Η κρίση που προέκυψε γύρω από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ (GSI) φαίνεται να αποκλιμακώνεται μετά από συντονισμένες κινήσεις Λευκωσίας και Αθηνών. Ωστόσο, τα βασικά αδιέξοδα στα οικονομικά και ρυθμιστικά ζητήματα παραμένουν, με το παρασκήνιο να φωτίζει τον καθοριστικό ρόλο του κινεζικού μετόχου του ΑΔΜΗΕ, State Grid Corporation of China.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η EnergyPress, η State Grid, η οποία κατέχει το 24% του ΑΔΜΗΕ και ασκεί επιρροή στο μάνατζμεντ, πίεσε τη διοίκηση του Διαχειριστή να υποβάλει ένσταση στη ΡΑΕΚ μετά την απόφαση της κυπριακής αρχής να αναγνωρίσει μόλις 82 εκατ. ευρώ από τις συνολικές δαπάνες του έργου, ύψους 251 εκατ. ευρώ. Η κινεζική πλευρά φέρεται να προειδοποίησε ότι, εάν δεν κινηθεί νομικά ο ΑΔΜΗΕ, θα μπορούσε μελλοντικά να θεωρηθεί ότι η διοίκηση δεν προστάτεψε τα συμφέροντα της εταιρείας.
Παράλληλα, η State Grid έχει δώσει σαφή εντολή ότι μέχρι να εισπραχθεί η πρώτη δόση των 25 εκατ. ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία, ο ΑΔΜΗΕ δεν πρέπει να προβεί σε καμία επιπλέον δαπάνη για το καλώδιο. Αυτή η στάση έχει προκαλέσει εκνευρισμό στη Λευκωσία, η οποία επιμένει ότι οι διαφορές των ποσών θα αξιολογηθούν μετά την ολοκλήρωση του έργου και αφού παρουσιαστούν όλα τα δικαιολογητικά.
Γιατί η Κίνα δεν θέλει το έργο
Στο project εμπλέκονται πλέον και επισήμως οι ΗΠΑ αλλά και η Ινδία καθώς το καλώδιο εντάσσεται στον διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC).
Αναλυτικά, στο ανακοινωθέν επισημαίνεται ότι «κατά τη διπλωματική συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την (Κυριακή, 4 Μαΐου 2025), μεταξύ του Πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu και του Κύπριου Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, με τη συμμετοχή του Υπουργού Ενέργειας Eli Cohen και του Κύπριου Υπουργού Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας Γιώργου Παπαναστασίου, συμφωνήθηκε ότι το καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας (έργο IMEC) που θα συνδέει τις δύο χώρες – και, στο μέλλον, θα συνδέει την Κύπρο με την Ευρώπη – θα υπογραφεί φέτος.
Η πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής ενέργειας είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ενεργειακή ασφάλεια, δεδομένου ότι το Ισραήλ θεωρείται «νησιωτικό κράτος» υπό την ενεργειακή διάσταση και δεδομένου ότι ο διάδρομος υποδομών θα αποτελέσει συνδετικό κρίκο μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Ινδίας και Ευρώπης.
Ο διάδρομος αναμένεται να ενισχύσει τους οικονομικούς, μεταφορικούς και ενεργειακούς δεσμούς μεταξύ των χωρών και να χρησιμεύσει ως ψηφιακή γέφυρα μεταξύ ηπείρων. Ο οικονομικός διάδρομος IMEC αναμένεται να αποφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη και να βελτιώσει τους γεωπολιτικούς δεσμούς μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών.
Ωστόσο, η επιτυχία του έργου εξαρτάται από την περιφερειακή συνεργασία που απαιτεί πολιτική σταθερότητα και κανονιστικές προσαρμογές. Οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν ανταγωνισμό για περιοχές επιρροής, ειδικά ενόψει πρωτοβουλιών όπως ο «Νέος Δρόμος του Μεταξιού» της Κίνας (η Πρωτοβουλία Belt & Road, ή BRI). Επιπλέον, αν και το έργο δεν εξαρτάται από την πλήρη ομαλοποίηση μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, η αποτελεσματική συνεργασία θα απαιτήσει συνεχή συντονισμό μεταξύ αυτών των χωρών.
Ο Τουρκικός Παράγοντας
Η Τουρκία, η οποία δεν περιλαμβάνεται στην πρωτοβουλία IMEC, την αντιμετωπίζει αρνητικά. Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σχολίασε το θέμα μετά την ανακοίνωση του έργου τον Σεπτέμβριο του 2023, δηλώνοντας ότι «δεν θα υπήρχε διάδρομος χωρίς την Τουρκία» και ότι «η πιο βολική διαδρομή για τις μεταφορές ανατολής-δύσης είναι μέσω της Τουρκίας». Στην πράξη, τρεις χώρες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία έχουν πολύπλοκες ή ακόμη και αντιπαλικές σχέσεις με την Τουρκία – η Ινδία, το Ισραήλ και η Ελλάδα. Αντίθετα, η Τουρκία προωθεί τον «Δρόμο Ανάπτυξης» μέσω του Ιράκ – μια διαδρομή μεταφοράς σιδηροδρόμων και αυτοκινητοδρόμων από το λιμάνι al-Faw στην επαρχία της Βασόρας προς την Τουρκία, από όπου μπορούν να μεταφερθούν αγαθά στην Ευρώπη. Πρόκειται για ένα πιο περιορισμένο έργο σε σύγκριση με το IMEC και συνδέεται με υπάρχουσες υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του τουρκικού λιμανιού Ceyhan. Το Κατάρ και τα ΗΑΕ είναι σημαντικοί εταίροι για την Τουρκία σε αυτό το έργο του Δρόμου Ανάπτυξης και αναμένεται να συνεισφέρουν στη χρηματοδότησή του.
Μια άλλη επιλογή για την Τουρκία είναι η προώθηση έργων υποδομής μέσω της Συρίας. Ιδέες όπως ένας αγωγός φυσικού αερίου από το Κατάρ προς την Τουρκία και τα τουρκικά σχέδια για την αποκατάσταση της σιδηροδρομικής γραμμής Χετζάζ αντικατοπτρίζουν την επιθυμία της Άγκυρας να αξιοποιήσει την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ για να δημιουργήσει διαδρομές από τον Κόλπο προς τη Συρία και από εκεί προς την Ευρώπη μέσω Τουρκίας. Στο συριακό πλαίσιο, είναι επίσης δυνατή μια ευθυγράμμιση συμφερόντων μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας στην προώθηση της Συρίας ως προτιμώμενου διαδρόμου μεταφορών, προκειμένου να διασφαλιστούν οι απαραίτητες επενδύσεις για την αποκατάσταση και τη σταθερότητά του. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες εξέφρασαν την υποστήριξή τους για τη σταθεροποίηση του καθεστώτος Άσαντ μέσω της απόφασης του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να άρει τις κυρώσεις κατά της Συρίας, μπορεί επίσης να είναι πιο ανοιχτές στην ενσωμάτωση της Συρίας στη συνδεσιμότητα μεταφορών Ανατολής-Δύσης.