Πτυχές του άγνωστου παρασκηνίου πίσω από τη συμφωνία κατάπαυσης πυρός για δύο εβδομάδες που συμφώνησαν ΗΠΑ και Ιράν τα ξημερώματα της Μεγάλης Τετάρτης φωτίζει δημοσίευμα του Axios που καταγράφει πώς ο νέος ηγέτης της Τεχεράνης, Μοτζτάμπα Χαμενεϊ είπε το «ναι».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, «αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πληροφορήθηκαν τη Δευτέρα μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, ενώ το τελεσίγραφο του προέδρου Τραμπ πλησίαζε προς το τέλος του: ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να κινηθούν προς μια συμφωνία».
Την ίδια ώρα οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι στο Πεντάγωνο προετοίμαζαν μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών προσπαθώντας να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση έτεινε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο Axios. Παράλληλα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή έκαναν τις δικές τους προετοιμασίες για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας, ενώ Ιρανοί εγκατέλειπαν τα σπίτια τους προσπαθώντας να αποφύγουν το κύριο βάρος των επιθέσεων.
Το πρωί της Δευτέρας
Όπως αναφέρει το Axios «το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ απευθυνόταν στο πλήθος σε πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας “πολύ θυμωμένος” Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε αλλεπάλληλες τηλεφωνικές επαφές. Ο Αμερικανός απεσταλμένος είπε στους μεσολαβητές ότι η αντιπρόταση 10 σημείων που μόλις είχε λάβει η Ουάσιγκτον από το Ιράν ήταν “καταστροφή”».
Ακολούθησε μια «χαοτική» ημέρα τροποποιήσεων, με τους Πακιστανούς μεσολαβητές να μεταφέρουν νέα προσχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση δίμηνης κατάπαυσης του πυρός. Στη συνέχεια, η απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ — ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν αναγκαστικά μυστική και χρονοβόρα καθώς όντας αντιμέτωπος με απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές περιέγραψαν την έγκρισή του νέου Αγιατολάχ προς τους διαπραγματευτές για επίτευξη συμφωνίας ως «καθοριστική τομή» ενώ άλλη πηγή επισήμανε τον κεντρικό ρόλο του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην άσκηση πίεσης προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης για να αποδεχθούν μια συμφωνία. Παράλληλα, όπως σημειώνει το Axios, η Κίνα συμβούλευε επίσης το Ιράν να αναζητήσει διέξοδο αποκλιμάκωσης.
Ωστόσο όλες οι σημαντικές αποφάσεις της Δευτέρας και της Τρίτης περνούσαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», δήλωσε η πηγή στο Axios.
Τα τελικά τηλεφωνήματα
Αν και κατά το δημοσίευμα ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι υπήρχε πρόοδος, αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο τρομακτική του απειλή: «Ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε (σ.σ. το βράδυ της Τρίτης)».
Παρά τις πληροφορίες, δε, από αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες ως απάντηση στην πρωτοφανή απειλή Τραμπ, πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις είπαν ότι αυτό δεν ίσχυε και ότι στην πραγματικότητα υπήρχε δυναμική.
Την ίδια ώρα ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς πραγματοποιούσε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία όπου βρισκόταν, κυρίως με τους Πακιστανούς, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ και την ομάδα του — αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν όλο και περισσότερο ότι είχαν χάσει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Περίπου το μεσημέρι (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ) της Τρίτης, υπήρχε γενική αίσθηση ότι όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές συγκλίνουν σε δίμηνη κατάπαυση του πυρός με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, να δημοσιεύει τρεις ώρες αργότερα τους όρους στο X και να καλεί ΗΠΑ και Ιράν πλευρές να τους αποδεχθούν.
Κατά το Axios, ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από «σκληροπυρηνικούς» συμμάχους και συμβούλους που τον προέτρεπαν να απορρίψει τη συμφωνία. Το τοπίο ήταν ακόμα θολό ανάμεσα και στους στενούς συνεργάτες του προέδρου των ΗΠΑ καθώς πολλοί που είχαν μιλήσει μαζί του μία ή δύο ώρες νωρίτερα εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι θα απέρριπτε την κατάπαυση του πυρός — μέχρι τη στιγμή που τελικά την αποδέχθηκε.
Λίγο πριν δημοσιεύσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην τήρηση της κατάπαυσης. Στη συνέχεια επικοινώνησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να ολοκληρώσει τη συμφωνία. Ακολούθησε η εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να διακόψουν τις επιχειρήσεις 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social.
Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε στη συνέχεια ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που επιχειρούν «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».
Τι να αναμένουμε
Αυτό που μένει, κατά το Axios, είναι να φανεί σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερός θα είναι ο Νετανιάχου στην τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Νετανιάχου είχε λάβει διαβεβαιώσεις ότι οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να αποσύρει την απειλή βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς είναι πιθανό να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν, ωστόσο παραμένουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των οραμάτων των ΗΠΑ και του Ιράν για μια συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό το «πολύ πραγματικό ενδεχόμενο» επανέναρξης του πολέμου.