Η σχέση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Κίνας έχει εισέλθει σε μια νέα, πιο αντιπαραθετική φάση το 2025. Παρά τις διπλωματικές προσπάθειες και τις συζητήσεις για επαναρύθμιση, η πραγματικότητα είναι ένας κύκλος αλληλοαντίδρασης, με την ΕΕ να λαμβάνει ολοένα και πιο δυναμικά μέτρα ενάντια σε αυτό που θεωρεί αθέμιτες εμπορικές πρακτικές της Κίνας, στρεβλώσεις της αγοράς και περιφρόνηση της αμοιβαίας πρόσβασης. Αυτό το άρθρο εξετάζει κριτικά τον ρόλο της Κίνας στην τελευταία κλιμάκωση, τις αντιδράσεις της ΕΕ και τις ευρύτερες επιπτώσεις για το παγκόσμιο εμπόριο και την οικονομική σταθερότητα.
Το πιο ορατό σημείο ανάφλεξης τους τελευταίους μήνες ήταν η επιβολή δασμών από την ΕΕ στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα (EV), με δασμούς που φτάνουν έως και 45% για ορισμένους κρατικά χρηματοδοτούμενους κατασκευαστές. Αυτή η κίνηση ακολούθησε μια μακρά έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Κινέζοι κατασκευαστές ηλεκτρικών οχημάτων επωφελήθηκαν από τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις, επιτρέποντάς τους να υποτιμήσουν τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές και να απειλήσουν τη βιωσιμότητα του τομέα πράσινης τεχνολογίας της ΕΕ. Οι δασμοί, που έχουν προγραμματιστεί να διαρκέσουν πέντε χρόνια, αποτελούν σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ δεν θα ανεχτεί πλέον αυτό που θεωρεί συστηματική στρέβλωση της αγοράς από το Πεκίνο.
Η αντίδραση της Κίνας ήταν, όπως ήταν αναμενόμενο, αντίποινα. Τον Ιούνιο του 2025, το Πεκίνο παρέτεινε την έρευνά του κατά του ντάμπινγκ στις εισαγωγές χοιρινού κρέατος από την ΕΕ κατά έξι ακόμη μήνες, στοχεύοντας σε εξαγωγές άνω των 1,75 δισεκατομμυρίων ευρώ, ιδίως από την Ισπανία, την Ολλανδία και τη Δανία. Αυτή η έρευνα, που ξεκίνησε αρχικά τον Ιούνιο του 2024, ερμηνεύεται ευρέως ως άμεση αντίδραση στους δασμούς στα ηλεκτρικά οχήματα. Το χοιρινό είναι ένας ευαίσθητος τομέας και για τις δύο πλευρές: η ΕΕ είναι σημαντικός εξαγωγέας προϊόντων χοιρινού σφαγίου στην Κίνα, ενώ η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής στον κόσμο. Χρησιμοποιώντας ως όπλο το γεωργικό εμπόριο, η Κίνα προσπαθεί να προκαλέσει πολιτικό πόνο σε βασικά κράτη μέλη της ΕΕ και να πιέσει τις Βρυξέλλες για παραχωρήσεις.
Αυτό που διακρίνει τον τρέχοντα γύρο ενεργειών είναι η προθυμία της ΕΕ να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής των μέτρων της. Τον Ιούνιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε νέους περιορισμούς στους Κινέζους κατασκευαστές ιατρικών συσκευών, περιορίζοντας την πρόσβασή τους σε δημόσιες συμβάσεις. Αυτή ήταν μια άμεση απάντηση στην μακροχρόνια πολιτική «Αγοράστε Κίνα» της Κίνας, η οποία συστηματικά θέτει σε μειονεκτική θέση τις ευρωπαϊκές εταιρείες που επιδιώκουν πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Το μήνυμα της ΕΕ είναι σαφές: εάν η Κίνα συνεχίσει να μπλοκάρει τις ευρωπαϊκές εταιρείες, θα αντιμετωπίσει αμοιβαία εμπόδια στην Ευρώπη.
- Διαφήμιση –
Η ΕΕ εξετάζει επίσης έκτακτα «μέτρα διασφάλισης» που θα μπορούσαν να επιβληθούν γρήγορα στις εισαγωγές από την Κίνα και άλλες χώρες εάν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες αναφέρουν ουσιώδη ζημία. Αυτό αντανακλά τις αυξανόμενες ανησυχίες για την πλεονάζουσα βιομηχανική παραγωγική ικανότητα της Κίνας, ιδίως σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, η πράσινη τεχνολογία και η ρομποτική, όπου οι τεχνητά χαμηλές τιμές των κινεζικών εξαγωγών απειλούν την επιβίωση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Η δυναμική της ΕΕ δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά εμπορικά αγαθά. Τον Μάιο του 2025, το μπλοκ επέβαλε πρόστιμο 530 εκατομμυρίων ευρώ στην TikTok για παράνομη μεταφορά δεδομένων Ευρωπαίων χρηστών στην Κίνα και μη προστασία της από την πρόσβαση των κινεζικών αρχών. Αυτή η ποινή ρεκόρ υπογραμμίζει την αυξανόμενη ανησυχία της ΕΕ για την ασφάλεια των δεδομένων και την ψηφιακή κυριαρχία στις συναλλαγές της με τις κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας. Η υπόθεση TikTok είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης δυσπιστίας: η ΕΕ βλέπει ολοένα και περισσότερο τις κινεζικές εταιρείες ως πιθανούς φορείς κρατικής επιρροής και επιτήρησης και είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει την κανονιστική της εξουσία για να αντιδράσει.
Η αντίδραση της Κίνας στις ενέργειες της ΕΕ ακολούθησε ένα γνωστό μοτίβο: στοχευμένα αντίποινα, διπλωματικά παράπονα και προσπάθειες διαίρεσης της ευρωπαϊκής ενότητας. Μετά τους δασμούς στα ηλεκτρικά οχήματα, το Πεκίνο υπέβαλε καταγγελία στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) και επέμεινε σε μια ενιαία ελάχιστη τιμή για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα σε ολόκληρη την ΕΕ, επιδιώκοντας να αποτρέψει τα μεμονωμένα κράτη μέλη από το να συνάψουν ξεχωριστές συμφωνίες. Εν τω μεταξύ, η επέκταση της έρευνας για το χοιρινό κρέας από την Κίνα και οι περιορισμοί της στις εξαγωγές σπάνιων γαιών – κρίσιμοι για την παραγωγή της ΕΕ – καταδεικνύουν την προθυμία της να χρησιμοποιήσει την πρόσβαση στην τεράστια αγορά και τους πόρους της ως μοχλό πίεσης.
Αυτές οι τακτικές δεν είναι καινούργιες. Η Κίνα έχει μακρά ιστορία χρήσης οικονομικού καταναγκασμού για να τιμωρήσει χώρες που παραβιάζουν τις κόκκινες γραμμές της, είτε στο εμπόριο, στα ανθρώπινα δικαιώματα είτε στην εξωτερική πολιτική. Αυτό που διαφέρει τώρα είναι η αυξανόμενη αποφασιστικότητα της ΕΕ να αντιδράσει, ακόμη και με κίνδυνο κλιμάκωσης.
Παρά τις αυξανόμενες εντάσεις, και οι δύο πλευρές συνεχίζουν να μιλάνε για την ανάγκη μιας διπλωματικής επανεκκίνησης. Η Κίνα πρόσφατα ήρε τις κυρώσεις σε πολλά μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μια κίνηση που θεωρείται ευρέως ως μια προσπάθεια βελτίωσης της ατμόσφαιρας ενόψει μιας κρίσιμης συνόδου κορυφής ΕΕ-Κίνας τον Ιούλιο του 2025. Ωστόσο, αυτές οι χειρονομίες ακούγονται κενές περιεχομένου όταν τίθενται στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων εμπορικών διαφορών και των εμποδίων πρόσβασης στην αγορά.
Διεξάγονται διαπραγματεύσεις για μια πιθανή δέσμευση τιμών για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα – έναν μηχανισμό που θα μπορούσε να ορίσει ελάχιστες τιμές και να εκτονώσει τη διαμάχη για τους δασμούς. Ωστόσο, τα θεμελιώδη ζητήματα παραμένουν άλυτα: οι βιομηχανικές πολιτικές της Κίνας, η έλλειψη αμοιβαιότητας και η απροθυμία να παραχωρήσει στις ευρωπαϊκές εταιρείες πραγματική πρόσβαση στην αγορά.