε στην Τεχεράνη τους τελευταίους μήνες ήταν ο βασικός παράγοντας που οδήγησε την ιρανική ηγεσία πίσω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα παραμείνει σε ισχύ μέχρι να ολοκληρωθεί και επισήμως η συμφωνία και να τεθούν σε εφαρμογή οι σχετικοί μηχανισμοί επιτήρησης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε επίσης ότι έχει ήδη πραγματοποιήσει επαφές με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, καθώς και με ηγέτες αραβικών κρατών της περιοχής, διαβεβαιώνοντας ότι το γενικό πλαίσιο της συμφωνίας έχει τύχει θετικής υποδοχής από τους βασικούς περιφερειακούς παίκτες.

Τι σημαίνει η συμφωνία για τη Μέση Ανατολή

Αν το προσχέδιο εξελιχθεί σε οριστική συμφωνία, οι συνέπειες θα είναι πολυδιάστατες.

Σε οικονομικό επίπεδο, η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να αυξήσει την παγκόσμια προσφορά ενέργειας και να μειώσει τις πιέσεις στις τιμές των καυσίμων.

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η αποκλιμάκωση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης, η οποία μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες φαινόταν ιδιαίτερα πιθανή.

Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα επηρεάσει αναπόφευκτα τις ισορροπίες μεταξύ Ιράν, Ισραήλ, αραβικών κρατών και μεγάλων δυνάμεων, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη διαμόρφωση του γεωπολιτικού χάρτη της Μέσης Ανατολής.

Για την ώρα, πάντως, το προσχέδιο παραμένει υπό εξέταση από τα αρμόδια θεσμικά όργανα του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι επόμενες ημέρες αναμένονται κρίσιμες, καθώς ενδέχεται να καθορίσουν εάν η περιοχή εισέρχεται σε μια περίοδο αποκλιμάκωσης ή αν η συμφωνία θα παραμείνει ένα φιλόδοξο αλλά ανεκπλήρωτο σχέδιο.

Θρίλερ με τη Συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν: Η Τεχεράνη Διαψεύδει Υπογραφή στη Γενεύη – Μάχη για το Μέλλον των Στενών του Ορμούζ

Νέα δεδομένα και αντικρουόμενα μηνύματα δημιουργούν αβεβαιότητα γύρω από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς η Τεχεράνη διέψευσε δημοσιεύματα που έκαναν λόγο για επικείμενη υπογραφή συμφωνίας στη Γενεύη την ερχόμενη Κυριακή.

Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars, επικαλούμενο πηγή που βρίσκεται κοντά στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα, χαρακτήρισε ως ανακριβείς τις πληροφορίες περί οριστικοποίησης συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης στις 14 Ιουνίου. Η διάψευση ήρθε λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση σχετικού ρεπορτάζ του Bloomberg, το οποίο υποστήριζε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πολύ κοντά σε μια ιστορική συμφωνία που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποκλιμάκωση της κρίσης και στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Η αντίφαση ανάμεσα στις διαφορετικές πηγές αποτυπώνει το ιδιαίτερα σύνθετο και εύθραυστο περιβάλλον των διαπραγματεύσεων, οι οποίες φαίνεται να βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο, χωρίς ωστόσο να έχει επιτευχθεί ακόμη οριστική συμφωνία.

Το δημοσίευμα του Bloomberg και το σενάριο της Γενεύης

Σύμφωνα με το Bloomberg, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος άφησε να εννοηθεί κατά τη διάρκεια της νύχτας ότι οι συνομιλίες έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο και ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται κοντά στην επίτευξη ενός πλαισίου συμφωνίας.

Την ίδια εικόνα φέρεται να επιβεβαίωσε και αξιωματούχος χώρας της G7, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Το δημοσίευμα ανέφερε ότι η χρονική συγκυρία θεωρείται ιδιαίτερα ευνοϊκή, καθώς από τις 15 έως τις 17 Ιουνίου διεξάγεται η Σύνοδος Κορυφής της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας. Η γειτονική Γενεύη εξετάζεται ως πιθανός τόπος συνάντησης των αντιπροσωπειών και ενδεχόμενης υπογραφής ενός Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.

Παρά τις πληροφορίες αυτές, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτική, αποφεύγοντας να επιβεβαιώσει οποιοδήποτε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Τα 14 σημεία του προσχεδίου συμφωνίας

Την ίδια ώρα, το πρακτορείο Mehr έδωσε στη δημοσιότητα αυτό που παρουσίασε ως σχέδιο συμφωνίας 14 σημείων μεταξύ των δύο χωρών.

Το έγγραφο περιγράφεται ως ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τον τερματισμό των συγκρούσεων και την επανεκκίνηση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Μεταξύ των βασικών προβλέψεων περιλαμβάνονται:

• Άμεση και μόνιμη κατάπαυση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
• Έναρξη διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων.
• Σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
• Αναστολή των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου.
• Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
• Επικύρωση της τελικής συμφωνίας μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Mehr, το Ιράν ζητά ως προϋπόθεση για την έναρξη των τελικών συνομιλιών την αποδέσμευση σημαντικού μέρους των δεσμευμένων οικονομικών του πόρων.

Συγκεκριμένα, από τα συνολικά 24 δισεκατομμύρια δολάρια που προβλέπεται να αποδεσμευθούν, περίπου τα μισά θα πρέπει να διατεθούν στην Τεχεράνη πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων.

Η διαφωνία για τα Στενά του Ορμούζ

Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο αφορά τα Στενά του Ορμούζ, το σημαντικότερο ίσως θαλάσσιο πέρασμα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Από το συγκεκριμένο σημείο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε εξέλιξη στην περιοχή ζήτημα διεθνούς σημασίας.

Αρχικές πληροφορίες ανέφεραν ότι το Ιράν θα προχωρούσε στην πλήρη επαναλειτουργία και εξομάλυνση της ναυσιπλοΐας στα Στενά, ως μέρος της συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, το επίσημο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA παρουσίασε μια διαφορετική εκδοχή των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με το IRNA, η Τεχεράνη δεν έχει δεχθεί να παραχωρήσει τον έλεγχο ή τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, ούτε να επιστρέψει στο προηγούμενο καθεστώς ασφαλείας που ίσχυε πριν από τις πρόσφατες αμερικανικές και ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Η ιρανική πλευρά επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να αναγνωρίζει πλήρως τα κυριαρχικά δικαιώματα του Ιράν στην περιοχή και να μην περιορίζει τη δυνατότητά του να διαχειρίζεται ζητήματα ασφαλείας εντός των χωρικών του υδάτων.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει «κόκκινη γραμμή»

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση της Τεχεράνης σχετικά με το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Το IRNA υποστηρίζει ότι το Ιράν δεν έχει δεχθεί να εγκαταλείψει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, το οποίο θεωρεί βασικό στοιχείο της εθνικής του κυριαρχίας και του πυρηνικού του προγράμματος για ειρηνικούς σκοπούς.

Η θέση αυτή αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα σημεία διαφωνίας μεταξύ Ιράν και Δύσης.

Ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει αυστηρότερους περιορισμούς και διεθνή έλεγχο, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη πυρηνικής τεχνολογίας για ενεργειακούς σκοπούς αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμά της.

Η διατήρηση του δικαιώματος εμπλουτισμού στο υπό διαμόρφωση κείμενο δείχνει ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές δεν προτίθενται να υποχωρήσουν σε ένα από τα σημαντικότερα αιτήματά τους.

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι οι διαπραγματεύσεις

Παρά τις διαψεύσεις και τις αντικρουόμενες πληροφορίες, οι περισσότερες ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται πιο κοντά σε συμφωνία από οποιαδήποτε άλλη στιγμή των τελευταίων ετών.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε κρίσιμα ζητήματα, όπως η άρση των κυρώσεων, το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, η αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος.

Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται καθοριστικές. Εάν επιτευχθεί τελικά συμφωνία, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μετά τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015, με επιπτώσεις που θα επηρεάσουν όχι μόνο την περιφερειακή ασφάλεια αλλά και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τη διεθνή οικονομία.