Καθώς μια νέα συμφωνία Λιβάνου-Κύπρου για τη θάλασσα βαθαίνει την απομόνωση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ειδικοί λένε ότι η Άγκυρα δεν έχει άλλη επιλογή από το να στραφεί στη Συρία ως αντίβαρο για μια πιθανή μελλοντική συμφωνία οριοθέτησης.
Οι συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιας ζώνης και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης που υπογράφηκαν μεταξύ Λιβάνου και Κυπριακής Δημοκρατίας στις 26 Νοεμβρίου όχι μόνο προωθούν τη διμερή συνεργασία μεταξύ Λευκωσίας και Βηρυτού, αλλά και απομονώνουν περαιτέρω την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους εν μέσω μιας αυξανόμενης ευθυγράμμισης Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ.
Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου, η οποία αναγνωρίζεται μόνο από την Άγκυρα, από την στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας το 1974 μετά από ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την Ελλάδα και είχε ως στόχο την ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Η Τουρκία, η Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθούν να λειτουργούν ως εγγυήτριες δυνάμεις στο πλαίσιο μιας σύνθετης συμφωνίας ασφαλείας που θεσπίστηκε όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1960.
Η ναυτιλιακή συμφωνία είναι η τρίτη τέτοια συμφωνία της Κυπριακής Δημοκρατίας με τους περιφερειακούς γείτονες, μετά τις συμφωνίες με την Αίγυπτο το 2003 και το Ισραήλ το 2010, παρά τις μακροχρόνιες αντιρρήσεις της Άγκυρας ότι οποιαδήποτε μονομερής οριοθέτηση από την Κυπριακή Δημοκρατία αγνοεί τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων και ως εκ τούτου στερείται διεθνούς νομιμότητας.
«Αυτή η συμφωνία είναι εντελώς παράνομη», δήλωσε στους δημοσιογράφους στις 9 Δεκεμβρίου ο Ομέρ Τσελίκ, εκπρόσωπος του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.
«Είναι μια προσπάθεια σφετερισμού των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».
Αλλαγή δυναμικής στην Ανατολική Μεσόγειο
Ο Τσελίκ εξέφρασε επίσης την ανησυχία της Άγκυρας για αυτό που θεωρεί ως επέκταση της ισραηλινής επιρροής στην Κύπρο. «Η ελληνοκυπριακή διοίκηση μετατρέπει την ελληνοκυπριακή περιοχή σε στρατιωτικό φυλάκιο για ορισμένες χώρες», είπε, στοχεύοντας έμμεσα στην αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της Λευκωσίας με το Ισραήλ.
Η Κυπριακή Δημοκρατία παρέλαβε τον Σεπτέμβριο μια δεύτερη παρτίδα ισραηλινών συστοιχιών αεράμυνας και πυραύλων Barak MX, βάσει συμφωνίας του 2021 με το εβραϊκό κράτος. Ξεχωριστά, το ελληνικό κοινοβούλιο ενέκρινε στις 5 Δεκεμβρίου την αγορά 36 ισραηλινής κατασκευής πυραυλικών συστημάτων πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς. Η συμφωνία, ύψους περίπου 758 εκατομμυρίων δολαρίων, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για τον εκσυγχρονισμό της θέσης του ελληνικού στρατού στο Αιγαίο, όπου οι εδαφικές διαφορές με την Τουρκία παραμένουν σημείο ανάφλεξης.
Η αυξανόμενη συνεργασία έχει εξελιχθεί παράλληλα με τη σταθερή επιδείνωση των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων. «Για πολλά χρόνια, το Ισραήλ είχε μια ισχυρή φιλοτουρκική στάση», δήλωσε στο Al-Monitor η Gallia Lindenstrauss του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, θυμούμενη τη δεκαετία του 1990, όταν η Άγκυρα ήταν ένας από τους λίγους περιφερειακούς εταίρους του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τον Lindenstrauss, η επιδείνωση των τουρκο-ισραηλινών δεσμών, μαζί με τις αυξανόμενες ανακαλύψεις υδρογονανθράκων στην περιοχή, ήταν «μια μεγάλη ώθηση» για την τριμερή συνεργασία μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας.
Η κορύφωση αυτής της άνθησης στις ανακαλύψεις υδρογονανθράκων στην περιοχή στα μέσα της δεκαετίας του 2010 συνέπεσε με ένα από τα πιο μοναχικά κεφάλαια της Άγκυρας. Η υποστήριξη της Τουρκίας προς την Μουσουλμανική Αδελφότητα έθεσε εκτός ελέγχου τις σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι οποίες θεωρούσαν το κίνημα ως απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Ταυτόχρονα, οι δραστηριότητες εξερεύνησης της Τουρκίας σε αμφισβητούμενα ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου αύξησαν τις εντάσεις στις σχέσεις της με την Ελλάδα και αρκετές πρωτεύουσες της ΕΕ.
Σε μια προσπάθεια να αντισταθμίσει την περιφερειακή της απομόνωση, η Άγκυρα υπέγραψε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Λιβύη το 2019, μια κίνηση που απορρίφθηκε έντονα από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και τους Ελληνοκύπριους, οι οποίοι υποστήριξαν ότι παραβίαζε τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέχρι τα τέλη του 2021, απεγνωσμένη να προσελκύσει κεφάλαια σε μια πληγείσα οικονομία και απρόθυμη να αποκλειστεί από αναδυόμενα ενεργειακά σχέδια, η Άγκυρα μείωσε την υποστήριξή της προς την Αδελφότητα, σταμάτησε τις δραστηριότητες εξερεύνησης και άρχισε να συνάπτει μια προσεκτική συμφιλίωση με τους περιφερειακούς αντιπάλους. Η επίθεση γοητείας επεκτάθηκε και στο Ισραήλ. Η επίσκεψη του Προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ το 2022 σηματοδότησε την πρώτη απόψυξη υψηλού επιπέδου εδώ και χρόνια, και οι δύο χώρες αποκατέστησαν πλήρεις διπλωματικές σχέσεις αργότερα την ίδια χρονιά.
Στη συνέχεια ήρθε το 2023, όταν ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς ανέτρεψε την νεοσύστατη τουρκο-ισραηλινή ύφεση. Οι σχέσεις έγιναν ανοιχτά εχθρικές, με την Άγκυρα να αναδεικνύεται σε έναν από τους σφοδρότερους επικριτές του Ισραήλ, καταγγέλλοντας την εκστρατεία στη Γάζα ως γενοκτονία, μια κατηγορία που το Ισραήλ απορρίπτει σθεναρά, γεγονός που επιτάχυνε τη συνεργασία του Ισραήλ με την Αθήνα και τη Λευκωσία.