Σε μια κίνηση που αντανακλά στρατηγικές αλλαγές στην Ανατολική Μεσόγειο, η Κύπρος, η Ελλάδα και το Ισραήλ υπέγραψαν νέες στρατιωτικές συμφωνίες που περιλαμβάνουν κοινές ασκήσεις και ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης στην αντιμετώπιση των σύγχρονων απειλών. Η ανακοίνωση έχει προκαλέσει ανησυχίες στην Άγκυρα, σημειώνει η Deutsche Welle.
Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της συνεργασίας;
Την περασμένη εβδομάδα, η Κύπρος έγινε ο τόπος της υπογραφής ενός τριμερούς σχεδίου στρατιωτικής ενίσχυσης μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ, καθώς και της υπογραφής δύο σχεδίων συνεργασίας: του πρώτου μεταξύ του ισραηλινού και του ελληνικού στρατού και του δεύτερου μεταξύ του ισραηλινού στρατού και της Κυπριακής Εθνοφρουράς.
Οι συμφωνίες υπογράφηκαν στη Λευκωσία κατά τη διάρκεια της ετήσιας κοινής συνάντησης των αρχηγών των τριών χωρών και ανακοινώθηκαν επίσημα από τον ισραηλινό στρατό.
Η ανακοίνωση έγινε δεκτή με ικανοποίηση από τα κυπριακά μέσα ενημέρωσης και το κοινό.
Αν και πολλές λεπτομέρειες των συμφωνιών δεν έχουν αποκαλυφθεί, πηγές δήλωσαν στην DW ότι οι όροι περιελάμβαναν κοινές ασκήσεις και ελιγμούς, τη δημιουργία ομάδων εργασίας σε εξειδικευμένους τομείς και την ενίσχυση του στρατηγικού στρατιωτικού διαλόγου.
Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι οι συμφωνίες ορίζουν την ανταλλαγή εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα της αντιμετώπισης σύγχρονων απειλών ασφαλείας, όπως τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ο ηλεκτρονικός πόλεμος.
Τριμερής συνεργασία: ο πυρήνας μιας νέας συμμαχίας;
Οι ειδικοί πιστεύουν ότι η ανακοίνωση της υπογραφής των συμφωνιών ενσαρκώνει την πραγματική εφαρμογή της πολιτικής απόφασης που έλαβαν οι ηγέτες των τριών χωρών, δηλαδή ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου, κατά τη δέκατη τριμερή σύνοδο κορυφής μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου στις 22 Δεκεμβρίου.
Ο Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι οι τρεις χώρες αποφάσισαν να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους «με έμφαση στους τομείς της ενέργειας , της άμυνας και της ασφάλειας», σημειώνοντας ότι «οι συμφωνίες θα εφαρμοστούν άμεσα».
Σε συνέντευξή του στην DW, ο Ζήνωνας Τζιάρας, λέκτορας στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, επεσήμανε ότι η τριμερής συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών δεν είναι κάτι καινούργιο, επικαλούμενος τη διεξαγωγή της πρώτης συνόδου κορυφής αυτού του είδους το 2016.
Είπε ότι η συνεργασία σε αυτούς τους τομείς μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ χρονολογείται χρόνια πριν, προσθέτοντας ότι οι πολιτικοί ηγέτες στις τρεις χώρες τείνουν να υπερβάλλουν ως προς τα αποτελέσματα αυτών των συναντήσεων.
Επεσήμανε ότι είναι σαφές ότι «η στρατιωτική συνεργασία, η συνεργασία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας δεν αποτελεί από μόνη της συμμαχία», προσθέτοντας ότι «μια πραγματική συμμαχία περιλαμβάνει πρωτίστως μια δέσμευση για συλλογική άμυνα, η οποία ορίζει ότι οποιαδήποτε επίθεση σε μία χώρα αποτελεί επίθεση σε όλες τις χώρες. Ως εκ τούτου, μπορεί να ειπωθεί ότι η τρέχουσα τριμερής συνεργασία είναι συμμαχία μόνο κατ’ όνομα».
Ανησυχίες της Τουρκίας για την αγορά ισραηλινών όπλων
Οι ειδικοί αποδίδουν την επιφυλακτική αντίδραση της τουρκικής πλευράς στην έλλειψη απτών αποτελεσμάτων ικανών να αλλάξουν την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αν και τα φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα ενημέρωσης περιέγραψαν τη συνεργασία ως έναν «άξονα του κακού εχθρικό προς την Τουρκία», ο τόνος του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν αξιοσημείωτα μετριοπαθής.
Δήλωσε ότι οι πρωτοβουλίες των τριών χωρών ήταν «άχρηστες… κενός θόρυβος, σαν το κροτάλισμα ενός τενεκεδένιου κουτιού».
Ωστόσο, αυτό που πραγματικά ανησυχεί την Τουρκία είναι η αυξανόμενη τάση της Ελλάδας και της Κύπρου να αγοράζουν προηγμένα όπλα από το Ισραήλ.
Στην περίπτωση της Κύπρου συγκεκριμένα, η Άγκυρα εξέδωσε αυστηρές προειδοποιήσεις ότι η αγορά όπλων από το Ισραήλ θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει το νησί.
Η Κύπρος είναι διαιρεμένη από την τουρκική στρατιωτική επέμβαση το 1974, με την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση να ελέγχει το νότο, ενώ η αποσχισθείσα «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» υπάρχει στο βορρά και αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα.
Το βόρειο τμήμα του νησιού βρίσκεται υπό τον έλεγχο του τουρκικού στρατού και διοικείται από τους θεσμούς των Τουρκοκυπρίων.
Γιατί η τουρκική αντιπολίτευση;
Σημειώνεται ότι η τουρκική απάντηση χαρακτηρίστηκε από οξύ τόνο μετά την ανακοίνωση του περασμένου Σεπτεμβρίου, όταν εγκαταστάθηκε και τέθηκε σε υπηρεσία στην Κυπριακή Δημοκρατία το ισραηλινό σύστημα αεράμυνας, γνωστό ως «Barak MX».
Οι δυνατότητες του συστήματος «Barak MX» είναι συγκρίσιμες με εκείνες του συστήματος « Iron Dome ».
Παρόλο που η αγορά αυτού του συστήματος ήταν μέρος της απόφασης της κυπριακής κυβέρνησης να αντικαταστήσει σταδιακά τον ρωσικής κατασκευής εξοπλισμό, ο οποίος είχε καταστεί δύσκολος στη συντήρηση λόγω των δυτικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, αυτό εμπίπτει στο πλαίσιο της πολιτικής της Κύπρου απέναντι στη Δύση, στο πλαίσιο της πρόθεσής της να ενταχθεί στον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου ( ΝΑΤΟ ).
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την ανάπτυξη του συστήματος ως απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα και προειδοποίησε ότι «οι πολιτικές της ελληνοκυπριακής πλευράς υπονομεύουν τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή και απειλούν να πυροδοτήσουν μια κούρσα εξοπλισμών στο νησί».
Παρόμοια αντίδραση αναμένεται και από την Άγκυρα σχετικά με την εφαρμογή ξεχωριστής συμφωνίας μεταξύ των υπουργείων Άμυνας της Κύπρου και του Ισραήλ για την αγορά ολοκληρωμένου συστήματος επιτήρησης από την ισραηλινή εταιρεία Elbit, με στόχο την παρακολούθηση της «Πράσινης Γραμμής» που χωρίζει τη βόρεια και τη νότια Κύπρο.
Η εγκατάσταση ενός τέτοιου συστήματος παραμένει σε αναστολή λόγω του πολέμου στη Γάζα, αν και αξιωματικοί του κυπριακού στρατού έχουν ήδη εκπαιδευτεί στο Ισραήλ.