Στις 19 Ιουλίου 2025, η Κίνα εγκαινίασε επίσημα την κατασκευή του μεγαλύτερου υδροηλεκτρικού φράγματος στον κόσμο στον ποταμό Γιαρλούνγκ Τσάνγκπο στο νοτιοανατολικό Θιβέτ. Γνωστός ως Βραχμαπούτρα, μόλις εισέλθει στην Ινδία, αυτός ο διασυνοριακός ποταμός είναι ζωτικής σημασίας για την οικολογική και οικονομική σταθερότητα της βορειοανατολικής Ινδίας και του Μπαγκλαντές. Το έργο των 167,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, που ανακοινώθηκε από τον Κινέζο πρωθυπουργό Λι Τσιάνγκ σε μια τελετή έναρξης στο Νιινγκτσί, κοντά στα ινδικά σύνορα, έχει προκαλέσει συναγερμό στο Νέο Δελχί για τις στρατηγικές, περιβαλλοντικές και γεωπολιτικές του επιπτώσεις. Λόγω των οικολογικών του επιπτώσεων, δεν ευχαριστεί ούτε τους Θιβετιανούς.
Το φράγμα θα αποτελείται από πέντε υδροηλεκτρικούς σταθμούς και αναμένεται να παράγει πάνω από 300 δισεκατομμύρια κιλοβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως—τρεις φορές την παραγωγή του Φράγματος Τριών Φαραγγιών της Κίνας. Το έργο αποτελεί μέρος της ευρύτερης πολιτικής της Κίνας για τα «μεγάλα φράγματα» και χαρακτηρίζεται στην εγχώρια αγορά ως το «έργο του αιώνα». Ωστόσο, η τοποθεσία του -μόλις 30 χιλιόμετρα από το Αρουνάτσαλ Πραντές, μια ινδική περιοχή που η Κίνα διεκδικεί ως «Νότιο Θιβέτ»- προσθέτει ένα επίπεδο στρατηγικής ευαισθησίας.
Οι ανησυχίες της Ινδίας πηγάζουν από την εγγύτητα του φράγματος στα σύνορά της και την απουσία δεσμευτικής συνθήκης κατανομής νερού με την Κίνα. Το Βραχμαπούτρα αποτελεί σανίδα σωτηρίας για εκατομμύρια ανθρώπους στις βορειοανατολικές πολιτείες της Ινδίας, υποστηρίζοντας τη γεωργία, την αλιεία και τις καθημερινές ανάγκες σε νερό. Ινδοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι το φράγμα θα μπορούσε να επιτρέψει στην Κίνα να χειραγωγήσει τις ροές νερού παρακρατώντας νερό κατά τη διάρκεια των ξηρών περιόδων ή απελευθερώνοντας υπερβολικές ποσότητες κατά τη διάρκεια των μουσώνων, προκαλώντας ενδεχομένως τεχνητές πλημμύρες.
Ο πρωθυπουργός του Αρουνάτσαλ Πραντές, Πέμα Χάντου, χαρακτήρισε το φράγμα ως «βόμβα νερού που εκρήγνυται», προειδοποιώντας ότι οι ξαφνικές απελευθερώσεις θα μπορούσαν να καταστρέψουν τη ζώνη Siang και να απειλήσουν τα μέσα διαβίωσης των τοπικών φυλών, όπως οι Άντι.
Το Ινδικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει επανειλημμένα εκφράσει ανησυχίες στο Πεκίνο, προτρέποντάς το να διασφαλίσει ότι δεν θα θιγούν τα συμφέροντα των κατάντη. Οι συνομιλίες μεταξύ Ινδών και Κινέζων αξιωματούχων περιελάμβαναν εκκλήσεις για την επανέναρξη της ανταλλαγής υδρολογικών δεδομένων, την οποία η Κίνα ανέστειλε το 2022 μετά τη λήξη προηγούμενων συμφωνιών.
Πέρα από τις στρατηγικές ανησυχίες, το φράγμα αποτελεί σημαντική οικολογική απειλή για το Θιβέτ. Ο ποταμός Γιαρλούνγκ Τσάνγκπο διασχίζει ένα από τα βαθύτερα φαράγγια του κόσμου και υποστηρίζει μια πλούσια βιοποικιλότητα μοναδική στο Θιβετιανό Οροπέδιο. Ομάδες για το περιβάλλον και τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Εκστρατείας για το Θιβέτ, προειδοποιούν ότι το έργο θα μπορούσε να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά σε εύθραυστα οικοσυστήματα.
Βασικές οικολογικές ανησυχίες περιλαμβάνουν:
Διαταραχή της ροής ιζημάτων: Το φράγμα μπορεί να παγιδεύσει ιζήματα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, μειώνοντας τη γονιμότητα του εδάφους κατάντη και επηρεάζοντας τη γεωργία μέχρι το Άσαμ και το Μπαγκλαντές.
Απώλεια βιοποικιλότητας: Η περιοχή φιλοξενεί ενδημικά είδη και αρχαία δάση. Η κατασκευή και τα αλλοιωμένα υδάτινα καθεστώτα θα μπορούσαν να απειλήσουν τους οικοτόπους και να οδηγήσουν σε εξαφανίσεις.
Σεισμική ευπάθεια: Το φράγμα βρίσκεται σε μια τεκτονικά ενεργή ζώνη. Οι μεγάλης κλίμακας υποδομές σε τέτοιες περιοχές αυξάνουν τον κίνδυνο σεισμών και κατολισθήσεων.
Ποιότητα νερού και μεταβολές θερμοκρασίας: Οι αλλαγές στη δυναμική της ροής θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υδρόβια ζωή και να διαταράξουν τις παραδοσιακές αλιευτικές πρακτικές.
Η Κίνα έχει δεσμευτεί να δώσει προτεραιότητα στην οικολογική διατήρηση και ισχυρίζεται ότι το έργο δεν θα επηρεάσει αρνητικά τις κατάντη περιοχές. Ωστόσο, ο σκεπτικισμός παραμένει υψηλός, ειδικά δεδομένης της έλλειψης διαφάνειας και ανεξάρτητων περιβαλλοντικών αξιολογήσεων.
Σε απάντηση, η Ινδία επιταχύνει τις δικές της πρωτοβουλίες για την υδροηλεκτρική ενέργεια, ιδίως το έργο πολλαπλών χρήσεων Siang Upper στο Arunachal Pradesh. Το έργο αυτό αποσκοπεί στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της Ινδίας στο νερό και χρησιμεύει ως στρατηγικό προστατευτικό μέσο έναντι πιθανής κινεζικής χειραγώγησης. Επιπλέον, η Ινδία συνεχίζει να υποστηρίζει την αναβίωση του Μηχανισμού Επιπέδου Εμπειρογνωμόνων (ELM), μιας διμερούς πλατφόρμας που ιδρύθηκε το 2006 για τη συζήτηση διασυνοριακών ζητημάτων ποταμών.
Η ευρύτερη διπλωματική στρατηγική της Ινδίας περιλαμβάνει την άσκηση πιέσεων για μεγαλύτερη διαφάνεια, ανταλλαγή δεδομένων και τήρηση των διεθνών κανόνων που διέπουν τους κοινούς υδάτινους πόρους. Ωστόσο, η Κίνα δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Υδάτινα Ρεύματα, περιορίζοντας το πεδίο εφαρμογής των νομικών μέσων.
Τα εγκαίνια του γιγαντιαίου φράγματος της Κίνας στον ποταμό Γιαρλούνγκ Τσάνγκπο σηματοδοτούν μια κομβική στιγμή στη γεωπολιτική των υδάτινων πόρων της Νότιας Ασίας. Για την Ινδία, το έργο δεν είναι απλώς ένα μηχανικό επίτευγμα, αλλά ένα πιθανό μέσο στρατηγικής μόχλευσης. Σε συνδυασμό με τους οικολογικούς κινδύνους που αισθάνονται βαθιά οι Θιβετιανοί και την απουσία πλαισίων συνεργασίας, το φράγμα υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για μια συντονισμένη διεθνή δράση κατά της πολιτικής της Κίνας να μετατρέψει το νερό σε όπλο.