Εν όψει της επικείμενης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι ο Ερντογάν προχωρά σε σειρά διεργασιών ώστε να μπορέσει να πετύχει όσα περισσότερα μπορεί από τις ΗΠΑ, ποντάροντας στις διαπροσωπικές σχέσεις που έχει με τον Ντόναλντ Τραμπ. Το κυρίως ζητούμενο είναι τα F-35, όμως κάτι τέτοιο φαντάζει με όνειρο θερινής νυκτός.
Του Χρήστου Μαζανίτη-enikos.gr
«Είναι η Τουρκία ο σωσίας του ΝΑΤΟ;» διερωτάται ο Barin Kayaoglu στον τίτλο άρθρου γνώμης στη φιλοκυβερνητική ιστοσελίδα Türkiye Today θέτοντας εξαρχής το διακύβευμα για τον Τούρκο Πρόεδρο στην επικείμενη συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: «Ο Ερντογάν δεν θα είχε το περιθώριο να εκτροχιαστεί η ατζέντα των συμμάχων του από τα λάθη του χθες ή τα σημερινά τρολ. Τα θέματα αυτής της ατζέντας περιλαμβάνουν τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, τη διαχείριση της κρίσης στο Ιράν και των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή, καθώς και τον τη διαμόρφωση μέλλοντος της συμμαχίας».
Εν συνεχεία, παραθέτοντας δύο φαινομενικά αντικρουόμενους αλλά αλληλοσυμπληρούμενους στόχους ο αρθρογράφος προδιαγράφει για τον ηγετικό ρόλο της Τουρκίας εντός του ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ εν σχέσει με τη Ρωσία: αφενός να διασφαλίσει ότι η σύγκρουση στην Ουκρανία θα τερματιστεί, μέσω της πολυδιάστατης σχέσης της με τη Μόσχα, αφετέρου να βοηθήσει τους ευρωπαϊκούς συμμάχους στο ΝΑΤΟ να οικοδομήσουν δύναμη αποτροπής έναντι της Μόσχας όταν μειωθεί η αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Στο άρθρο επισημαίνονται τα ζητήματα με την Ουάσινγκτον καλείται να διαχειριστεί η Άγκυρα, που πιέζει για την άρση των συμμαχικών κυρώσεων, ιδίως του Νόμου CAATSA, που παρεμπόδισε την Τουρκία να αποκτήσει όχι μόνο το stealth μαχητικό F-35, αλλά και 40 αεροσκάφη του προηγμένου Block 70 Viper του F-16, καθώς και τους 80 κινητήρες General Electric F110-GE-129 που θα τροφοδοτήσουν τις πρώτες 40 μονάδες του εγχώριας ανάπτυξης μαχητικού Kaan μέχρι την εξέλιξη του τουρκικού κινητήρα.
«Σε αυτό το μέτωπο, το πρόβλημα του Ερντογάν δεν είναι τόσο ο Τραμπ όσο το Κογκρέσο των ΗΠΑ. Αν και η δημοτικότητα του Ισραήλ υπέστη τεράστιο πλήγμα στο αμερικανικό κοινό λόγω της γενοκτονίας στη Γάζα και των “ατέρμονων πολέμων” στο Ιράν και τον Λίβανο, το Τελ Αβίβ και οι πολιτικοί του αντιπρόσωποι (proxies) εξακολουθούν να ασκούν σημαντική επιρροή στην αμερικανική πολιτική και στα ΜΜΕ. […] Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, μαζί με την Ελλάδα, πιέζει το Κογκρέσο των ΗΠΑ να μπλοκάρει όλες τις πωλήσεις αμυντικού υλικού στην Τουρκία. Και σε αντίθεση με τον Ψυχρό Πόλεμο, ούτε το Υπουργείο Εξωτερικών ούτε το Πεντάγωνο ενεργούν ως λόμπι υπέρ της Άγκυρας στην Ουάσινγκτον», σημειώνει ο αρθρογράφος ως προς την υφιστάμενη εικόνα για την Τουρκία.
Παράλληλα προδιαγράφει ένα ‘θολό αποτέλεσμα’ ως προς τις τουρκικές πρωτοβουλίες στο πεδίο αυτό, αντίστοιχες ενός ‘τραγικού ήρωα’, εάν εν τέλει «κατάφερνε να περιορίσει τις τρέχουσες ρήξεις μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ, αλλά όχι και τις μακροπρόθεσμες ρωγμές στις τουρκο-αμερικανικές σχέσεις».
Τα αγκάθια
Η προσπάθεια της Τουρκίας να επανέλθει στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 αποτελεί ένα από τα πιο περίπλοκα σίριαλ της σύγχρονης διεθνούς διπλωματίας και της αμυντικής βιομηχανίας. Η Άγκυρα, έχοντας αποβληθεί επίσημα από την κοινοπραξία Joint Strike Fighter το 2019, επιχειρεί συστηματικά να ανατρέψει αυτή την απόφαση, ασκώντας πολυεπίπεδες πιέσεις στην Ουάσινγκτον. Ωστόσο, η τροχιά αυτή προσκρούει σε μια σειρά από νομικά, γεωπολιτικά και παραγωγικά τείχη που καθιστούν την απόκτηση των αεροσκαφών αυτών εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη, για το άμεσο μέλλον.
Σε επίπεδο πιέσεων και διπλωματικών ελιγμών, η τουρκική πλευρά χρησιμοποιεί μια στρατηγική «συναλλακτικής διπλωματίας» εκμεταλλευόμενη τη γεωστρατηγική της θέση και τον ρόλο της εντός του ΝΑΤΟ. Η Άγκυρα προβάλλει συστηματικά το επιχείρημα ότι η αποδυνάμωση της Τουρκικής Αεροπορίας πλήττει άμεσα τη συνοχή και την αποτρεπτική ισχύ της νοτιοανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας, ειδικά σε μια περίοδο έντονων περιφερειακών κρίσεων. Κατά τις διμερείς επαφές με την αμερικανική κυβέρνηση, οι Τούρκοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι η χώρα πλήρωσε κανονικά το μερίδιο που της αναλογούσε ως ιδρυτικό μέλος της κοινοπραξίας και ότι η αποβολή της συνιστά αθέτηση συμβατικών υποχρεώσεων. Παράλληλα, η Τουρκία προσπαθεί να δείξει ευελιξία στο ζήτημα του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400, το οποίο υπήρξε και η αιτία του αποκλεισμού της. Πληροφορίες και δηλώσεις αξιωματούχων δείχνουν ότι η Άγκυρα έχει προτείνει διάφορες φόρμουλες «αδρανοποίησης» των ρωσικών πυραύλων, όπως η αποθήκευσή τους υπό αμερικανική ή διεθνή επιτήρηση, η μεταφορά τους στη βάση του Ιντσιρλίκ ή ακόμα και η επανεξαγωγή τους σε τρίτες χώρες, προκειμένου να καμφθούν οι αντιρρήσεις του Λευκού Οίκου.
Παρά τις προσπάθειες αυτές, τα εμπόδια που εγείρει το αμερικανικό Κογκρέσο παραμένουν ανυπέρβλητα και θεσμικά θωρακισμένα. Το βασικότερο νομικό ανάχωμα είναι το Άρθρο 1245 του Νόμου για την Εθνική Άμυνα (NDAA), το οποίο απαγορεύει ρητά και κατηγορηματικά τη μεταφορά οποιουδήποτε αεροσκάφους F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν ο Αμερικανός Πρόεδρος πιστοποιήσει εγγράφως στο Κογκρέσο ότι η χώρα δεν κατέχει πλέον, ούτε λειτουργεί το σύστημα S-400. Η διατύπωση του νόμου είναι τόσο αυστηρή που δεν αφήνει περιθώρια για προεδρικές παρακάμψεις ή προσωρινές εξαιρέσεις. Το Κογκρέσο απαιτεί την πλήρη, μόνιμη και επαληθεύσιμη απομάκρυνση των ρωσικών στοιχείων από το τουρκικό έδαφος. Επιπλέον, στο Κογκρέσο υπάρχει μια ισχυρή, διακομματική συναίνεση που βλέπει την Τουρκία υπό την ηγεσία του Ερντογάν ως έναν αναξιόπιστο εταίρο που παίζει σε διπλό ταμπλό μεταξύ Δύσης και Ρωσίας. Οι Αμερικανοί νομοθέτες εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια της τεχνολογίας stealth του F-35, φοβούμενοι ότι η συνύπαρξή του με ρωσικά ραντάρ θα μπορούσε να διαρρεύσει κρίσιμα δεδομένα στη Μόσχα, ακυρώνοντας το στρατηγικό πλεονέκτημα του αεροπλάνου παγκοσμίως. Πέρα από το εξοπλιστικό σκέλος, το Κογκρέσο μπλοκάρει τις παραδόσεις λόγω της γενικότερης συμπεριφοράς της Άγκυρας, όπως η επιθετική ρητορική της στην Ανατολική Μεσόγειο, οι απειλές κατά της Κύπρου, οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου στο παρελθόν, αλλά και οι τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη βόρεια Συρία εναντίον των Κούρδων συμμάχων των ΗΠΑ.
Η τιμωρία της Τουρκίας όμως δεν περιορίστηκε μόνο στα F-35. Η ενεργοποίηση του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act) επέφερε βαρύ πλήγμα στην τουρκική αμυντική βιομηχανία, επιβάλλοντας κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας (SSB). Μέσω αυτού του νόμου, οι ΗΠΑ έκοψαν ή πάγωσαν μια σειρά από άλλα κρίσιμα εξοπλιστικά προγράμματα και άδειες εξαγωγής τεχνολογίας. Για παράδειγμα, απαγορεύτηκε η παροχή αμερικανικών εξαρτημάτων και κινητήρων για το τουρκικό επιθετικό ελικόπτερο T129 ATAK, γεγονός που μπλόκαρε μεγάλες εξαγωγικές συμφωνίες της Τουρκίας με χώρες όπως το Πακιστάν. Επίσης, ο νόμος CAATSA επηρέασε την προμήθεια έξυπνων πυρομαχικών, συστημάτων καθοδήγησης, ηλεκτρονικών εξαρτημάτων για drones, καθώς και τις άδειες για την αναβάθμιση παλαιότερων οπλικών συστημάτων αμερικανικής προέλευσης που διαθέτει ο τουρκικός στρατός. Ακόμα και η μεταγενέστερη συμφωνία για τα F-16 Viper πέρασε από σαράντα κύματα και καθυστέρησε δραματικά, καθώς το Κογκρέσο τη χρησιμοποιούσε ως μοχλό πίεσης για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.
Σενάρια
Ακόμη όμως και στο υποθετικό σενάριο όπου η Τουρκία αποφάσιζε να διώξει οριστικά τους S-400 και το Κογκρέσο έδινε το πράσινο φως, η Άγκυρα δεν πρόκειται να παραλάβει F-35 πριν από το έτος 2035. Αυτό οφείλεται σε καθαρά βιομηχανικούς, παραγωγικούς και τεχνικούς παράγοντες που σχετίζονται με την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα της Lockheed Martin. Η γραμμή παραγωγής του F-35 είναι πλήρως κλεισμένη για τα επόμενα χρόνια λόγω ενός τεράστιου όγκου παραγγελιών από υφιστάμενους και νέους πελάτες. Χώρες της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας, όπως η Γερμανία, η Φινλανδία, η Ελβετία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ρουμανία, η Ελλάδα και η Σαουδική Αραβία, έχουν υπογράψει συμβόλαια και έχουν πάρει συγκεκριμένες θέσεις προτεραιότητας στη σειρά παραγωγής. Η Lockheed Martin παράγει έναν συγκεκριμένο αριθμό αεροσκαφών ετησίως, και οποιοσδήποτε νέος αγοραστής μπαίνει αυτόματα στο τέλος μιας πολύ μακράς αναμονής.
Επιπλέον, η ίδια η παραγωγή του F-35 αντιμετωπίζει σημαντικές καθυστερήσεις λόγω των δοκιμών και της ενσωμάτωσης της αναβάθμισης Block 4 και του πακέτου λογισμικού Technology Refresh 3 (TR-3), γεγονός που έχει επιβραδύνει τις παραδόσεις ακόμη και για τους τρέχοντες εταίρους του προγράμματος. Ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας είναι ότι η Τουρκία έχει αποβληθεί εντελώς από το βιομηχανικό σκέλος του προγράμματος. Τουρκικές εταιρείες παρήγαγαν εκατοντάδες εξαρτήματα για το F-35, και η αμερικανική βιομηχανία χρειάστηκε χρόνια και δισεκατομμύρια δολάρια για να αντικαταστήσει αυτούς τους προμηθευτές με άλλους από τη δυτική αλυσίδα.
Η επαναφορά της Τουρκίας ως βιομηχανικού εταίρου θα απαιτούσε επαναδιαπραγμάτευση περίπλοκων συμβολαίων, κάτι που η Ουάσινγκτον δεν επιθυμεί. Συνεπώς, η Τουρκία θα μπορούσε να εισέλθει στο πρόγραμμα μόνο ως απλός πελάτης λιανικής (Foreign Military Sales), μπαίνοντας στο τέλος της ουράς. Με δεδομένο ότι οι παραδόσεις για χώρες που υπέγραψαν πρόσφατα προγραμματίζονται για τις αρχές της δεκαετίας του 2030, μια τουρκική παραγγελία που θα εγκρινόταν στα τέλη της δεκαετίας του 2020 θα χρειαζόταν τουλάχιστον πέντε έως επτά χρόνια για να μετουσιωθεί σε παραδόσεις έτοιμων αεροσκαφών, σπρώχνοντας το χρονοδιάγραμμα στα μέσα της επόμενης δεκαετίας.
Αυτό το κενό αναγκάζει την Άγκυρα να στρέφει τους πόρους της στην ανάπτυξη του δικού της εγχώριου μαχητικού, του KAAN, γνωρίζοντας ότι η αμερικανική πόρτα για τα F-35 θα παραμείνει ερμητικά κλειστή για πάρα πολύ καιρό… αν όχι για πάντα.