Το κατεστημένο ασφαλείας του Ισραήλ παρακολουθεί την Τουρκία με αυξανόμενη ανησυχία. Εκ πρώτης όψεως, τίποτα δεν είναι καινούργιο. Η Τουρκία είναι η ίδια Τουρκία και ο Ερντογάν είναι ο ίδιος Ερντογάν. Αλλά αυτό δεν ισχύει. Σε κοινή θέα, στην Τουρκία βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες που θα πρέπει, τουλάχιστον, να προβληματίσουν πολύ το Ισραήλ. Και αν το Ισραήλ δεν προετοιμαστεί γι’ αυτές, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με ένα πρόβλημα. Ένα πολύ σοβαρό.
Η Τουρκία δεν ορίζεται στο Ισραήλ ως εχθρός, αλλά το κατεστημένο ασφαλείας τη θεωρεί ως «κράτος σημείου καμπής», που σημαίνει μια χώρα όπου οι εξελίξεις θα μπορούσαν να πάρουν μια χειρότερη τροπή. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σταμάτησε να κρύβει τις απόψεις του εδώ και πολύ καιρό. Υπό την ηγεσία του, η Τουρκία έχει πάψει να είναι δημοκρατία και έχει γίνει ένα μιλιταριστικό κράτος με ανοιχτά δηλωμένες αυτοκρατορικές φιλοδοξίες. Ο ορισμένος διάδοχός του, Χακάν Φιντάν, πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Τουρκίας και νυν υπουργός Εξωτερικών, θεωρείται ακόμη πιο ακραίος από αυτόν. Και οι δύο ασπάζονται την ιδεολογία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, την ιδεολογία της Χαμάς και του Κατάρ, για την οποία το Ισραήλ είναι εχθρός.
Αυτός ο σουνιτικός άξονας είναι μια ανερχόμενη δύναμη στη Μέση Ανατολή. Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες, φαινόταν ότι θα αντικαθιστούσε τον σιιτικό άξονα, ο οποίος έχει πληγεί άσχημα τα τελευταία χρόνια από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Αλλά είναι ακόμα πολύ νωρίς για να επαινέσουμε το Ιράν, το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα του άξονα. Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της εκστρατείας εναντίον του, το οποίο δεν έχει ακόμη γίνει απολύτως σαφές, είναι αμφίβολο αν ο άξονας με επικεφαλής την Τουρκία και το Κατάρ θα ήταν καλύτερος για το Ισραήλ. Μπορεί να μην ζητά ανοιχτά την καταστροφή του Ισραήλ, όπως κάνει το Ιράν, αλλά θα ενεργήσει με ποικίλους τρόπους για να κάνει τη ζωή του Ισραήλ άθλια.
Πριν από δύο εβδομάδες, η Shayetet 13, η επίλεκτη μονάδα κομάντο του Ισραηλινού Ναυτικού, ματαίωσε μια άλλη προσπάθεια εκτόξευσης ενός στολίσκου πολλαπλών πλοίων στη Γάζα. Αυτός ο στολίσκος ξεκίνησε από την Τουρκία, με επικεφαλής την IHH, την τουρκική οργάνωση που ηγήθηκε του στολίσκου Mavi Marmara το 2010. Η τουρκική κυβέρνηση έδωσε ώθηση, δηλώνοντας μάλιστα ότι θα έστελνε πολεμικά πλοία για να διασφαλίσει ότι θα έφτανε στη Γάζα. Μόνο η σιωπηλή διπλωματική παρέμβαση των ΗΠΑ στο παρασκήνιο σταμάτησε την απροκάλυπτη τουρκική εμπλοκή και απέτρεψε τις τριβές μεταξύ του τουρκικού και του ισραηλινού ναυτικού. Θα ήταν άσοφο να στοιχηματίσουμε ότι αυτό δεν θα συμβεί στο μέλλον.
Το ναυτικό ζήτημα στο τουρκικό πλαίσιο αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Στην ισορροπία μεταξύ των δύο χωρών, η θάλασσα είναι το αδύναμο σημείο του Ισραήλ. Η ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία είναι καλύτερη από την τουρκική αντίστοιχη, και ο χερσαίος στρατός του Ισραήλ, αν και κατώτερος από της Τουρκίας και μικρότερος από αυτόν μιας χώρας που έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, χωρίζεται από την Τουρκία από τη Συρία. Αυτό αφήνει το ναυτικό, και οι αριθμοί αξίζει να γνωρίζουμε: Ο τουρκικός στόλος διαθέτει 24 φρεγάτες και αντιτορπιλικά, 30 αμφίβια σκάφη, εννέα κορβέτες και 12 υποβρύχια, με έξι ακόμη υπό κατασκευή, τα οποία η Τουρκία κατασκευάζει η ίδια αφού αγόρασε την άδεια από την γερμανική ThyssenKrupp, την ίδια εταιρεία που κατασκευάζει επίσης υποβρύχια για το ισραηλινό ναυτικό. Οι Τούρκοι κατασκευάζουν επίσης τους διάφορους τύπους των δικών τους πολεμικών πλοίων.
Υπάρχουν και άλλα. Ο τουρκικός στόλος διαθέτει 30 αποβατικά σκάφη. 16 μεγάλα περιπολικά σκάφη, με άλλα 10 υπό κατασκευή, και δεκάδες μικρά περιπολικά σκάφη· 10 αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας· τρία ναυτικά ελικόπτερα· 30 μη επανδρωμένα αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας· ναρκαλιευτικά· αεροπλανοφόρα· και 48.000 στρατιώτες που υπηρετούν στο ναυτικό, όλοι σε τακτική και επαγγελματική υπηρεσία.
Το Ισραηλινό Ναυτικό, σύμφωνα με αναφορές ανοιχτών πηγών, διαθέτει 15 πυραυλάκατα διαφόρων μοντέλων, έξι υποβρύχια και περίπου 30 σκάφη τακτικής ασφάλειας, τα περιπολικά σκάφη Dvora και Dabur. Αυτό είναι ένα τεράστιο κενό, το οποίο θα μπορούσε να γίνει πρόβλημα εάν η Τουρκία εφαρμόσει το σχέδιο Mavi Vatan, τη «Γαλάζια Πατρίδα», βάσει του οποίου σχεδιάζει να αναλάβει τον έλεγχο εκτεταμένων θαλάσσιων περιοχών ως επέκταση της χερσαίας επικράτειάς της.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1992, διαιρεί τη θάλασσα σε σαφείς νόμιμες ζώνες. Ορίζει ότι τα χωρικά ύδατα κάθε χώρας εκτείνονται έως και 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές της, ότι η συνορεύουσα ζώνη στην οποία έχει εξουσίες επιβολής εκτείνεται έως και 24 ναυτικά μίλια και ότι η αποκλειστική οικονομική ζώνη στην οποία έχει το δικαίωμα να εκμεταλλεύεται φυσικούς πόρους εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτές της. Η Τουρκία, η οποία δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση λόγω διαφωνίας με την Ελλάδα για αμφισβητούμενες περιοχές, μιλά ανοιχτά για την πρόθεσή της να αναλάβει τον έλεγχο μεγάλων περιοχών στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
Το Ισραήλ επίσης δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση, λόγω παρόμοιας διαμάχης με τον Λίβανο. Θα μπορούσε να μετανιώσει αν η Τουρκία πράγματι προωθήσει τις φιλοδοξίες της, οι οποίες δεν σταματούν στην περιοχή κοντά στα σύνορά της. Η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία με τη Λιβύη που δημιουργεί έναν θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ των δύο χωρών. Εντός αυτού του διαδρόμου, σκοπεύουν να επιτρέψουν ένα στενό πέρασμα για τα πλοία, υπό τον έλεγχο και την επιτήρησή τους. Αυτή αποτελεί παραβίαση της σύμβασης, η οποία επιτρέπει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα σε ανοιχτά νερά, αλλά η κρίση του Στενού του Ορμούζ, στην οποία το Ιράν απέδειξε ότι ο θαλάσσιος εκφοβισμός αποδίδει, θα μπορούσε να δελεάσει άλλες χώρες να ενεργήσουν παρόμοια.
Η Λιβύη αξίζει λίγα λόγια. Η πτώση του καθεστώτος του Μουαμάρ Καντάφι κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης την περασμένη δεκαετία οδήγησε στη διάλυσή της. Πολλοί παράγοντες προκαλούν το χάος που προέκυψε, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων που συνδέονται με την Μουσουλμανική Αδελφότητα με άμεσους δεσμούς με τη Χαμάς. Προς το παρόν, είναι απασχολημένοι με τα γεγονότα στο εσωτερικό της Λιβύης, σε μια προσπάθεια να εδραιώσουν μια θέση. Στο επόμενο στάδιο, θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στη θάλασσα, να παρενοχλήσουν και να επιτεθούν. Δεδομένου ότι το 99% του εμπορίου του Ισραήλ φτάνει δια θαλάσσης, και δεδομένου ότι το λιμάνι του Εϊλάτ έχει κλείσει από τις 7 Οκτωβρίου και η μόνη θαλάσσια διαδρομή του Ισραήλ διασχίζει πλέον τη Μεσόγειο, αυτό ενέχει σημαντικό δυναμικό για σοβαρό κίνδυνο.
Τώρα χρειάζεται μόνο να συνδέσει κανείς τις τελείες. Η Τουρκία έχει μια σαφή ιδεολογία και ένα οργανωμένο σχέδιο, καθώς και συμφωνίες με τη Λιβύη, όπου η Χαμάς εγκαθίσταται. Απέναντι του βρίσκεται το Ισραήλ, με περιορισμένη αντίδραση λόγω του χάσματος μεγέθους μεταξύ του τουρκικού στόλου και του ισραηλινού ναυτικού και επειδή το ναυτικό ασχολείται με μια σειρά από άλλα προβλήματα και ζητήματα. Τουλάχιστον, αυτό απαιτεί οργανωμένη εθνική σκέψη και προετοιμασία μιας αντίδρασης, ώστε το Ισραήλ να μην αιφνιδιαστεί εντελώς.
Μια ακόμη λέξη για τη θάλασσα. Έχουν περάσει χρόνια από τότε που ο Ισραηλινός Στρατός θεωρούσε το ναυτικό ως κάτι λίγο περισσότερο από μια μοίρα αεροπορικής δύναμης. Παρόλα αυτά, παραμένει υποτιμημένο και, ως εκ τούτου, υποχρηματοδοτούμενο και υποδομημένο. Η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία δεν μπορεί να χειριστεί τα πάντα. Στον κόσμο της μυστικής δραστηριότητας, για παράδειγμα, τα βιομετρικά στοιχεία έχουν περιορίσει σημαντικά την ικανότητα λειτουργίας της Μοσάντ. Οι ναυτικοί κομάντος, αντίθετα, μπορούν να φτάσουν σχεδόν σε οποιοδήποτε μέτωπο, κοντά ή μακριά. Αυτό είναι τροφή για σκέψη όχι μόνο στο πλαίσιο της Τουρκίας και της Μεσογείου, αλλά και σε μακρινές ζώνες μάχης, πρώτα και κύρια στο Ιράν και την Υεμένη, όπου δεν έχει ακόμη ηχήσει το τελευταίο σφύριγμα.
Η προετοιμασία για την πιθανότητα ενός σημείου καμπής στην Τουρκία απαιτεί σκέψη και ένα οργανωμένο σχέδιο. Όχι μόνο εκεί: Μια παρόμοια τροπή θα μπορούσε να λάβει χώρα και στην Αίγυπτο και τη Σαουδική Αραβία. Η σωστή σειρά πραγμάτων είναι το υπουργικό συμβούλιο να καθορίσει το στρατηγικό πλαίσιο από το οποίο θα προκύψει το σενάριο αναφοράς και βάσει του οποίου θα δομηθεί η απάντηση.
Όλα αυτά, φυσικά, απαιτούν έναν προϋπολογισμό και ένα σταθερό πολυετές σχέδιο που θα καθιστούσε δυνατό τον σχεδιασμό και την προμήθεια εξοπλισμού για τα επόμενα πέντε χρόνια και μετά. Ο Αρχηγός του Επιτελείου των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, Αντιστράτηγος Εγιάλ Ζαμίρ, έχει συντάξει ένα τέτοιο σχέδιο, με την ονομασία «Hoshen», το οποίο δεν έχει ακόμη εγκριθεί από την κυβέρνηση. Εάν δεν εγκριθεί πριν από την προκήρυξη εκλογών, δεν θα εγκριθεί μέχρι να σχηματιστεί η επόμενη κυβέρνηση. Το νόημα είναι σαφές: Ο προϋπολογισμός θα καθυστερήσει, το σχέδιο θα καθυστερήσει, η προμήθεια θα καθυστερήσει και η απάντηση στις απειλές θα καθυστερήσει. Το μόνο πράγμα που δεν θα καθυστερήσει είναι η ανάγκη των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων να παρέχουν ασφάλεια.
Το γεγονός ότι το πολυετές σχέδιο δεν προωθείται είναι η υποθήκευση του μέλλοντος. Η κυβέρνηση ασχολείται λιγότερο με αυτό, και ο πρωθυπουργός πολύ λιγότερο. Τη Δευτέρα, ο στρατιωτικός γραμματέας του, Ρόμαν Γκόφμαν, ο οποίος διορίστηκε επικεφαλής της Μοσάντ, ολοκλήρωσε τη θητεία του. Η Στρατιωτική Γραμματεία έμεινε ορφανή σε μια εποχή που δεν υπάρχει ακόμη σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, ούτε στρατιωτικός ακόλουθος στην Ουάσιγκτον, ούτε νέος αρχηγός της Μοσάντ και ένας σχεδόν νέος αρχηγός της Σιν Μπετ, ενώ το υπουργικό συμβούλιο λειτουργεί ελάχιστα.
Αυτή την εβδομάδα, ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι αποφάσισε να διορίσει τον Σμούελ Μπεν-Έζρα επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας. Ο Μπεν-Έζρα ήταν επικεφαλής τμήματος στη Διεύθυνση Έρευνας και Ανάπτυξης Άμυνας του Υπουργείου Άμυνας και από εκεί ανακλήθηκε από τον Ναντάβ Αργκαμάν για να ηγηθεί του Τμήματος Τεχνολογίας και Κυβερνοχώρου του Σιν Μπετ, γνωστό ως Άτλας. Οι γνωστοί του τον περιγράφουν ως έξυπνο και σοβαρό, ανοιχτόμυαλο και, πάνω απ’ όλα, ως εργατικό άλογο. Δεν είναι σαφές ποια από αυτές τις ιδιότητες τον καθιστά επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, αλλά και εδώ δεν υπάρχει προηγούμενο που να έχει σπάσει: ο Γκόφμαν και ο Ντέιβιντ Ζίνι διορίστηκαν στη Μοσάντ και τη Σιν Μπετ με ακόμη λιγότερη καταλληλότητα για τους ρόλους.
Τον Φεβρουάριο του περασμένου έτους, όταν ο Νετανιάχου επέστρεψε από την πρώτη του επίσκεψη στον τότε νεοεκλεγέντα πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, εντυπωσιάστηκε από τον συστηματικό αποκεφαλισμό των ανώτερων βαθμίδων της διοίκησης και των υπηρεσιών ασφαλείας στην Ουάσινγκτον και ξεκαθάρισε ότι σκόπευε να απαιτήσει απόλυτη αφοσίωση και στο Ισραήλ: όχι αφοσίωση στο βασίλειο, αλλά αφοσίωση στον βασιλιά. Του πήρε έναν χρόνο, αλλά οι τελευταίοι διορισμοί του δείχνουν ότι σίγουρα κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο διορισμός του προσωπικού του δικηγόρου, Michael Rabilo, ως ελεγκτή του κράτους, με την πλήρη υποβάθμιση κάθε πιθανής διαδικασίας και ως πιθανό προοίμιο εκλογών, συμπληρώνει το παζλ του Νετανιάχου, εκτός από ένα κομμάτι. Ο Rabilo υποτίθεται ότι του παρέχει ασυλία από έρευνες που θα μπορούσαν να εισέλθουν σε εγκληματικό έδαφος, και πάνω απ ‘όλα, υποτίθεται ότι θα προωθήσει τις έρευνες για την αποτυχία της 7ης Οκτωβρίου με τρόπο που να συνδέει ολόκληρο τον φάκελο με το ισραηλινό κατεστημένο ασφαλείας και εκείνους που το ηγήθηκαν, ενώ παράλληλα να αποστασιοποιεί τον ίδιο τον Νετανιάχου από οποιαδήποτε ευθύνη.
Όσο για το κομμάτι που λείπει: ο Zamir ξέρει ότι βρίσκεται στο στόχαστρο. Τα φερέφωνα του Νετανιάχου στην Κνεσέτ και εκτός αυτής τον παρενοχλούν καθημερινά, κάθε φορά με διαφορετικό πρόσχημα, ελπίζοντας ότι θα σπάσει και θα αποφασίσει να παραιτηθεί. Ευτυχώς, ο Zamir είναι ένας πεισματάρης αξιωματικός του Τεθωρακισμένου Σώματος που δεν σπάει εύκολα, αλλά αντιμετωπίζει δύσκολους μήνες μέχρι τις εκλογές, και όχι μόνο λόγω των πολλών ανοιχτών μετώπων και της πιθανότητας επανέναρξης του πολέμου σε οποιοδήποτε από αυτά. Δεν τον ενοχλεί λιγότερο η κατάσταση των εφέδρων, ο νόμος περί αποφυγής στράτευσης, η επιδεινούμενη κρίση στον μόνιμο στρατό και, πάνω απ’ όλα, η αυξανόμενη αναρχία εντός των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, την οποία πολιτικοί παράγοντες του χάους ενθαρρύνουν απ’ έξω.
Και αυτό συνέβη και αυτή την εβδομάδα: Ο Τραμπ απέκλεισε το Ισραήλ από την ευθύνη για την ασφάλειά του. Το έκανε αυτό ταπεινώνοντας τον Νετανιάχου, πρώτα σε μια κλειστή τηλεφωνική επικοινωνία και στη συνέχεια σε μια ανοιχτή συνέντευξη με την New York Post, η οποία ήταν επίσης μια ταπείνωση για το Ισραήλ. Φυσικά, το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής επικεντρώθηκε στο βέτο του Τραμπ για τις επιθέσεις στη Βηρυτό και στη σύνδεση που έκανε με τη δίκη του Νετανιάχου: «Χωρίς εμένα, θα ήσουν στη φυλακή. Σε σώζω». Πολύ λιγότερη προσοχή δόθηκε σε μια άλλη φράση που είπε: «Όλοι σε μισούν τώρα. Όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού».
Ο Τραμπ ουσιαστικά σήκωσε την αυλαία για την κατάσταση στην οποία έχει οδηγήσει ο Νετανιάχου το Ισραήλ: μια απομονωμένη και μισητή χώρα, πλήρως εξαρτημένη από έναν ιδιότροπο άνθρωπο που δεν θα είναι στην εξουσία σε δυόμισι χρόνια. Στην πορεία, ο Νετανιάχου έχει καταρρεύσει την αμερικανική δημόσια υποστήριξη προς το Ισραήλ, και αυτές τις μέρες ολοκληρώνει την κατάρρευση αποξενώνοντας το εβραϊκό μεταρρυθμιστικό και συντηρητικό κοινό, το οποίο αποτελεί την πλειοψηφία των Εβραίων των ΗΠΑ.
Ο Νετανιάχου είπε ότι δεν είχε παραδοθεί στον Τραμπ, αλλά είχε συμφωνήσει μαζί του ότι οι επιθέσεις στη Βηρυτό θα ήταν δυνατές εάν η Χεζμπολάχ συνέχιζε τις επιθέσεις κατά του Ισραήλ. Αυτή ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, η αλήθεια για εκείνη τη στιγμή. Η Χεζμπολάχ πράγματι απείχε σχεδόν πλήρως από επιθέσεις για περίπου 24 ώρες, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στους παλιούς της τρόπους. Εχθρικά αεροσκάφη χτύπησαν ξανά την περιοχή των συνόρων, στέλνοντας τους εξαντλημένους κατοίκους του βόρειου Ισραήλ σε καταφύγια.